सदा मनः शुद्धं धारय, सौम्ये, धर्मं चाचर तपोवनमध्ये; सर्वं ते ज्ञातं, त्रिलोक्यस्य सत्यं अपि। मम वनेषु धर्मस्य शिक्षायाः योग्यता नास्ति, स्त्रियाः चञ्चलता एषा मम प्राप्ता; त्वं भ्रात्रा सह यत् प्रियं तव, तत् विचिन्त्य शीघ्रं कुरु। अथ दशमं सर्गं शृणु। वैदेही पतिसंन्यासात् इदं वचनं उक्तवती; तत् श्रुत्वा रामः धर्मनिष्ठः जानकीं प्रत्युवाच। त्वं हितं उक्तवती, स्नेहपूर्णं वचनं, कुलीनायाः धर्मविद्यायाः योग्यं, हे जनकनन्दिनि। किं वदामि, हे सुभगे, यदा त्वमेव उक्तवती, "धनुः क्षत्रियैः धार्यते, यथा आर्तस्वरः न जायेत"? तपस्विनः दण्डकारण्यस्य, दृढव्रताः, सीते, स्वयम् मम शरणं गत्वा, रक्षायै मम समीपं आगच्छन्ति। ऋतूनुसारं वने निवसन्तः, मूलफलभक्षिणः, राक्षसैः क्रूरकर्मभिः दुःखिताः, सुखं न प्राप्नुवन्ति, हे भीरु। तीव्राः राक्षसाः, मानवमांसभक्षिणः, दण्डकारण्यनिवासिनः तपस्विनः भक्षयन्ति। द्विजश्रेष्ठाः मम उक्तवन्तः, "त्वं अस्माकं आश्रयः भूयाः"; तेषां वचनं श्रुत्वा, तेषां वचनं सावधानं श्रुत्वा अहं उक्तवान्, "सर्वे मम कृपां कुर्वन्तु; मम अन्तर्येयं लज्जा अस्ति।" ब्राह्मणाः अतिथयः मम समीपं आगच्छन्ति, तेषां सन्निधौ अहं पृष्टवान्, "किं कर्तव्यम्?" ते उक्तवन्तः, "राम, वयम् महतीं पीडां अनुभवन्ति; त्वं अस्माकं तत्र रक्षां कुरु। विशेषतः हविःकाले, उत्सवदिवसेषु, हे निष्पाप। अतिभयंकराः राक्षसाः, मांसभक्षिणः, अस्मान् उपद्रवयन्ति। तपस्विनः, तपोभ्यः समर्पिताः, राक्षसैः पीडिताः।" "त्वं अस्माकं परमाश्रयः, मार्गं अन्विच्छामः। तपस्याः शक्त्या वयं रात्रिचरान् नष्टुं समर्थाः। किन्तु दीर्घकालार्जितं तपः भङ्क्तुं न इच्छामः। तपः सदा बहुधा विघ्नैः युक्तं, दुष्करं च, हे राघव। अतः राक्षसैः भक्ष्यमाणाः अपि, वयं शापं न उच्चारयामः। दण्डकारण्यनिवासिनः तपस्विनः राक्षसैः पीडिताः।" "त्वं भ्रात्रा सह अस्मान् रक्ष, वने अस्माकं रक्षणं कुरु। मम सम्पूर्णं वचनं श्रुत्वा, दण्डकारण्यतपस्विनः प्रतिज्ञां कृत्वा, हे जनकनन्दिनि, जीवन् वचनभङ्गः मम न सम्भवति। सदा मम प्रियं सत्यं, मुनिषु अन्यथा न आचरितव्यम्। जीवितं वा त्यजामि, त्वां वा, सीते, लक्ष्मणं सह, किन्तु ब्राह्मणेषु प्रतिज्ञां कृत्वा, त्यागः न शक्यः। अतः मुनीन् रक्षितुं मम कर्तव्यम्।" "यद्यपि न उक्तं, हे वैदेहि, पुनः कथं प्रतिज्ञां कुर्याम्? स्नेहात् मित्रभावेन त्वं मम इदं वचनं उक्तवती। अहं त्वया पूर्णतः तुष्टः, हे सीते; अयोग्यः उपदेशं न प्राप्नोति। यत् तव कुलस्य योग्यम्, तत् उचितं। धर्मे मम सहचारिणी, जीवात् अपि अधिका प्रियासि।" एवं रामः प्रियायै सीतायै, मिथिलाधिपतेः कन्यायै, वचनं उक्त्वा, महात्मा रामः धनुः धारयन्, लक्ष्मणं सह रम्याः आश्रमाः गच्छति। अथ एकादशं सर्गं शृणु। वाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, एकादशः सर्गः। रामः अग्रे गच्छति, सीता मध्यस्थिता, लक्ष्मणः धनुः धारयन् पश्चात्। ते गिरिपृष्ठानि, वनानि, रम्यनदीः, सीतया सह निरीक्षन्ति। ते सरसि क्रौञ्चान् चक्रवाकान् च वीचिसमीपे विचरन्तः, कमलैः पूर्णानि, जलपक्षिभिः कूजितानि सरांसि दृष्टवन्तः। मृगसमूहान्, मदोन्मत्तान्, शृङ्गिणः, महिषान्, वराहान्, वृक्षद्वेषिणः गजान् अपि दृष्टवन्तः। दीर्घं मार्गं गत्वा, सूर्यास्ते समागते, ते रम्यं सरः दशयोजनविस्तीर्णं दृष्टवन्तः। तत् सरः पद्मैः, कुमुदैः, गजसमूहैः, क्रौञ्चैः, हंसैः, कदम्बपक्षिभिः, जलजीविभिः शोभितम्। तस्य रम्यस्य सरसः निर्मलजलस्य, गीतवाद्यनिनादः श्रुतः, किन्तु कश्चन न दृश्यते। तदा रामः लक्ष्मणः च, curiosity-युक्तौ, धर्मभृतं ऋषिं पृष्टवन्तौ। "एतत् अद्भुतं दृष्ट्वा, सर्वे वयं, हे महर्षे, अतिशयम् उत्सुकाः; कृपया अस्य कारणं कथय।" राघवेण एवं पृष्टः, धर्मनिष्ठात्मा ऋषिः तत् सरसः महिमानं कथयितुम् आरभत। "माण्डकर्णिः महर्षिः दशसहस्रवर्षाणि तीव्रं तपः कृतवान्, वायुभोजनः, जलमध्ये निवसन्। तदा सर्वे देवाः, अग्निप्रमुखाः, उद्विग्नाः भूत्वा, समागम्य, विचारयन्ति।" "एषः ऋषिः अस्माकं मध्ये स्थानं इच्छति," इति सर्वे दिवौकसः चिन्तितवन्तः। तदा तपः विघ्नाय, देवाः पञ्च अप्सरः विद्युत्प्रभाः नियुक्तवन्तः। ताभिः अप्सराभिः, ऋषिः, उच्चस्थानं अधःस्थानं च दृष्टवान्, कामवशं कृतः, देवकार्यं सिद्धम्।