राघवस्य हृदये कदापि द्वेषः क्रूरता वा, परस्त्रीसमागमः, मिथ्यावचनं वा न जातमस्ति न च भविष्यति। धर्मनाशकः परस्त्रीषु कामो न तव कदापि जातः, पुरुषर्षभ। हृदि अपि तव, राम, एवं विचारः क्वापि न दृश्यते; स्वपत्नीपरायणः सदा त्वं, राजपुत्र। धर्मनिष्ठः सत्यवादी पितृवचननिष्ठश्च त्वं; धर्मश्च सत्यम् च त्वयि दृढमूलितमस्ति। एतत्सर्वं, महाबाहो, इन्द्रियजयिनां साध्यं; तव दमं जानामि, शुभलक्षण। त्वं, वीर, दण्डकारण्यनिवसिनः ऋषीन् रक्षितुम्, राक्षसान् च युद्धे नाशयितुम् प्रतिज्ञातवानसि। अतः ख्यातिः ते दण्डकारण्यगमनस्य, भ्रात्रा सह धनुष्काण्डधारणेन। तव गमनं दृष्ट्वा, मम चित्तम् उद्वेगं प्राप्तम्; तव गमनं चिन्तयित्वा, यत् हितं स्यात् इति विचिन्तयामि। वीर, दण्डकारण्यगमने मे न सन्तोषः; कारणं वक्ष्यामि—शृणु। त्वं धनुष्काण्डधारी भ्रात्रा सह वनं गतः; सर्वान् वनवासिनः दृष्ट्वा, मा तान् बाणैः पीडय। क्षत्रियाणां धनुः अग्न्याय इव इन्धनं; समीपे सति, बलं तेजश्च वर्धते। कदाचित्, महाबाहो, कश्चन धर्मात्मा सत्यवादी शुद्धाचार्य ऋषिः पवित्रे वने मृगपक्षिषु रममाणः वसति स्म। तस्य तपः विघ्नाय, शचीपतिः इन्द्रः, क्षत्रियवेषधारी खड्गपाणिः तस्य आश्रमं आगतः। तत्र तस्मिन् आश्रमे उत्तमः खड्गः निक्षिप्तः; स च नियमेन उपनिहितः, ऋषिः तपस्यां प्रवृत्तः। तत् अस्त्रं प्राप्य, स ऋषिः तस्य रक्षणे प्रवृत्तः; स्वबलं आश्रित्य, वनं सञ्चरन् तं रक्षति स्म। यत्र यत्र मूलफलार्थी गच्छति, स खड्गं विना न गच्छति स्म, तस्य रक्षणे संलग्नः। सदा शस्त्रधारी स ऋषिः शनैः शनैः तीक्ष्णभावं प्राप, तपोव्रतम् उत्सृज्य। ततः हिंसाशीलः धर्महीनः सन्, शस्त्रसङ्गात् स ऋषिः पतितः। एवं पूर्वं शस्त्रसेवनस्य कारणं जातम्; यथा वह्नेः, तथैव शस्त्रस्यापि हेतुः। स्नेहात् मान्यात् च त्वां स्मारयामि उपदिशामि च—धनुर्धारणे एवम् मा आचर। दोषरहितान् राक्षसान् दण्डकनिवासिनः वधित्वा, वीर, जगत् न अनुमन्यते। क्षत्रियाणां वनस्थितानां, आत्मसंयमिनां, धनुषा कर्तव्यं केवलं—क्लिश्यमानस्य रक्षणम्। को धनुः, कः वनः? का क्षत्रियधर्मः, का तपः? सर्वं मिश्रितम्; देशधर्मः पूज्यः। शस्त्रसेवया हीनाशुचित्वं जायते; अयोध्यां प्रतिनिवृत्तः पुनः क्षत्रियधर्मं आचरिष्यसि। यदि त्वं राज्यं परित्यज्य, मुनिव्रते स्थितः स्यात्, तर्हि सास्वती स्नेहबन्धनं मातुल्यपित्रोः मयि च स्यात्। धर्मात् अर्थः, धर्मात् सुखं; धर्मेण सर्वं लभ्यते—इदं जगत् धर्मे प्रतिष्ठितम्। विविधैः संयमैः यत्नेन, कौशलात् धर्मः प्राप्यते; सुखं न भोक्तव्यमात्रेण लभ्यते। शुद्धं चित्तं सदा कुरु, सौम्य, अत्र तपोवने धर्मं आचर; सर्वं त्वया ज्ञातम्, त्रैलोक्यस्यापि सत्यम्। स्त्रीचपल्यान्मया एष उपदिष्टम्; त्वां धर्मे उपदेष्टुं को योग्यः? भ्रात्रा सह यत् रोचते तत् कुरु शीघ्रमेव। इति दशमं सर्गं शृणु। एवं वैदेह्या पतिसंयुक्त्या उक्तं वाक्यं श्रुत्वा, धर्मनिष्ठः रामः जानकीं प्रत्युवाच। ‘हितं त्वया उक्तं, भामिनि, स्नेहपूर्णं, कुलीनया धर्मज्ञया यद्वाच्यं तदुक्तं, जनकात्मजे। किं वदामि, भामिनि, यद् त्वया एव उक्तम्—“धनुः क्षत्रियैः धार्यते, यथा क्लेशशब्दः न जायेत” इति?’ ये क्लिश्यमानाः दण्डकारण्यवासिनः ऋषयः, व्रतनिष्ठाः, सीते, ते स्वयं मम शरण्यत्वं प्रार्थितवन्तः। वनं ऋतूनुसारं वसन्तः, मूलफलभक्षिणः, राक्षसकर्मभिः नन्दन्ति न, कन्यके। तीक्ष्णकर्मणां राक्षसानां, मानुषमांसभक्षिणां, दण्डकारण्यवासिनः तपस्विनः भोजनं भवन्ति। द्विजश्रेष्ठाः मयि उक्तवन्तः—“त्वयि आश्रयः अस्माकं”; तेषां वचः श्रुत्वा, अहं अवदं—“भवद्भिः मयि अनुग्रहः क्रियताम्; एष मयि लज्जा गम्भीरा।” एवं ब्राह्मणैः अतिथिभिः आगतेषु, तेषां साक्षात् पृष्टवान्—“किं करवाणि?” इति। ते पुनः उक्तवन्तः—“वयं महता क्लेशेन पीड्येमहि, राम; त्वया तत्र रक्षणीयाः स्मः। विशेषतः हविर्दानकाले उत्सवेषु च, पापरहित।