सीता धर्मपत्नी स्वभावतः प्रियं रामं समुपविश्य विनयपूर्वकं मधुरया वाचा सम्बोधितवती—"हे महाबाहो, दण्डकारण्यनिवासिनः राक्षसाः यदि निष्पापाः निरपराधाश्च भवन्ति, तेषां वधं लोको न समनुजानाति। क्षत्रियवीराणां वनवासिनां शमशीलानां धनुषा एकमेव कर्तव्यं—दुःखार्तानां रक्षणम्। धनुः कुत्र, वनं कुत्र, क्षत्रियधर्मः च तपश्च कुत्र? एषः सर्वः संकरोऽत्र कृतः; देशधर्मः तु पूजनीयः। शस्त्राभ्यासात् हीनमलिनं चित्तं जायते; यदा त्वं पुनरयोध्यां प्रतिनिवर्तिष्यसे, तदा क्षत्रियधर्मे स्थास्यसि। यदि त्वं राज्यं परित्यज्य मुनिव्रतेन युक्तो भवेत्, तर्हि मम श्वशुर्यौ मम च अनन्तं स्नेहबन्धनं स्यात्। धर्मात् हि अर्थः, धर्मात् सुखं, धर्मेण सर्वं लभ्यते—धर्म एव जगतः प्रतिष्ठा। विविधैः यत्नैः नियमैः आत्मानं संयम्य कौशलात् धर्मः लभ्यते; सुखं न तु भोगेन। सदा शुद्धं चित्तं कुरु, सौम्य, अस्मिन्पुण्ये तपोवने धर्मं आचर; त्वया सर्वं ज्ञातम्, त्रिलोक्यस्यापि तत्त्वम्। स्त्रीस्वभावात् एषा बुद्धिरुपपन्ना मयि; त्वां धर्मे शिक्षयितुं कः समर्थः? भ्रात्रा सह यत् रोचते, तत् शीघ्रं कुरु।" एवं सीतायाः प्रियं वाक्यं श्रुत्वा धर्मनिष्ठः रामः प्रत्युवाच—"यदुक्तं त्वया, धर्मयुक्तं स्नेहमिश्रितं वचनं कुलीनया स्त्रिया, तदहं प्रीत्या शृणोमि। किं वदामि, सुभगे, यदा त्वमेवोक्तवती—'क्षत्रियैः धनुः धार्यते, यथा दुःखितस्य शब्दो न स्यात्' इति? दण्डकारण्ये ये मुनयः प्रतिज्ञापरायणाः दुःखिताः सन्ति, ते मयि शरणागताः। ऋतूननुसृत्य वने वसन्तः मूलफलभक्षिणः ते राक्षसदुःखेन सुखं न लभन्ते। क्रूरकर्मणः राक्षसाः मानुषमांसभक्षिणः तान् मुनीन् भक्षयन्ति। ते द्विजश्रेष्ठाः मामूचुः—'त्वदाश्रयाः स्मः' इति। तेषां वचनं श्रुत्वा, अहं प्राञ्जलिः प्रत्युवाचं—'भवतां मयि दया भवतु; एषः लज्जाभावः मम अन्तरे स्थितः।' यदा ते ब्राह्मणाः मम अतिथयः समुपविष्टाः, तदा अहं पृष्टवान्—'किं करवाणि?' इति। ते ममूचुः—'महान् दुःखपीडिताः स्मः, हे राम, अस्मान् रक्ष। विशेषतः यज्ञकाले उत्सवेषु च, राक्षसाः मांसभक्षिणः भीषणाः अस्मान् पीडयन्ति। वयं तपसा राक्षसान् हन्तुं समर्थाः, किन्तु दीर्घकालार्जितस्य तपसः भङ्गं न इच्छामः; तपः बहुविघ्नकरं, दुर्लभं च। अतः राक्षसैः पीड्यमानाः अपि वयं शापं न उच्चारयामः। दण्डकारण्यनिवासिनः मुनयः राक्षसैः पीड्यमानाः, त्वया भ्रात्रा च अस्माकं रक्षणं क्रियताम्।' एवं मया प्रतिज्ञातं यत् अहं दण्डकारण्ये मुनीन् रक्षिष्यामि, तां प्रतिज्ञां जीवन्मन्यनृता कर्तुं न शक्नोमि। मुनिषु कदापि अन्यथा न आचरितव्यमिति मम सत्यप्रतिज्ञा; प्राणान् वा सीतां वा लक्ष्मणं वा परित्यज्य अपि ब्राह्मणेभ्यः कृतां प्रतिज्ञां न त्यजामि। अतः मुनीनां रक्षणं मम कर्तव्यं। यदि अपि न उक्तं स्यात्, कथं पुनः प्रतिज्ञां कुर्याम्? त्वं स्नेहात् मैत्र्यात् च मम हितं वदसि। अहं त्वया परितुष्टः, सीते; अयोग्यः न शिक्ष्यते। एषा कुलधर्मिता त्वयि शोभते; धर्मे मे त्वं सहधर्मिणी, प्राणेभ्यः अपि प्रियासि। एवं प्रियायै मैथिल्यै धर्मपत्नीं प्रति रामः स्नेहपूर्वकं भाषमाणः, धनुर्धरः महात्मा लक्ष्मणेन सह रम्याणि मुनिवासानि प्रति प्रस्थितः। ततः रामः अग्रे, मध्ये दीप्तिमती सीता, पृष्ठतः धनुर्धरः लक्ष्मणः च गच्छन् सुसंयतया गत्या वनं प्रविवेश। ते शिलासंकटान्, वनानि, रम्यनद्यः च निरीक्ष्य, सीतया सह ययुः। ते पश्यन्ति—सरित्पुलिनेषु क्रौञ्चान् चक्रवाकांश्च विचरन्तः, पद्मिनीः जलकुक्कुटैः साकं जलाशयान्। मृगगणान् मत्तदन्तिनः, महिषान्, वराहान्, वृक्षद्वेषिणः गजान् च अपश्यन्। दीर्घमध्वानं यान्तः संध्याकाले, ते सर्वे रम्यं सरः ददृशुः, यः दशयोजनविस्तीर्णः। स सरो पद्मोत्पलसमाकीर्णं, गजसंघैः शोभितं, क्रौञ्चहंसकदम्बैः पूर्णं, जलचरैः चाकुलितम्। तत्र शुद्धसलिलसरोवरमध्ये गीतवादित्रध्वनिः श्रूयते, किन्तु कश्चन न दृश्यते। तदा कौतूहलात् रामः लक्ष्मणश्च महाकौशलिनं धर्मभृतं मुनिं पृष्टवन्तौ। एवं दण्डकारण्ये धर्मस्य मर्यादा, मुनिनां रक्षणस्य प्रतिज्ञा, सीतायाः धर्मोपदेशः, रामस्य सत्यनिष्ठा, लक्ष्मणस्य अनुगमनं च, सर्वं सुस्पष्टं सम्प्रवृत्तम्।