सुतīkṣ्णस्य अनुमतिं प्राप्य, रघुवंशसम्भवः रामः तस्मात् आश्रमात् निर्गत्य गतवान्। तदा स्नेहपूर्णैः हृदयस्पर्शिभिः वाक्यैः जानकी स्वपतिम् उपगम्य सम्बोधितवती। सा उवाच—"अत्यन्तसूक्ष्मेण मार्गेण महदधर्मः सम्पद्यते; निवृत्त्या कामाद्युपजातदुःखात् मोक्षः सुलभः। त्रयः दोषाः कामसमुत्थाः सन्ति, तेषु तु मिथ्यावाक्यं परमं, अन्यौ तु तस्मात् गुरुतरौ। परस्त्रीगमनं, मिथ्यावचनं, हिंसारहितान्यायः च—एतेषु कश्चन दोषः न त्वयि दृष्टः, न भविष्यति च, हे राघव। परस्त्रीषु कामः धर्मनाशकः कथं ते स्यात्? न कदापि तव मनसि जातः, न च भविष्यति, नरश्रेष्ठ।" "त्वत्स्मिन्नेव न क्वापि मनसि एषा वृत्तिः, त्वं स्वपत्नीपरायणः सदा, हे राम। धर्मनिष्ठः सत्यवादी पितृवचनपरिपालकः च त्वम्; धर्मः सत्यं च त्वयि प्रतिष्ठितम्। एष सर्वो भावः जितेन्द्रियैः सह्यः; तव आत्मसंयमं अहं जानामि, शुभलक्षण। त्वं तपस्विनां दण्डकारण्यवासिनां रक्षां प्रतिज्ञाय, राक्षसानां च विनाशं युद्धे कर्तुम् उद्यतः। अतः त्वं भ्रात्रा सह धनुष्पाणिः दण्डकारण्यं गतः इति ख्यातिं लभसे।" "त्वां निर्गच्छन्तं दृष्ट्वा मम मनः चिन्तया व्याकुलं जातम्; तव गमनं चिन्तयन्त्या यत् हितं स्यात् इति विचिन्तयामि। दण्डकारण्यगमनस्य मे न रतिः, तस्य कारणं वक्ष्यामि—तत्त्वं शृणु। त्वं धनुष्पाणिः भ्रात्रा सह वनं गतः; सर्वान् वनवासिनः दृष्ट्वा, मा ते बाणाः तेषु प्रयुज्यन्ताम्। क्षत्रियाणां धनुः अग्नेरिव इन्धनम्; समीपे स्थिते तेषां तेजः वीर्यं च वर्धते।" "पूर्वं कश्चन धर्मात्मा, सत्यवादी, शुचिः तपस्वी, पुण्ये वने मृगद्विजसंयुक्तः वसति स्म। तस्य तपोविघ्नाय इन्द्रः, शचीपतिः, क्षत्रियवेषं गृहीत्वा खङ्गहस्तः तस्याश्रमं आगतः। तत्र तस्मिन्नेव आश्रमे उत्तमः खङ्गः निक्षिप्तः; स च नियमानुसारं दत्तः, तपस्वि च तत्रैव तपस्यन् स्थितः। स तं खङ्गं लब्ध्वा तस्य रक्षणे प्रवृत्तः; वनं विचरन् सदा स्वयमेव तं रक्षन् आसीत्।" "यत्र यत्र मूलफलार्थी गतः, तत्र तत्र स खङ्गं विना न गतः; सदा तस्य रक्षणे प्रवृत्तः। नित्यं शस्त्रधरः स तपस्वी शनैः शनैः क्रूरभावं प्राप, तपोव्रतं च जहौ। ततः हिंसायां प्रवृत्तः, प्रमदः, अधर्मनयेन नीतः, स मुनिः शस्त्रसंयोगात् नरकं गतः। एवं पूर्वं शस्त्रप्रयोगस्य कारणं जातम्; यथा अग्नौ, तथा शस्त्रेषु अपि कारणं दृश्यते।" "स्नेहात् आदरात् च त्वां स्मारयामि, उपदिशामि च—धनुः वहन् कदापि एवं मा आचर। राक्षसान् निरद्वेषान् निर्दोषान् च दण्डकारण्यनिवासिनः वधित्वा, वीर, लोकः न अनुमन्यते। वनस्थेषु जितेन्द्रियेषु क्षत्रियवीराणां धनुषा एकमेव धर्मः—दुःखार्तानां रक्षणम्। शस्त्रं कुत्र, वनं कुत्र? क्षत्रियधर्मः कुत्र, तपश्च कुत्र? एष सर्वः सङ्करः अस्माभिः कृतः; देशधर्मः पूजनीयः।" "शस्त्राभ्यासात् हीनशुद्धिर्जायते; पुनः अयोध्यां प्राप्त्वा क्षत्रियधर्मं आचरिष्यसि। यदि त्वं राज्यं त्यक्त्वा तपस्वी भवेत्, तर्हि श्वशुरयोः मम च अनन्तः स्नेहः स्यात्। धर्मात् अर्थः, धर्मात् सुखं, धर्मेण सर्वं लभ्यते—अयं लोकः धर्मे प्रतिष्ठितः। विविधैः संयमोपायैः यत्नेन धर्मः साध्यते; सुखं न तु भोगेन लभ्यते।" "सदा शुद्धचित्तः भव, सौम्य, तपोवने धर्मं आचर; त्वं सर्वं जानासि, त्रैलोक्यस्यापि तत्त्वम्। स्त्रीस्वभावात् एषा बुद्धिः मयि उत्पन्ना; त्वां धर्मे उपदेष्टुं कः समर्थः? भ्रात्रा सह यत् रोचते, तत् शीघ्रं कुरु।" एवं दशमं सर्गं शृणु। वैदेह्या पतिसंयुक्त्या एषा वाणी उक्ता; तां श्रुत्वा धर्मनिष्ठः रामः जानकीं प्रत्युवाच। "हितमुक्तं त्वया, स्नेहयुक्तं, कुलीनया धर्मविद्या च योग्यं वचनं, हे जनकनन्दिनि। किं वदामि, यदा त्वमेव उक्तवती—'धनुः क्षत्रियैः वह्यते, यथा दुःखनादः न स्यात्' इति?" "ये दुःखार्ताः दण्डकारण्यस्य मुनयः, व्रते स्थिता, ते मया स्वयं शरणागताः, रक्षिता इति मम समीपमागताः। ऋतून् अनुसृत्य वने वसन्तः, मूलफलभक्षिणः, ते राक्षसैः क्रूरकर्मभिः दुःखिताः सन्तः न सुखं लभन्ते, हे भीरु।" "ते भीषणराक्षसाः, मानुषमांसभक्षिणः, दण्डकारण्यनिवसिनः तपस्विनः खादन्ति। तेषां वचनं श्रुत्वा, द्विजश्रेष्ठाः 'त्वय्याश्रयः क्रियते' इति मम उक्तवन्तः।" एवं स्नेहपूर्वकं सीता धर्मयुक्तया बुद्ध्या रामं उपदिश्य, तस्य उत्तरं शुश्राव, यत्र स धर्मनिष्ठः रामः तां प्रीत्या प्रत्युवाच।