रामस्य वनगमनसमये वैदेही स्वगुरुतरं स्नेहम् उद्धृत्य तं समीपमागतवती। तस्य निर्गमनं दृष्ट्वा सा चिन्तया मनसा व्याकुला जाता, तस्य गमनं चिन्तयन्ती यत् किमपि हितं स्यात् इति विचारयामास। सा तम् अब्रवीत्—“त्वं दण्डकारण्यं प्रति यत्र यास्यसि, तत्र मे न कापि प्रीतिर्भवति, तस्य हेतुम् अहं वक्ष्यामि, शृणु। त्वं धनुष्पाणिः भ्रात्रा सह वनं प्रविष्टः, तत्र सर्वान् वनवासिनः दृष्ट्वा, तेषु बाणान् मा प्रयुञ्जीः। क्षत्रियाणां हि धनुः अग्नेस्समिधः इव, समीपे सति तेषां वीर्यम् औजश्चातिवर्धते। पूर्वं किल, महाबाहो, कश्चित् धर्मात्मा सत्यवादी शुचिः तपस्वी पुण्ये वने मृगपक्षिसंमतो वसति स्म। तस्य तपस्याः विघ्नाय शचीपतिः इन्द्रः क्षत्रियवेषधारी खड्गपाणिः तस्य आश्रमं आगतः। तत्र तस्मिन्नाश्रमे स उत्तमः खड्गः निक्षिप्तः, स च नियमानुसारं तस्मै समर्पितः। तं शस्त्रं लब्ध्वा स तपस्वी तद्रक्षणे प्रवृत्तः, स्वशक्तिं विश्वस्य वनं भ्रमन् तद्रक्षणपरः अभवत्। यत्र यत्र मूलफलान्याहर्तुं यायात्, तत्र तत्र स खड्गं न विना गच्छति स्म, तद्रक्षणे निरतः। स शस्त्रधारणेन शनैः शनैः तिव्रभावः अभवत्, तपस्यां च मनः न स्थापयामास। ततः स हिंसाशीलः प्रमत्तः अधर्मनुगतः, शस्त्रसंगात् नरकं गतः। एवं पूर्वं शस्त्रप्रयोगस्य हेतुः जातः, यथा अग्नेः तथैव शस्त्रस्यापि हेतुः सञ्जातः इति। स्नेहात् मान्यात् च महतः त्वां स्मारयामि, उपदिशामि च—धनुर्धारणे त्वं एवं न कार्यम्। दण्डके निवसन्तान् राक्षसान् निरपकारानपि हन्तुं जगत् न अनुमन्यते। क्षत्रियवीराणां वनस्थितानां स्वधर्मः धनुषा दुःखितानां रक्षणमेव। कुत्र शस्त्रं, कुत्र वा वनं, कुत्र क्षात्रधर्मः, कुत्र वा तपः? एष सर्वः अस्माभिः संकीर्णः जातः—देशधर्मः पूजनीयः। शस्त्राभ्यासात् हीनं मलिनं च मनः जायते; त्वं यदा अयोध्याम् प्रतिनिवर्तिष्यसे, तदा पुनरपि क्षात्रधर्मे प्रवर्तिष्यसे। यदि त्वं राज्यं विहाय मुनिव्रतम् आचरन् स्यात्, तर्हि श्वशुरश्वशुर्योरपि मयि अनन्तः स्नेहः स्यात्। धर्मात् अर्थः, धर्मात् सुखं, धर्मेण सर्वम् आप्यते—धर्मे लोको प्रतिष्ठितः। बहुधा कष्टेन आत्मनं नियम्य, कौशलात् धर्मः लभ्यते; सुखेन तु न हि सुखम्। सदा मनः शुद्धं कुरु, सौम्य, धर्मं चाचर तपोवने; त्वं हि सर्वं जानासि, त्रिषु लोकेषु सत्यं अपि। एतत् स्त्रीचपल्यान्मया प्राप्तम्; त्वां धर्मे उपदेष्टुं कः समर्थः? भ्रात्रा सह यत् रोचते, तत् शीघ्रं कुरु। एवं वैदेह्या पतिसंयुक्त्या उक्तं श्रुत्वा धर्मनिष्ठः रामः जानकीमिदम् उवाच। “यत् त्वया हितं स्नेहयुक्तं वचनम् उक्तम्, कुलीनया धर्मविद्या च युक्तम्, तत् मे रोचते। किं वदामि, यदा त्वयैवोक्तं—‘धनुः क्षत्रियैः धार्यते, यथा कृच्छ्रवाक्यं न जायेत’ इति। दण्डकारण्यवासी ये मुनयः, व्रतस्थाः, ते दुःखिता माम् एव शरणम् आगतवन्तः। वने ऋतूननुसारं वसन्तः, मूलफलभक्षिणः, ते राक्षसकृतैः दुःखैः न सुखं लभन्ते। तीव्रकर्माणः राक्षसाः मानुषमांसभक्षिणः, दण्डकारण्यनिवासिनः तपस्विनः खादन्ति। तैः द्विजश्रेष्ठैः मयि उक्तं—‘त्वयि नः आश्रयः अस्तु’ इति। तेषां वचः श्रुत्वा अहम् अपि एवम् अवदं—‘भवद्भिः मयि अनुग्रहः क्रियताम्; एषा महती लज्जा मयि वर्तते।’ यदा ब्राह्मणाः अतिथयः मां समीयुः, तेषां सन्निधौ अहम् अपृच्छम्—‘किं करवानि?’ इति। ते वदन्ति—‘महान् अस्माकं क्लेशः, राक्षसैः अस्माकं यज्ञकाले, पर्वणि च, बाधा क्रियते। तपसा वयं रात्रिचरान् नाशयितुं समर्थाः, किन्तु दीर्घकालार्जितं तपो न हर्तुम् इच्छामः। तपः सदा विघ्नयुक्तं, दुःसाध्यं च, अतः राक्षसैः पीड्यमानाः अपि, शापं न प्रयुञ्महे। दण्डकारण्यनिवासिनः मुनयः राक्षसैः पीड्यमानाः, त्वं भ्रात्रा सह अस्मान् रक्ष।’ एतद् वचनं मया श्रुत्वा, दण्डकारण्ये मुनिभ्यः प्रतिज्ञां कृत्वा, अहं ताम् प्रतिज्ञाम् जीवन् न हन्तुम् उत्सहे। सदा मम एषा सत्यनिष्ठा—मुनिषु अन्यथा न आचरिष्यामि; जीवितं वा, त्वां वा सीते लक्ष्मणं वा, त्यक्तुम् अपि अस्मि कृतनिश्चयः।” एवं रामस्य धर्मनिष्ठां प्रतिज्ञां च स्नेहपूर्वम् उपदिश्य, सीता तस्य हितमुपदिशत्, रामः तु धर्मरक्षणाय स्वधर्मे स्थितो, मुनीनां रक्षार्थं धनुः धारयामास।