रामः सदा मम एषा नित्या प्रियं सत्यता या न मुनिषु अन्यथा आचरेयम्। अहम् अपि जीवितम् त्यजेयम्, अथवा त्वाम् सीते लक्ष्मणेन सह अपि, यदि आवश्यकम्। विशेषतः ब्राह्मणेभ्यः प्रतिज्ञां कृत्वा, तां परित्यक्तुं न शक्नोमि। तस्मात् ऋषीन् नूनम् रक्षितुम् अर्हामि। यदि इयम् प्रतिज्ञा न उक्ता अपि, हे वैदेहि, कथम् पुनः प्रतिज्ञां कुर्याम्? स्नेहात् सौहार्द्याच्च त्वया यद् उक्तम्, तत् मम प्रियं। अहम् त्वया पूर्णतः संतुष्टः अस्मि, हे सीते; यः अयोग्यः, सः उपदिष्टः न भवति। तव कुलस्य एषा योग्यतैव, हे सुभगे। धर्मे मम सहधर्मचारिणी त्वम्, जीवितात् अपि अधिका मम प्रिया। एवम् उक्त्वा प्रिया सीतां जनकस्य राज्ञः तनयाम्, महात्मा रामः धनुष्मान् लक्ष्मणेन सह रम्याणि आश्रमपदानि जगाम। शृणुत, इदानीं एकादशः सर्गः आरभ्यते। श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे एकादशः सर्गः। रामः अग्रतः प्रस्थितः, मध्ये दीप्तिमती सीता, पृष्ठतः लक्ष्मणः धनुष्कृत् अन्वगच्छत्। ते शिलावन्तः शैलान्, काननानि, रम्यांश् च नद्यः निरीक्ष्य, सीतया सह अग्रे प्रस्थिताः। ते क्रौञ्चान् चक्रवाकांश् च नदीतीरेषु विचरन्तः ददृशुः, पद्माकीर्णानि सरांसि जलचरैः समाकुलानि अपि। मृगगणान् मदोन्मत्तान् श्रृङ्गिणः, महिषान् वराहांश्च, वृक्षद्वेषिणः गजान् अपि तत्र अपश्यन्। दीर्घं मार्गं गताः सूर्यास्ते समये, ते सह एकं रम्यं सरः ददृशुः, यः दश योजनानि विस्तीर्णम्। तत् सरः पद्मैः उत्पलैश्च समाकीर्णं, गजगणैः शोभितम्, क्रौञ्च-हंस-कदम्बैः साकं जलचरैः पूर्णम्। तत्र विशुद्धसलिलस्य तस्य सरसः मध्ये, गीतवादित्रध्वनिः श्रूयते, न तु कश्चन दृश्यते। तदा कौतूहलात् रामः लक्ष्मणश्च, महाबाहुः धर्मभृतं मुनिं पप्रच्छतुः। एतस्मिन्न् अद्भुते दृश्यमाने सर्वे वयम्, हे महर्षे, महद् आश्चर्यं प्राप्नुवः; तद् अस्मभ्यं वक्तुम् अर्हसि। एवं राघवेण उक्तः धर्मात्मा सः मुनिः, तस्य सरसः महिमानं कथयितुं समारभत। माण्डकर्णि नाम महर्षिः तत्र दशसहस्रवर्षाणि अतितीव्रं तपः कृत्वा, वायुभक्षः सलिलमध्ये स्थितः। तदा सर्वे देवा अग्निप्रमुखाः उद्विग्नाः अभवन्, एकत्र समागत्य आपस्सु समालोचयन्। एषः मुनिः अस्माकं मध्ये स्थानम् इच्छति इति, सर्वे अमराः उद्विग्नचित्ताः अभवन्। तदा तस्य तपोविघ्नाय, सर्वे देवा पञ्च अप्सरः विद्युन्मालिन्यः नियुक्तवन्तः। ताभिः अप्सरभिः, सः मुनिः, यो उच्चावचं दृष्टवान्, कामवशं नीतः, देवानां कार्यसिद्धये। ताः पञ्च अप्सरः तस्य पत्न्यः अभवन्; तस्मिन् सरसि तासां गृहं निर्मितम्, गुह्यं च। तत्र ताः पञ्च अप्सरः यथेष्टं वसन्ति, तं मुनिं, यौवनं प्राप्तम्, तपसा संगमेन च तोषयन्ति। तासां क्रीडायाम् वादित्रध्वनिः, भूषणानां निःस्वनः, रमणीयगीतं च श्रूयते। एवं धर्मभृतः वचनम् श्रुत्वा, राघवः सः महात्मा लक्ष्मणेन सह "अहो अद्भुतम्" इति स्वीकृतवान्। एवम् भाषमाणे, सः आश्रममण्डलं ददर्श, कुशचीरसंवृतम्, ब्रह्मतेजसा पूर्णम्। तत्र राघवः वैदेह्या लक्ष्मणेन सह प्रविवेश, तस्मिन् शोभनाश्रममण्डले। तत्र सः सुखेन वसन्, महर्षिभिः पूजितः, तेषां मुनिनां आश्रमेषु क्रमशः अगच्छत्। सः अस्त्रेषु पारंगतः तत्र पूर्वम् अपि किञ्चित्कालं अवसत्, कदाचित् मासान्, कदाचित् संवत्सरम् अपि। क्वचित् चतुर्मासान्, पञ्च, षण्मासान्, अन्यत्र अधिकमपि, अर्धवर्षादपि अधिकम्, तत्र तत्र अवसत्। राघवः तेषु मुन्याश्रमेषु सुखेन त्रिमासान् अष्टमासांश्च वासमकरोत्। एवं तत्र वसतः दश वर्षाणि व्यतीतानि, धर्मज्ञः राघवः सीतया सह विचरन्। पुनः सः सुतिक्ष्णस्य आश्रमम् आगतः; तत्र मुनिभिः सत्कृतः। तत्र अपि रामः रिपुंसूदनः किञ्चित्कालं अवसत्; आश्रमे वसन् सः महर्षिं समुपससार। उपविश्य ककुत्स्थनन्दनः सुतिक्ष्णम् उवाच— "भगवन्, अत्र एषः प्रख्यातः महर्षिः अगस्त्यः वसति। तस्याश्रमस्य स्थानं अहम् न जानामि, वनस्य विस्तीर्णत्वात्। क्व सः प्राज्ञः महर्षिः रमणीयः आश्रमः? तं द्रष्टुम् इच्छामि, भ्रात्रा सीतया च सह। अहम् अगस्त्यस्य समीपं गत्वा मुनिम् अभिवादयितुम् इच्छामि; एषा मम हृदि महान् कामः। स्वयम् तं श्रेष्ठमुनिम् सेवितुम् इच्छामि।" एवं रामस्य धर्मात्मनः वचनम् श्रुत्वा, सुतिक्ष्णः हृष्टः दशरथात्मजम् उवाच— "अहमपि एतद् वक्तुम् इच्छामि, लक्ष्मणेन सह।