विश्वामित्रः धर्मात्मा राजानं दशरथं समुपसृत्य विनयपूर्वकं कथयामास—“महाबाहो, व्रतस्य सिद्ध्यर्थं मया व्रतमिदं आचर्यते। किन्तु द्वौ राक्षसौ, रूपं यथाकामं परिवर्तयन्तौ, मम व्रतं विघ्नयतः। यदा व्रतमिदं बहुवारं सम्पूर्णसमीपमुपयाति, तदा बलवन्तौ, शिक्षितौ च राक्षसौ मारीचः सुबाहुश्च तत्र आगच्छतः। तौ हविर्भागमण्डले मांसशोणितवृष्टिं कृत्वा व्रतं दूषयतः, तेन व्रतस्य सम्पूर्णता विघ्न्यते। तदा अहं श्रान्तः खिन्नश्च तस्मात् स्थलात् निवर्ते, राजन्, कोपं त्वनुवर्तयितुं न मन्ये। एषा स्थितिः, एवं विधानं, शापश्च तत्र न निवर्तते। अतः त्वं राजशार्दूल, सत्यवीर्यं रामं पुत्रं मम दातव्यम्। ज्येष्ठं पुत्रं रामं, काकपक्षधारिणं युवानं, मम दातव्यम्; मम स्वबलसंरक्षितः स सर्वथा समर्थः। स एव तौ राक्षसौ विघ्नकर्तारौ निहन्ति, अहं च तस्मै नानाविधानि वराणि दास्यामि, न संशयः। तेन त्रिषु लोकेषु कीर्तिः प्राप्स्यते, तौ च रामस्य प्रतिपक्षे स्थितुं न शक्नुतः। रामात् अन्यः कोऽपि तौ बलदर्पितौ कालपाशबद्धौ न हन्तुं समर्थः। राजशार्दूल, तौ राममहात्मनः समौ न स्तः; अतः पुत्रस्नेहेन न कम्पनीयम्। अहं प्रतिजाने—तौ राक्षसौ निहन्येते, रामं च वेद्मि सत्यवीर्यं महात्मानम्। वसिष्ठोऽपि तपसा दीप्यमानः सर्वे च तपोधनाः तमेव वेदुः। यदि धर्ममिच्छसि, यशश्च परमं पृथिव्याम्, यदि धृतिम् इच्छसि, राजन्, मन्त्रिणां अनुमतिं प्राप्य रामं मम दातव्यम्। वसिष्ठप्रमुखान् मन्त्रिणः सर्वान् अनुमन्यस्व, ततः मम प्रियतमं अनासक्तं रामं ददातु। दशरात्रमात्रं यज्ञकालः, पद्मनिभेक्षणो रामः तत्र विलम्बं न करिष्यति, यथोक्तं मया।“ एवं कृत्वा महायशाः तपस्वी विश्वामित्रः तुष्णीं बभूव। तस्य शुभवचनानि श्रुत्वा, राजा दशरथो महाराजः महता शोकविग्रहेण पीडितो बभूव, स कम्पमानः मूर्च्छितः च अभवत्। चेतना पुनरुपलब्ध्वा, स भीतसंदिग्धः उत्थाय तस्य ऋषेः वाक्यानि हृदि मनसि च विदारितानि शुश्राव। स महात्मा राजा दुःखेन विवर्णः सन्दिग्धः आसनात् उत्थाय स्थितः। एष विंशः सर्गः। शृणु। विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, दशरथो राजशार्दूलः क्षणमसंवेतनः बभूव। चेतना पुनः प्राप्त्वा, स प्राञ्जलिः इदं वचनं उवाच—“मम रामः पद्मनयनः षोडशवर्षोऽपि न पूर्णः; स राक्षसैः सह युद्धे न योग्यः। एष मम अक्षौहिणी सेना, यस्य अहं स्वामी; तया अहं रात्रिचरैः युद्धं करिष्यामि। मम सेवकाः पराक्रान्ताः, महाबलिनः, शस्त्रविद्यायाम् अपि निपुणाः; ते राक्षसगणैः युद्धाय योग्याः, रामं न नयेत। अहं स्वयम् धनुः गृहीत्वा अग्रतः त्वां रक्षिष्यामि; यावज्जीवितमस्ति, रात्रिचरैः युद्धं करिष्यामि। तव व्रतं विघ्नरहितं सुरक्षितं भविष्यति; अहं गमिष्यामि, रामं न नयेत। स कुमारः, विद्यया अप्रशिक्षितः, बलाबलयोः अज्ञः; शस्त्रबलसम्पन्नः न, युद्धे च निपुणः अपि न। स राक्षसैः युद्धाय न योग्यः, राक्षसाश्च मायया युध्यन्ति; रामवियोगं क्षणमपि न सहिष्ये। जीवितुमपि, महर्षे, रामवियोगं न शक्नोमि; यदि त्वं, भगवन्, रामं नेतुमिच्छसि, तर्हि मया सह सर्वसेनया रामं नय। कौशिक, षष्टिसहस्रवर्षोऽहं जातः। स महता कष्टेन लब्धः; रामं न नयेत। चतुर्णां पुत्राणां मध्ये तस्मिन्मम परमं स्नेहः। रामो ज्येष्ठः धर्मात्मा, स न नयेत। के राक्षसाः, कस्य पुत्राः, कियद्बलाः, के च ते? कः तेषां रक्षिता, महर्षे? कथं रामः तान् राक्षसान् प्रतियातु? किमहं स्वबलैः वा मायाविभिः वा तैः युद्धे प्रतियातु? सर्वं मम निगद, कथं युद्धे तान् प्रतियास्यामि। दुष्टान् प्रति स्थितिः कर्तव्या, राक्षसाश्च बलदर्पिताः।“ एवं वचः श्रुत्वा, विश्वामित्रः उवाच—“रावण नाम राक्षसः अस्ति, पौलस्त्यवंशसम्भवः। तं ब्रह्मणा वरप्रदानेन त्रैलोक्यं बहु विह्वलयति। स महाबलः महातेजाः, बहुभिः राक्षसैः परिवृतः। स राक्षसाधिपतिः, तं प्राहुर्महाबलम्। स वैश्रवणस्य भ्राता, विश्रवसः पुत्रः। स तु स्वयम् यज्ञविघ्नं न करोति, महाबाहो। तेन प्रेरितौ, मारीचः सुबाहुश्च, बलवन्तौ, यज्ञविघ्नाय समुपस्थितौ। अतः धर्मज्ञ, मम पुत्रे दया कुरु। अहं अल्पभाग्यः, त्वं च देवतुल्यः। देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, पक्षिणः, सर्पाश्च रावणं न शेकुः प्रतिषेधितुम्; तर्हि मानुषाः कथं तं युद्धे प्रतियास्यन्ति?” इति स धर्मात्मा विश्वामित्रः यथावर्णितं राज्ञः दशरथस्य समीपे रामस्य प्रेषणाय याचमानेन, दशरथस्य च रामस्नेहेन संतप्तचित्तेन, तयोः संवादः समुपजातः।