ततः कारणात्, रामः भ्रातृसहितः धनुःशराणि गृहीत्वा दण्डकारण्यं प्रति प्रस्थितः प्रसिद्धोऽभवत्। तस्य गमनं दृष्ट्वा, मम मनः चिन्तया व्याकुलं जातम्; तव गमनं चिन्तयन्ती, यथार्थं हितं किं स्यादिति विचारयामि। वीर! तव दण्डकारण्यगमनं मम न रोचते; कारणं वक्ष्यामि, यद् ब्रूहि तद् शृणु। धनुःशराणि गृहीत्वा भ्रातृसहितः त्वं वनं गतः; सर्वान् वनवासिनः दृष्ट्वा, त्वया तेषु शराः न प्रयुज्यन्ताम्। क्षत्रियाणां धनुः अग्नेः इव इन्धनं; समीपे सति, तेषां तेजः शक्तिः च महती वर्धते। एकदा, महाबाहो, धर्मात्मा, सत्यवादी, शुद्धः एकः तपस्वी पुण्ये वने वसन् मृगपक्षिसंयुक्तः रमणीयः आसीत्। तस्य तपस्याः विघ्नाय, शचीपतिः इन्द्रः वीररूपं धारयन् खड्गं गृहीत्वा तस्य आश्रमं आगच्छत्। तत्र आश्रमे उत्तमः खड्गः निक्षिप्तः; सः नियमेन उपनिधिः कृतः, तस्य पुण्यतपस्यां तिष्ठतः। तं शस्त्रं लब्ध्वा, सः तपस्वी उपनिधिं रक्षितुम् प्रवृत्तः अभवत्; वनं विचरन्, आत्मविश्वासेन तं रक्षन्। यत्र यत्र मूलफलानां संग्रहाय गच्छति, तत्र तत्र सः खड्गं विना न गच्छति, उपनिधिं रक्षितुम् प्रवृत्तः। सः शस्त्रं नित्यं गृहीत्वा शनैः क्रूरभावं उपगच्छत्, तपस्याः संकल्पं परित्यज्य। ततः, हिंसासक्तः, प्रमत्तः, अधर्मेण मोहितः, सः ऋषिः शस्त्रसंयोगेन नरकं गतः। एवं पूर्वं शस्त्रप्रयोगस्य कारणं जातम्; यथा अग्नौ, तथा शस्त्रस्य प्रयोगः कारणवान् इति मन्यते। स्नेहात्, महत् मान्यात्, त्वां स्मारयामि, उपदिशामि च—धनुः धारयन् त्वं एवं न कुर्याः। दण्डकारण्यनिवासिनः राक्षसान् अन्यम् वा दोषम् विना हन्तुम्, वीर! लोकः अनुमोदनं न करिष्यति। वनस्थः संयतात्मा क्षत्रियवीरस्य धनुःधारणे कर्तव्यं एतदेव—पीडितानां रक्षणम्। क्व शस्त्रं, क्व वनम्? क्व क्षत्रियस्य धर्मः, क्व तपः? सर्वं अस्माभिः मिश्रितं, देशधर्मः पूजनीयः। शस्त्राभ्यासात् हीनं अशुद्धं चित्तं भवति; अयोध्यायां पुनः आगत्य, क्षत्रियधर्मं पुनः आचरिष्यसि। यदि त्वं राज्यं परित्यज्य मुनिव्रतं आचरन् स्याः, तदा मातृस्वसुः पितृस्वसुः च मम अनन्तः स्नेहः स्यात्। धर्मात् अर्थः, धर्मात् सुखम्; धर्मेण सर्वं लभ्यते—सर्वं धर्मे प्रतिष्ठितम्। विविधैः यत्नैः अनुशासनैः धर्मः कौशलात् लभ्यते; सुखं न कामात् प्राप्यते। शुद्धं मनः नित्यं धारय, सौम्य, धर्मं तपोवने आचर; सर्वं तव ज्ञातम्, त्रिलोकस्य सत्यं अपि। स्त्रीणां चपलतया मम एतत् आगतम्; धर्मे तव उपदेशाय कोऽर्हः? भ्रातृसहितः यत् तव प्रियं, तत् विचिन्त्य शीघ्रं कुरु। एतत् अध्यायं दशमं शृणु। वैदेही पतिसंनद्धा इयं वाणी उक्ता; ताम् शृण्वन् धर्मनिष्ठः रामः जानक्याः प्रत्युवाच। त्वया हितं उक्तं, स्नेहपूर्णं, कुलीनस्य धर्मविदः योग्यं वचनं, जनकनन्दिनि। किं वदामि, यदा त्वमेव उक्तवती—"धनुः क्षत्रियैः धार्यते, यथा दुःखस्य क्रन्दनं न भवेत्।" दण्डकारण्ये तपस्विनः, व्रतानुष्ठानपरायणाः, सीते! स्वयम् मम शरणं आगताः, रक्षार्थं। वनवासिनः ऋषयः, ऋतूनुसारं वसन्तः, मूलफलभक्षिणः, राक्षसानां क्रूरकर्मणां कारणात् सुखं न प्राप्नुवन्ति, भीरु। तीक्ष्णाः राक्षसाः, मानवमांसभक्षिणः, दण्डकारण्यनिवासिनः तपस्विनः भक्षयन्ति। द्विजश्रेष्ठाः मम उक्तवन्तः—"त्वाम् आश्रित्य वयं स्थास्यामः।" तेषां वचनं श्रुत्वा, अहं तान् प्रत्युवाचम्—"मम कृते सर्वे कृपां कुरुत; एषा मम गम्भीरं लज्जा।" ब्राह्मणाः अतिथिरूपेण मम समीपं आगताः; तेषां सन्निधौ अहं पप्रच्छम्—"किं कर्तव्यम्?" ते उक्तवन्तः—"राम! वयं महता पीडया पीडिताः; तत्र त्वया रक्षणीयाः। विशेषतः हविषां समये, उत्सवेषु च, अनघ! अत्यन्तदुर्दान्ताः राक्षसाः, मांसभक्षिणः, अस्मान् बाधन्ति। तपस्विनः तपःपरायणाः राक्षसैः पीडिताः।" "त्वं अस्माकं परमं शरणं; मार्गं विन्दन्तः त्वां शरणं गच्छामः। तपसा रात्रिचराणां विनाशः शक्यः; किन्तु दीर्घकालार्जितं तपः विहाय न इच्छामः। तपः नित्यं बहुविघ्नं, कठिनं च, राघव। अतः, राक्षसैः भक्ष्यमाणाः अपि, शापं न प्रयुञ्ज्मः। दण्डकारण्यनिवासिनः तपस्विनः राक्षसैः पीडिताः।" "त्वं भ्रातृसहितः अस्मान् रक्ष; वयं वने तव रक्षणे स्थिताः। एतत् सर्वं वचनं मम श्रुत्वा, दण्डकारण्ये तपस्विनः प्रति प्रतिज्ञां कृतवतीं, जनकनन्दिनि, जीवन् अहं प्रतिज्ञां न भङ्क्तुं शक्नोमि।" इति रामस्य दण्डकारण्यगमनं, वैदेह्याः स्नेहपूर्णं उपदेशं, रामस्य धर्मनिष्ठं प्रत्युत्तरं च, श्रुत्वा तस्य धर्मपालनस्य महान् अर्थः प्रकाशते।