ताः अप्सरसः तु, स्वर्गकार्यसिद्धये, तं परमाधमदर्शिनं मुनिं कामवशं नीतवन्त्यः। ताः पञ्च अप्सरसः तस्य मुनेश्च पत्न्यः अभवन्; तस्मिन्सरःस्मिन्नेव तासां गृहम् आसीत्, गूढं निर्मितम्। तत्र ताः पञ्च अप्सरसः स्वेच्छया वसन्ति, तं तपस्विनं यौवनमाश्लिष्य रमयन्त्यः, तपसा च संयोगेन च तं मोदयन्त्यः। तासां क्रीडासु वाद्यध्वनिः भूषणरवसहितः, मनोहरगीतश्च, श्रूयते। एवं मुनिवचनानि श्रुत्वा, महात्मा रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन ‘‘अहो विस्मयः!’’ इति प्रत्यगृह्णात्। एवं वदन्तं तम्, स रामः कुटीचक्रं ददर्श—कुशचीरपरिवृतं, ब्रह्मतेजसा युक्तं। रामः वैदेह्या लक्ष्मणेन च सह तत्र शोभनं कुटीचक्रं प्रविवेश। तत्र महर्षिभिः सत्कृतः, सुखेन तस्थौ, क्रमशः मुनिनां कुटीराणि च पर्यटन्। स तु महाबलः रामः तत्रैव कदाचित् मासान् बहून्, कदाचित् संवत्सरं च, तैः मुनिभिः सहावसत्। अन्यत्र चतुर्मासान्, पञ्च, षड्वा, अपरेषु स्थलेषु अधिकं कालं, अर्धवर्षात् अधिकं च तस्थौ। ऋषिकुटीषु स रामः त्रिमासान् अष्टमासांश्च सुखेन वसन्। तत्रैव सौम्यभावेन वसतः तस्य दश वर्षाणि व्यत्ययुः; धर्मज्ञः स रामः सीतया सह विचरन्। पुनः स सुतिक्ष्णाश्रमम् आगतः, तत्र ऋषिभिः पूजितः। तत्रापि शत्रुनिबर्हणः रामः किञ्चित्कालं स्थित्वा, आश्रमे वसन्, महर्षिं सुतिक्ष्णं सम्यक् उपागमत्। उपविश्य काकुत्स्थनन्दनः सुतिक्ष्णं प्रत्युवाच—‘‘भगवन्, एष एव महात्मा अगस्त्यः मुनिः अस्मिन्वने वसति।’’ ‘‘तस्य कथाः अहं श्रुत्वा एव, तु तस्य आश्रमस्य देशं न जानामि, अयं हि वनः विस्तीर्णः।’’ ‘‘क्व तस्य महात्मनः रम्यः आश्रमः? तं द्रष्टुं, भवतः कृते, भ्रात्रा सीतया च सह गन्तुमिच्छामि।’’ ‘‘अहं तं अगस्त्यं द्रष्टुं, मुनिम् अभिवन्दितुम् इच्छामि; एष मे महती स्पृहा हृदि वर्तते।’’ ‘‘तं महर्षिं स्वयमेव सेवितुम् इच्छामि—’’ एवं धर्मात्मनः रामस्य वचनं श्रुत्वा, सुतिक्ष्णः प्रहृष्टः दशरथात्मजं प्रत्युवाच—‘‘अहं अपि एतदेव त्वया सह लक्ष्मणेन च वक्तुम् इच्छामि।’’ ‘‘गच्छ त्वं सीतया सह अगस्त्यम्, राघव; सौभाग्येन त्वं स्वयमेव मां पृच्छसि।’’ ‘‘राघव, तव प्रियं, अहं वक्ष्यामि—अत्राश्रमात् दक्षिणतः चत्वारि योजनानि गच्छ; तत्र अगस्त्यभ्रातुः शोभनः आश्रमः।’’ ‘‘तत्र प्रायः निर्वनं प्रदेशं, पिप्पलवृक्षोपशोभितं, पुष्पफलसमृद्धं, नानाविहगनिनादितं च द्रक्ष्यसि।’’ ‘‘तत्र नानाविधाः पद्मवन्तः सरांसि निर्मलजलानि, हंसक्रौञ्चसंघैः चक्रवाकैश्च शोभितानि दृश्यन्ते।’’ ‘‘तत्रैकां रात्रिं वसित्वा, प्रभाते दक्षिणदिशं वनसीमान्तमार्गेण गन्तव्यम्।’’ ‘‘तत्रैकं योजनं गत्वा, अगस्त्यस्य महर्षेः रमणीयं वनदेशे वृक्षसमाकीर्णं आश्रमं प्राप्स्यसि।’’ ‘‘तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह प्रमोदिष्येते, यतः स रम्यः वनदेशः बहुवृक्षसमृद्धः।’’ ‘‘यदि त्वं तं महर्षिं अगस्त्यं द्रष्टुम् अभिलषसि, बुद्धिमान्, तर्हि अद्यैव तत्र गमनाय मनः कुरु।’’ एवं मुनिवचनानि श्रुत्वा, रामः सह भ्रात्रा, सीतया च, अगस्त्यं प्रति प्रणम्य प्रस्थितः। मार्गे वनानि, मेघसमानान् गिरिन्, सरांसि, नद्यश्च विस्मयेन अपश्यत्। सुतिक्ष्णेन निर्दिष्टमार्गं समनुसृत्य, सुखेन जग्मुः; तदा रामः प्रहृष्टः लक्ष्मणं प्रति इदं वचनं उवाच—‘‘नूनं एष एव महात्मनः धर्मात्मनः अगस्त्यस्य भ्रातुः आश्रमः, यः समक्षं दृश्यते।’’ ‘‘यतः मार्गेण यावत् आगच्छाव, अस्मिन्वने सहस्रशः वृक्षाः पुष्पफलभारनमिताः दृश्यन्ते।’’ ‘‘तस्माच्च वनेन तीक्ष्णः पिप्पलीफलानां गन्धः वातेन आकृष्टः आगच्छति।’’ ‘‘क्वचित् काष्ठसंहत्यः दृश्यन्ते, कुत्रचित् वैदूर्यसदृशं दर्भम् उपहतं निहितं च।’’ ‘‘चूर्णमेघशिखराभं धूमस्तम्भं च, आश्रमाग्नेरिव, वने मध्ये दृश्यते।’’ ‘‘निजहस्तसंगृह्य पुष्पैः, स्नात्वा, द्विजातयः स्नानस्थलेषु पुष्पाणि अर्पयन्ति।’’ ‘‘तस्मात्, सौम्य, यथासुतिक्ष्णात् श्रुतं, एष एव अगस्त्यस्य भ्रातुः आश्रमः।’’ ‘‘स जगतः कल्याणाय, धर्मकृत् भ्राता, बलात् मृत्युम् निगृह्य, एतां दक्षिणां दिशं पावनां कृतवान्।’’ ‘‘अत्र हि पुरा, कथ्यते, क्रूरौ वाताप्यिल्वलौ, महाबलौ, ब्राह्मणघ्नौ, भ्रातरौ, निवसताम्।