रामः सौमित्रिणा सह दण्डकारण्ये मुनिनिवेशान् रमणीयान् तपसा शुद्धात्मभिः तैः तापसैः सेव्यमानान् पश्य, इति महर्षिणा समादिष्टः। तत्र त्वं फलमूलसमृद्धानि काननानि, पुष्पितवृक्षान्, श्रेष्ठमृगगणान्, शान्तपक्षिव्रातांश्च द्रक्ष्यसि। सरांसि सरितश्च कमलसंकुलानि, निर्मलजलानि, जलचरपक्षिसंघातांश्च पश्यसि। मनोहराणि दृश्यानि, गिरिनदीः, मयूरनिनादितानि रम्यकाननानि अपि द्रष्टुं शक्यन्ते। ततः महर्षिः रामं सौमित्रिणं च उवाच—गच्छतं पुत्रौ, सर्वमिदं दृष्ट्वा पुनराश्रमं प्रतिवर्तितव्यम्। एवं समादिष्टौ काकुत्स्थौ लक्ष्मणेन सह "एवं भवतु" इत्युक्त्वा, मुनिवरं प्रदक्षिणीकृत्य निर्जग्मतुः। तदा सीता विशाललोचना भ्रातृद्वयस्य दिव्ये तूणी च धनूंषि च, दीप्तखड्गौ च दत्तवती। तौ तु उत्तमं तूणीबद्धौ धनूंषि शब्दयन्तौ, खड्गौ गृह्य, आश्रमात् निर्जग्मतुः। तदा तौ सुन्दरवपुषौ, महर्षिणा अनुमतौ, धनुषी खड्गौ च आदाय, सीतया सह शीघ्रं प्रस्थितौ। नवमः सर्गः श्राव्यः। सूतिक्ष्णस्य अनुमतिं प्राप्य, रघुवंशसम्भवः प्रस्थितः। तदा सीता प्रेमपूर्णैः स्निग्धवाक्यैः पतिं सम्बोधयामास। सा उवाच—सुकुमारेण मार्गेण महापापः सम्पद्यते; निवृत्त्या तु कामाद्युपजन्यदुःखात् मोक्षं प्राप्नोति। कामसमुत्थान्यनर्थत्रयं विद्यते; तत्र मिथ्यावाक्यं प्रमुखम्, अन्ये तु तस्मात् गुरुतराः। न च त्वयि राघव, परदारगमनं, न च हिंसा, न च मिथ्यावचनं कदापि जातु जातु वा। परस्त्रीषु कामो धर्मनाशकः कथं भवेत्? त्वयि न कदापि स जातः, न च भविष्यति, नरश्रेष्ठ। त्वयि मनसि अपि नास्ति तादृशः भावः; त्वं स्वपत्नीपरायणः सदा, राजकुमार। धर्मः सत्यं च पित्राज्ञापालनं च त्वयि दृढं प्रतिष्ठितम्। एष सर्वः धर्मः, सत्यं च, इन्द्रियनिग्रहीणां सह्यं; तव इन्द्रियनिग्रहं अहं जानामि, शुभदर्शन। त्वं वीर, दण्डकारण्यवासिनः मुनीन् रक्षitum, राक्षसान् च युद्धे नाशयितुम् प्रतिज्ञातवान्। अतः त्वं भ्रात्रा सह धनुष्मान् दण्डकारण्यं गतः इति कीर्तिः प्रसृता। तव गमनं दृष्ट्वा, मम मनः चिन्तया संतप्तम्; तव प्रस्थानं चिन्तयन्त्या, यत् हितं तद् अहं विचिन्तयामि। त्वदीयं दण्डकारण्यगमनं मम न रोचते, वीर; कारणं वक्ष्यामि, शृणु। त्वं भ्रात्रा सह धनुष्मान् वनं गतः; तत्र सर्वान् वनवासिनः दृष्ट्वा, बाणान् तेषु न योजयेत्। क्षत्रियस्य धनुः अग्न्यायसं इव; समीपे स्थिते तस्य तेजः वीर्यं च वृद्धिम् उपैति। कदाचित्, वीर्यवान्, धर्मात्मा, सत्यवादी, शुचिः कश्चन तपस्वी पुण्ये वने मृगपक्षिसंयुक्ते रममाणः वसति स्म। तस्य तपसः विघ्नाय, शचीपतिः इन्द्रः क्षत्रियवेषधरः खड्गं गृह्य तस्याश्रममगात्। तत्र तस्मिन्नाश्रमे उत्तमः खड्गः निक्षिप्तः, स च नियमानुसारं न्यस्तः, यावत् सः तपस्यासक्तः आसीत्। सः शस्त्रं प्राप्य, तद्रक्षणे प्रवृत्तः, स्वबलमाश्रित्य वनं विचरन् तद्रक्षां कुर्वन् आसीत्। सः यदा कदाचित् मूलफलार्थं ययौ, तदा तदखड्गं विना कदापि न गच्छति स्म। सः नित्यं शस्त्रं धारयन्, शनैः शनैः क्रूरभावं प्राप, तपसि चिरकालं स्थितिं जहौ। ततः हिंसाशीलः, प्रमत्तः, अधर्मनुगतः, शस्त्रसंसर्गात् सः मुनिः नरकं गतः। एवं पूर्वं शस्त्रसेवनस्य हेतुः जातः; यथा अग्नेः, तथैव शस्त्रस्य उपयोगस्य कारणं विद्यते। स्नेहानुरागात्, महतीं श्रद्धां च दृष्ट्वा, अहं त्वां स्मारयामि, शिक्षयामि च—धनुः धारयन् कदापि तादृशं नाचरेः। दण्डकारण्यनिवसिनः राक्षसान् निरपराधानपि वधः, वीर, लोकस्य न रोचते। वनस्थितैः क्षत्रियवीरैः, आत्मसंयमितैः, धनुषा एकमेव कर्तव्यं—क्लिष्टानां रक्षणम्। कः शस्त्रं, कः च वनम्? कः क्षत्रियधर्मः, कः च तपः? इदं सर्वं अस्माभिः मिश्रितम्; देशधर्मः समाचर्यः। शस्त्राभ्यासात् नीचः अशुचिर्भावः जायते; पुनः अयोध्यां प्रत्यागत्य, क्षत्रियधर्मं पालयिष्यसि। यदि त्वं राज्यं परित्यज्य मुनिव्रतेन स्थितः स्याः, तर्हि मम श्वशुरश्वश्रुषु अनन्तः स्नेहः स्यात्। धर्मात् अर्थः, धर्मात् सुखं, धर्मेण सर्वमवाप्यते—धर्मे लोको प्रतिष्ठितः। यत्नेन स्वाधीनानां नियमैः धर्मः प्राप्यते; सुखं न तु विषयैः।