ततः सुग्रीवस्य याच्ञया, रामः समरे वालिनं निहत्य, तं राज्ये पुनः प्रतिष्ठापयत्। ततः वानरश्रेष्ठः सर्वान् वानरान् सञ्चित्य, जनकात्मन्याः अन्वेषणे सर्वदिक् प्रेषयामास। तदा गृध्रराजस्य सम्पतेः वचनेन, महाबलः हनूमाञ् लवणसागरं शतयोजनविस्तीर्णं लीलया लङ्घयामास। स तत्र लङ्कानगरीं रावणपालितां प्राप्तः, अशोकवाटिकायां प्रविष्टां, चिन्तायामग्नां सीतां ददर्श। तस्यै अभिज्ञानं दत्त्वा, वार्तां निवेद्य, वैदेहीं सान्त्वयामास, द्वारं च विदारयामास। ततः पञ्च सेनापतीन्, सप्त मन्त्रिपुत्रांश्च हत्वा, वीरं अक्षं निहत्य, अन्ते राक्षसैः बद्धः अभवत्। तदा स्वपितामहदानाद् विमुक्तिम् आत्मनः ज्ञात्वा, स वीरः राक्षसैः बद्धः सन्, दैववशात् तद् बन्धनं सहिष्णुर्बभूव। अनन्तरं लङ्कां सीतां विना दग्ध्वा, महाकपिः रामाय शुभवार्ताम् आख्यातुम् प्रतिनिवर्तितवान्। स रामं महात्मानं उपसृत्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, 'दृष्टा सीता' इति धर्मतः निवेदयामास। ततः स सुग्रीवेण सह, महोदधितटं गतः, सूर्यसमप्रभैः शरैः सागरं क्षोभयामास। तदा सरितां पतिः सागरः साक्षात् समुपस्थितः, तस्य वचनेन नलः सेतुं निर्मितवान्। तेन सेतुना लङ्कां प्राप्त्वा, समरे रावणं निहत्य, रामः सीतां पुनः प्राप्त्वा, गाढं लज्जया संविग्नः अभवत्। तदा रामः जनसमक्षे ताम् कठोरं वचनं अब्रवीत्; सा सीता तदवचः न सहन्ती, सत्यव्रता सती, अग्निम् प्रविवेश। ततः अग्निसाक्षिणा सीतायाः निष्कलुषत्वं ज्ञात्वा, तेन महात्मना कृतं कर्म त्रिषु लोकेषु सर्वप्राणिभिः प्रहृष्टम्। देवर्षिसंघाः स राघवे महात्मनि तुष्टाः। विभीषणं लङ्कायां राक्षसाधिपतिं अभिषिच्य, रामः कृतकृत्यः शोकविवर्जितः प्रमुदितः अभवत्। देवतानां वरं लब्ध्वा, वानरगणं पुनः जीवितवान् कृत्वा, सखिभिः परिवृतः पुष्पकविमानेन अयोध्यां प्रति प्रस्थितः। भारद्वाजाश्रमं प्राप्त्वा, सत्यधृतिः रामः, हनूमन्तं भरतस्य समीपं प्रेषयामास। ततो पुनः सुग्रीवेण सह संवाद्य, पुष्पकं आरुह्य, नन्दिग्रामं जगाम। तत्र नन्दिग्रामे, जटाः विसृज्य, शुद्धः सः रामः भ्रातृभिः सहितः सीतां पुनः प्राप्त्वा, राज्यं पुनः प्राप। तदा जनाः प्रमुदिताः, सन्तुष्टाः, समृद्धाः, धर्मिष्ठाः, रोगरहिताः, व्याधिवर्जिताः, दुर्भिक्षभयशून्याः च अभवन्। न कश्चिदपि पुत्रमरणं पश्येत्, नार्यश्च सदा पतिसंयुक्ताः, विधवानां भयम् नास्ति। न अग्निभयं, न जलमज्जनं, न वातभीतिः, न ज्वरभीतिः। न तृषाभयं, न चौरभीतिः; नगराणि राज्यानि च धनधान्यसमृद्धानि। सर्वे सदा सत्यमिव हृष्टाः, शतशः अश्वमेधान् कृत्वा, सुवर्णं च वितीर्य। दशकोटिगावः शास्त्रदृष्ट्या विप्रेषु दत्त्वा, ब्राह्मणेभ्यः अप्रमितं धनं दत्त्वा, स कीर्तिमान्। राघवः शतगुणं राजवंशं स्थापयिष्यति, चतुर्वर्णान् च स्वधर्मे प्रतिष्ठापयिष्यति। दशसहस्राणि दशशतानि वर्षाणि राज्यं कृत्वा, रामः ब्रह्मलोकं यास्यति। एष धर्म्यः पुण्यः पावनः वेदसम्मतः रामचरितः, यः पठति, सर्वपापैः विमुच्यते। रामायणस्य एषा प्राणदा कथा यः नरः पठति, सः पुत्रपौत्रसखैः सह दिवं लभते। ब्राह्मणः पठन् वाग्मी भवति; क्षत्रियः पृथिव्याः अधिपत्यं लभते; वैश्यः व्यापारसिद्धिं; शूद्रः अपि महत्त्वं प्राप्नोति। एवं नारदवचनानि श्रुत्वा, धर्मात्मा वाक्यकुशलः सः शिष्यैः सहितः महर्षिं समर्चयत्। किञ्चित्कालं तस्य मुनेर् दिवं गतस्य, सः जाह्नव्याः समीपे तमसातटं जगाम। तत्र तमसातटे, मुनिः निर्मलतीर्थं दृष्ट्वा, समीपस्थितं शिष्यं इदं वचनं अब्रवीत्— 'पश्य भारद्वाज, एतत् तीर्थं निर्मलं, रमणीयं, शुद्धसलिलं, साधुजनमानसे प्रीणकम्। कुम्भं स्थापय, वत्स, च मम वल्कलं दत्त, अस्मिन् उत्तमे तमसातीर्थे स्नास्यामि।' एवमुक्तः महात्मना वाल्मीकिना, शिष्यः भारद्वाजः विनीतः, गुरुं वल्कलं प्रादात्। वल्कलं शिष्यहस्ताद् गृहित्वा, संयतः सः मुनिः, सर्वतो वनं निरीक्षन् विचचार। तदा समीपे, सः मिथुनं क्रौञ्चयोर् अपश्यत्, एकत्र सन्नद्धौ, मधुरस्वरौ, रम्यरूपौ च।