यत्र यत्र स ऋषिः मूलफलोपजीवनाय गच्छति स्म, तत्र तत्र सः तं खड्गं कदापि न विहाय यायात्, निक्षेपस्य रक्षणे मनसा स्थितः। सः तपस्वी सदा शस्त्रं वहन् शनैः शनैः घोरं भावं समुत्पादयामास, तपसः संकल्पं परित्यज्य। ततः सः हिंसां प्रवृत्तः, प्रमत्तः, अधर्मेण नीतः, तस्य शस्त्रस्य संसर्गात् नरकं गतः। एवं पूर्वं यदभवत्, शस्त्रप्रयोगस्य हेतुः स एव; यथा वह्नेः, तथा शस्त्रस्यापि प्रयोगः कारणवान् इति मन्यते। अहं त्वां स्नेहेन महत्या च श्रद्धया पुनः पुनः स्मारयामि शिक्षयामि च—त्वं धनुः वहन् कदापि न एवमाचरः। दण्डकवने निवसतः राक्षसान् निरद्वेषान् निर्दोषांश्च हन्तुं, महाबाहो, लोकः न अनुमन्यते। कषत्रियस्य वीरस्य वनवासिनः संयतस्य, एष एव धर्मः धनुषा—क्लिष्टानां रक्षणम्। कुत्र शस्त्रं, कुत्र वा वनम्? कुत्र कषत्रधर्मः, कुत्र तपः? इदं सर्वं अस्माभिः मिश्रितम्; देशधर्मः पूजनीयः। शस्त्राभ्यासात् नीचं मलिनं च मनः जायते; यदा त्वं अयोध्यां प्रत्यागमिष्यसि, तदा कषत्रधर्मं पुनः आचरिष्यसि। यदि त्वं राज्यं परित्यज्य तपस्वी रूपेण स्थितः स्याः, तर्हि मम श्वशुर्याः श्वश्वुरस्य च मया च अनन्तः स्नेहः स्यात्। धर्मात् अर्थः, धर्मात् सुखं, धर्मेण सर्वं लभ्यते—अयं लोकः धर्मे प्रतिष्ठितः। नानाश्रमैः यत्नेनात्मानं नियच्छन्, कौशलात् धर्मं प्राप्नोति; न तु सुखेन सुखं लभ्यते। सदा शुद्धं मनः कुरु, सौम्य, धर्मं च अत्र तपोवने आचर; सर्वं ते विदितं, त्रिषु लोकेषु सत्यं अपि। एषा स्त्रीस्वभावात् मम प्रति उक्ता; त्वां तु धर्मे उपदेष्टुं कः समर्थः? भ्रात्रा सह यत् मन्यसे हितं, तत् शीघ्रं कुरु। इदानीं दशमः सर्गः श्रोतव्यः। वैदेह्या पतिसंयुक्त्या एषा वाणी प्रोक्ता; तां श्रुत्वा धर्मनिष्ठः रामः जानक्यै प्रत्युवाच। त्वया हितं उक्तम्, स्नेहपूर्णं वाक्यं, कुलीनया धर्मज्ञया युक्तं, जनकनन्दिनि। किं तु वक्तव्यम्, यदा त्वमेवमुक्तवती—"कषत्रियैः धनुः वह्यते, यथा क्लेशशब्दः न उत्पद्येत" इति। दण्डकारण्यवासी ये तापसाः, दृढव्रताः, ते मां शरणं प्राप्तवन्तः, सीते, रक्षकमिव। ऋतूनुगं वने वसन्तः मूलफलभक्षिणः, राक्षसैः क्रूरकर्मभिः दुःखिताः, सुखं न लभन्ते, भीषणे। घोराः राक्षसाः, मानवमांसभक्षिणः, दण्डकारण्यवासीन्ब्राह्मणान् भक्षयन्ति। ते द्विजश्रेष्ठाः मामूचुः—"त्वय्याश्रयः अस्माकम्" इति। तेषां वचः श्रुत्वा, अहम् उक्तवान्—"मयि प्रसादं कुरुत; एष मम लज्जासंवेदः।" ते ब्राह्मणाः यदा मम अतिथयः अभवन्, तदा अहं तेषां साक्षात् पृष्टवान्—"किं कर्तव्यम्?" ते चोचुः—"वयं महता क्लेशेन पीड्यामहे, राम; तत्र अस्मान् रक्ष। विशेषतः होमकाले उत्सवेषु च, पापरहित। अतिभीमाः राक्षसाः, मांसभक्षिणः, अस्मान् बाधन्ते; तापसाः राक्षसैः पीड्यन्ते। त्वमेव अस्माकं परमो नाथः; तपसा वयं राक्षसान् नाशयितुं क्षमः, परन्तु दीर्घकालेन संचितं तपः न इच्छामः भङ्क्तुम्। तपः सदा बहुप्रतिबन्धकम्, दुष्करं च, राघव। अतः राक्षसैः अपि खाद्यमानाः वयं शापं न उच्चारयामः। ये तापसाः दण्डकारण्ये वसन्ति, ते राक्षसैः पीड्यन्ते; त्वं भ्रात्रा सह अस्मान् रक्ष।" एवं मम वचनं श्रुत्वा, दण्डकारण्यवासीभ्यः मुनिभ्यः कृतं प्रतिज्ञां, जनकात्मजे, जीवन्नहं न शक्नोमि प्रतिज्ञां भङ्क्तुम्। सदा मम सत्यव्रतम्—मुनिषु अन्यथा न आचरिष्यामि; जीवितं वा त्वां वा लक्ष्मणं वा परित्यज्य अपि, प्रतिज्ञां विशेषतः ब्राह्मणेषु कृतां न त्यजामि। तस्मात् मुनीन् अवश्यम् रक्षितव्यम्। यदि न उक्तम् अपि, वैदेहि, कथं पुनः प्रतिज्ञां कुर्याम्? त्वं स्नेहेन सौहृदेन च मम प्रति एतद्वचनं उक्तवती। त्वया अहं पूर्णतः तुष्टः, सीते; अयुक्ताय उपदेशः न कर्तव्यः। इदं तव कुलस्य योग्यं, सुकेशिनि; धर्मे सहचरी, जीवितात् अपि प्रिया। इति सः रामः, मैथिलीकन्या प्रियायै एवमुक्त्वा, धनुः गृहीत्वा लक्ष्मणेन सहितः रम्यं आश्रमपदं जगाम। इदानीं एकादशः सर्गः श्रोतव्यः। श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते अरण्यकाण्डे एकादशः सर्गः। रामः अग्रे जगाम, मध्ये दीप्तिमती सीता, पश्चात् धनुः गृहीत्वा लक्ष्मणः। ते विविधान् शैलप्रपातान् वनानि रम्यनद्यः च निरीक्षन्तः, सीतया सह जग्मुः। ते क्रौञ्चान् चक्रवाकांश्च नदीनदीषु विहरन्तः, पद्माकीर्णानि सरांसि जलचरैः पूर्णानि अपश्यन्।