तत्र सरः सुशोभनं पद्मोत्पलसमाकुलम्, गजयूथैः विभूषितं, बकहंसकदम्बैश्च नानाविधजलचरैः समावृतम् आसीत्। तस्मिन सरसि स्वच्छतोयमणि, गीतवादित्रध्वनिः श्रूयते स्म, न तु कश्चिद् दृश्यते स्म। तदा कौतूहलवशात् रामः महाबाहुः लक्ष्मणश्च धर्मभृतं नाम मुनिं पृच्छितुम् आरब्धवन्तौ। तं दृष्ट्वा, "एष महाश्चर्ययुक्तो दृश्यते, भगवन्, अस्माकं महत् कौतूहलं जातम्; तद् एतद् यथावत् वक्तुम् अर्हसि," इति रामः प्राह। रामेण एवमुक्तः धर्मनिष्ठात्मा स मुनिः तस्य सरसः महिमानं वक्तुम् आरब्धवान्। "अत्र महान् मुनिः माण्डकर्णिः नाम, दशसहस्रवर्षाणि जलाशये स्थित्वा, वाताहारः तपश्चकार। ततः सर्वे देवाः अग्निप्रधानाः, तस्य तपसा संत्रस्ताः, समागत्य विचारयामासुः। 'एष मुनिः अस्माकं मध्ये स्थानमिच्छति,' इति सर्वे दिवौकसः विचेतसः अभवन्। तदा तस्य तपः संरोधाय, सर्वे देवाः पञ्च अप्सरः विद्युल्लतासमप्रभाः नियुक्तवन्तः। ताभिः अप्सराभिः, यो मुनिः उच्चावचं दृष्टवान्, स कामवशं नीतः, देवकार्यसिद्धये। ताः पञ्च अप्सरः तस्य भार्याः अभवन्; तस्मिन्नेव सरसि तासां गृहं निर्मितम्, यत् गुह्यं आसीत्। तत्र ताः अप्सरः स्वेच्छया वसन्ति, मुनिं नवयौवनं प्राप्तं तपसा च सङ्गमेन च तोषयन्ति। तासां क्रीडायाः वादित्रध्वनिः किङ्किणीनिनादयुक्तः, मनोहरगीतैः सह, श्रूयते। एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, रामः महात्मा लक्ष्मणेन सहितः, "अहो अद्भुतम्!" इति तं वचनं समनुज्ञातवान्। तस्य वदतः सः मुनिवृन्दचक्रं ददर्श, कुशचीरसंवृतं, ब्रह्मतेजसा पूरितं। तत्र रामः वैदेह्या लक्ष्मणेन सह प्रविवेश, तस्मिन रम्ये मुनिचक्रे। स यत्र यत्र मुनिभिः सत्कृतः सुखेन वासं कृतवान्, तत्र तत्र तदाश्रमान् उपससार। स महायशाः, पूर्वं तत्र कतिचित् मासान्, कदाचित् संवत्सरानपि, निवसन् आसीत्। अन्यत्र चतुर्मासान्, पञ्च मासान्, षण्मासान्, अन्यत्र च बहून् मासान्, अर्धवर्षाधिकं चापि, वासं कृतवान्। एवं सः रामः तेषु मुन्याश्रमेषु त्रिमासान् अष्टमासांश्च सुखेन वासं कृतवान्। तत्र सः सम्यक् वसन्, दश वर्षाणि व्यतीयाय; धर्मविद् रामः सीतया सह विचरन् आसीत्। पुनः सः सुतिक्ष्णाश्रमं प्राप्य, मुनिभिः पूजितः अभवत्। तत्रापि रामः रिपुसूदनः किञ्चित्कालं स्थित्वा, आश्रमे वसन् महर्षिं सुतिक्ष्णं समुपेत्य, उपविष्टः काकुत्स्थः तं मुनिं प्राह— "भगवन्, अत्रास्मिन्वने महायशाः अगस्त्यो मुनिः वसति," इति। "तस्य कथा अहं सर्वदा शृणोमि, किन्तु अयं विपुलो वनदेशः, तस्मात् तस्य आश्रमस्थानं न जानामि। कुत्र तस्य महात्मनः रम्यः आश्रमः? तं द्रष्टुम् अहं लक्ष्मणेन सीतया च सह गन्तुम् इच्छामि। अगस्त्यं तं मुनिवरं द्रष्टुम् एवं मम मनसि महती कामना वर्तते। अहं स्वयम् तं मुनिश्रेष्ठं उपसेवितुम् इच्छामि।" एवं धर्मात्मनः रामस्य वचनं श्रुत्वा, सुतिक्ष्णः तुष्टः दशरथात्मानं प्राह— "अहं अपि लक्ष्मणेन सह तवेदं वक्तुम् इच्छामि। राम, सीतया सह अगस्त्यं प्रति गच्छ; सौम्य, यदिदानीं त्वं मां पृच्छसि, तद् भाग्येन। अहं ते अगस्त्यस्य स्थानं कथयामि। अस्माद् आश्रमात् दक्षिणतः चत्वारि योजनानि याहि; तत्र अगस्त्यभ्रातुः शोभनः आश्रमः अस्ति। तत्र प्रायः प्रांशु भूभागः, पिप्पलवृक्षोपशोभितः, पुष्पफलसमृद्धः, नानाविहगनिनादितः। तत्र विविधानि विमलतोयानि पद्मबर्हिणी सरांसि, हंसबकसंकीर्णानि, चक्रवाकैः शोभितानि। तत्रैकां रात्रिं वसित्वा, प्रातः काले दक्षिणदिशं वनसीमान्तं प्रति याहि। तत्रैकं योजनं गत्वा, अगस्त्यस्याश्रमं प्राप्स्यसि, यः रम्ये वने नानावृक्षोपशोभितः। तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह प्रमोदं लप्स्येते, तद्वनं हि रमणीयं नानावृक्षसमाकुलम्। यदि त्वं अगस्त्यं मुनिं द्रष्टुम् निश्चितवान्, तर्हि अद्यैव तत्र गन्तुं मनसा निश्चित्य।" एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, रामः भ्रातृणा सह प्रणम्य, सीतासहितः अगस्त्यस्य दिशं प्रस्थितवान्। मार्गे सः अद्भुतानि वनानि, मेघसन्निभान् गिरिन्, सरांसि नद्यश्च अपश्यत्।