रामः, सौमित्रिणा सह सीतया च, यथा छायैव अनुगता सा, सुरक्षितया पन्थानं गच्छेत् इति मुनिना सम्यक् उपदिष्टः। तस्मै वीराय दण्डकारण्ये वसतां तपस्विनां रमणीयं आश्रमपदं दर्शयन् मुनिः अवदत्—"एषां तपसा विशुद्धात्मनाम् आश्रमं पश्य।" तत्र स रामः फलमूलसमृद्धानि काननानि, पुष्पितवृक्षान्, मृगगणान्, शान्तपक्षिसमूहांश्च द्रष्टासि। तत्र सरांसि सरितश्च, विकसितपद्मसमूहानि, निर्मलजलानि, जलचरपक्षिसङ्घान् च अपि पश्यसि। रम्याणि दृश्यानि, गिरिकुञ्जान्, वनानि च, मयूरनिनादैः प्रतिश्रुतानि काननानि द्रष्टुम् अर्हसि। ततः मुनिः पुनः अवदत्—"गच्छ पुत्र; सौमित्रे त्वमपि प्रयाहि। एते सर्वे दृष्ट्वा पुनर् आश्रमं प्रतिनिवर्तितव्यम्।" एवं उक्तः काकुत्स्थः लक्ष्मणेन सह "एवमस्तु" इत्युक्त्वा मुनिं प्रदक्षिणीकृत्य निर्गन्तुं प्रचक्रमे। तदा विशाललोचना सीता ताभ्यां भ्रातृभ्यां दिव्यानि तूणीराणि, धनुषी, तथा उज्ज्वलखड्गौ दत्तवती। सुशोभनानि तूणीराणि बध्वा, धनुषी शब्दयन्तौ गृह्य, रामः लक्ष्मणश्च आश्रमात् निर्जग्मतुः। तौ शीघ्रं, मुनिना अनुमोदितौ, धनुषखड्गधारिणौ, सीतया सह, सुन्दरवपुषौ, प्रस्थितौ। एवं नवमः सर्गः आरभ्यते। सुतिक्ष्णस्य अनुमतिं प्राप्य रघुनन्दनः प्रस्थितः। तदा सीता स्नेहयुक्तया प्रियवाचा पतिं सम्बोध्य अवदत्—"सुविपुलया नयनेन, धर्मात् अपगमः सूक्ष्मेणापि मार्गेण जायते; निवृत्त्या तु कामादिदोषसमुत्थात् दुःखात् विमोचनं स्यात्। त्रयः कामसमुत्थानां दोषाः, तत्र मिथ्यावचनं गुरुतरं, अन्यौ तु तेनाधिकौ। परदाराभिगमनं, मिथ्यावचनं, हिंसा—एते त्वयि कदापि न सन्ति, न च भविष्यन्ति, हे राघव। परस्त्रीषु कामो धर्मनाशनः, स त्वयि न कदापि जातः। त्वयि मनसि अपि न कदाचित् एवं विचारः, स्वपत्नीपरायणः त्वं सदा। धर्मज्ञः, सत्यवादी, पित्रादेशपरायणः च त्वं; धर्मः सत्यं च त्वयि दृढं प्रतिष्ठितम्। एतानि सर्वाणि, महाबाहो, संयतात्मभिः सह्यन्ते; तव आत्मसंयमं जानामि। दण्डकारण्ये वसतां मुनीनां रक्षां प्रतिज्ञाय, राक्षसान् च युद्धे नाशयितुं त्वं प्रस्थितः। अतः भ्रात्रा सह धनुष्पाणिः दण्डकारण्यं गत इति ख्यातिः ते। त्वां गच्छन्तं दृष्ट्वा, मम मनः चिन्तया व्याकुलं जातम्; तव गमनं चिन्तयन्त्या हितं किं स्यात् इति विचिन्तयामि। राम, दण्डकारण्यगमने मम न हर्षः; कारणं वक्ष्यामि, शृणु। भ्रात्रा सह धनुष्पाणिः त्वं वनं गतः; तत्र वासिनः सर्वान् दृष्ट्वा, तेषु बाणान् मा प्रवर्तयः। क्षत्रियाणां धनुः अग्नेर् इव इन्धनं; समीपे सति वीर्यं तेजश्च वर्धते। एकदा, महाबाहो, कश्चन धर्मात्मा, सत्यवादी, शुचिः तपस्वी, पुण्ये वने मृगपक्षिसंयुक्ते वसन् आसीत्। तस्य तपस्याः विघ्नाय, इन्द्रः शचीपतिः, क्षत्रियवेषधारी खड्गपाणिः सन्, तस्याश्रमम् आगतः। तत्र तस्मिन् आश्रमे उत्तमं खड्गं निक्षिप्तवान्, नियमेन निक्षेपितं तं स तपस्वी तत्र स्थित्वा रक्षितुम् आरब्धवान्। तं शस्त्रं लब्ध्वा, स तपस्वी तस्य रक्षणे प्रवृत्तः; वनं विचरन् सदा तस्य रक्षणाय यत्नं कुर्वन्। यत्र यत्र मूलफलार्थं गच्छेत्, तत्र तत्र तं खड्गं न विना गच्छेत्। सदा शस्त्रधारी सन्, शनैः शनैः तस्य तपः परित्यज्य, क्रूरभावं गत्वा, हिंसायाम् आसक्तः, धर्मपथात् विचलितः, अधो गतः। एवं पूर्वं शस्त्रस्य हेतुः जातः; अग्निवत् शस्त्रस्यापि कारणं स्मृतम्। मम स्नेहात्, गौरवात् च, त्वां स्मारयामि, शिक्षयामि च—धनुष्मान् सन् एवं न आचरितव्यम्। दण्डकारण्यवासी राक्षसाः निरपराधाः सन्तः वध्याः न स्युः; लोकस्य अनुमोदनं न स्यात्। वनस्थस्य संयतात्मनः क्षत्रियस्य धनुषा कर्तव्यं दुःखितरक्षणमेव। क्व शस्त्रं, क्व वनं, क्व क्षत्रियधर्मः, क्व तपः? एतद् अस्माभिः संकीर्णं जातम्; देशधर्मः पूजनीयः। शस्त्राभ्यासात् हीनं मलिनं चित्तं जायते; अयोध्यां प्रतिनिवृत्ते पुनः क्षत्रियधर्मं आचरिष्यसि। यदि त्वं राज्यं परित्यज्य मुनिव्रतं चरन् स्याः, तर्हि श्वशुरयोः मम च अनन्तः स्नेहः स्यात्। धर्मात् अर्थः, धर्मात् सुखं, धर्मात् सर्वं लभ्यते; धर्मे प्रतिष्ठितं जगत्।