तदा स स मुनिः, अधर्मनुगतः, शस्त्रसंयोगात् प्रमत्तः हिंसां प्रवृत्तः, तेन शस्त्रेण सह सङ्गम्य, पापकर्मणा नरकं गतः। एवं पूर्वं यदभवत्, शस्त्रप्रयोगस्य कारणं तदिदं श्रूयते; यथा वह्नेरपि प्रयोगः कारणवत्त्वेन गृहीतः, तथा शस्त्रस्यापि। अतः स्नेहात् महत्याऽपि प्रीत्या त्वां स्मारयामि, उपदिशामि च—त्वं धनुर्धरः सन् कदापि एवं नाचरितव्यानि। राक्षसान् दण्डकारण्यनिवासिनः निरपराधान् निरवैरान् हन्तुं त्वया यदि कृतं, तदा लोकः न समनुज्ञास्यति, वीर। क्षत्रियवीराणां तु वने वश्यमानानां धनुर्धारणेऽपि एष एव धर्मः—क्लिश्यमानानां रक्षणम्। कुत्र शस्त्रं, कुत्र च वनम्? कुत्र क्षत्रियधर्मः, कुत्र च तपः? एष सर्वः संकरः अस्माभिः कृतः; देशधर्मः पूजनीयः। शस्त्राभ्यासात् हीनं मलिनं च मनः जायते; त्वं यदा अयोध्याम् प्रतिनिवर्तिष्यसि, तदा पुनः क्षत्रियधर्मं आचरिष्यसि। यदि त्वं राज्यं परित्यज्य मुनिव्रतं चरन् स्याः, तदा श्वशुरश्वशुर्योरपि मम अनन्तः स्नेहः स्यात्। धर्मात् अर्थः जायते, धर्मात् सुखम्; धर्मेण सर्वं लभ्यते—धर्मे लोको प्रतिष्ठितः। नानाविधैरुपायैः यत्नेन आत्मानं संयम्य धर्मः प्राप्यते; न तु सुखैः सुखं प्राप्यते। त्वं सदा शुद्धमनाः, सौम्य, अस्मिन्तपोधने धर्मं आचरेः; त्वया सर्वं ज्ञातम्, त्रैलोक्यस्यापि सत्यम्। एषा स्त्रीचपलात् मयि प्राप्ता; त्वां धर्मे उपदेष्टुं कः समर्थः? भ्रात्रा सह यत् प्रीयते, तत् चिन्त्य ततः शीघ्रं कार्यम्। शृणु दशमं सर्गम्। एवं वैदेह्या पतिसंयुक्तया धर्मनिष्ठया वचः उक्तम्; तत् श्रुत्वा धर्मात्मा रामः जानकीं प्रत्युवाच। हितं च स्नेहयुक्तं च वचनं त्वया उक्तं, कुलीनया धर्मज्ञया च, जनकनन्दिनि। किं वदामि, यदा त्वयैव उक्तं—‘क्षत्रियैर्धनुः धार्यते, यथा क्लेशो न जायेत’ इति। ये दण्डकारण्ये मुनयः, व्रतनिष्ठाः, क्लिश्यमानाः, ते स्वयमेव माम् उपागताः, रक्षार्थमाश्रयन्तः। ऋतुकालेषु वसन्तः, मूलफलभक्षिणः, ते राक्षसकृतदुःखेन न सुखं लभन्ते, भीरु। ते घोराः राक्षसाः, मानुषमांसभक्षिणः, दण्डकारण्यनिवासिनः तापसान् खादन्ति। ते द्विजश्रेष्ठाः माम् ऊचुः—‘त्वयि आश्रयः अस्माकम्’ इति। तेषां वचनं श्रुत्वा, अहम् उक्तवान्—‘भवद्भिः मयि अनुग्रहः क्रियताम्; एषा मम अन्तःस्थितं लज्जा।’ ब्राह्मणाः अतिथयः मम समीपं प्राप्ताः, तेषां साक्षात् अहम् अपृच्छम्—‘किं कर्तव्यम्?’ इति। ते ऊचुः—‘बहु क्लेशं प्राप्नुमः, रक्षस्व नोऽत्र, हे राम; विशेषतः होमकाले, पर्वदिने च, अघनाशन। अत्यन्तदुष्टाः राक्षसाः, मांसभक्षिणः, अस्मान् बाधन्ते; तपस्विनः मुनयः राक्षसैः पीड्यन्ते। त्वमेव नः परमाश्रयः; वयं तपसा राक्षसान् निवारयितुं समर्थाः, किन्तु दीर्घकालार्जितं तपः न विहन्तुम् इच्छामः; तपः सदा क्लेशकरं, दुष्करं च, राघव। तस्मात् राक्षसैः खाद्यमानाः अपि वयं शापं न प्रयुञ्ज्मः; ये दण्डकारण्यनिवासिनः मुनयः राक्षसैः पीड्यन्ते, त्वं भ्रात्रा सह अस्मान् रक्ष; वयं तव वनगताः रक्ष्यमहे। मया उक्तं सर्वं श्रुत्वा, दण्डकारण्ये मुनिभ्यः कृतं प्रतिज्ञां, जनकात्मजे, जीवन्मनसा न हन्तुं शक्नोमि। सदा मम सत्यं प्रियतमा—मुनिषु अन्यथा न आचरितव्यम्। जीवितं वा त्यजेयं, त्वां वा, सीते, लक्ष्मणं वा, ब्राह्मणेषु प्रतिज्ञां कृत्वा, ताम् अहं न परित्यक्तुं शक्नोमि। तस्मात् मुनीन् रक्षितुम् आवश्यकम्। यदि अपि न उक्तं स्यात्, हे वैदेहि, कथं पुनः प्रतिज्ञां कुर्याम्? त्वं स्नेहात् सौहृदात् च मम इदं वचनम् उक्तवती। त्वया अहम् पूर्णतः तुष्टः, सीते; अयोग्यः न उपदिश्यते। एषा तव कुलपरंपरा योग्यं, सुन्दरि। धर्मे सखी त्वं, मम प्राणात् अपि प्रियासि। एवं रामः प्रियायै सीतायै, मिथिलेश्वरस्य पुत्र्यै, वचः उक्त्वा, धनुर्धरः, लक्ष्मणेन सह, रम्याणि आश्रमपदानि जगाम। शृणुत एकादशं सर्गम्। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे एकादशस्सर्गः। रामः पुरतः प्रस्थितः, सीता मध्ये विराजमाना, पश्चात् लक्ष्मणः धनुः धारयन् अन्वगच्छत्। ते विविधशिलाकुटिलानि, वनानि, रम्यतीर्थानि निरीक्ष्य, सीतया सह प्रस्थिताः। ते क्रौञ्चान् चक्रवाकांश्च तीरेषु विचरन्तः, पद्माकीर्णानि सरांसि, जलचरैः पूर्णानि अपश्यन्। मत्तशृङ्गिणः हरिणगणान्, महिषान्, वराहान्, वृक्षद्विषः गजान् अपि अपश्यन्। दीर्घं मार्गं गताः, अस्तं गच्छति सूर्ये, ते सर्वे रम्यं सरः अपश्यन्, यः दशयोजनविस्तीर्णः।