रामस्य पादौ स्पृशतः सती, महर्षिः तौ उत्तिष्ठाप्य स्नेहेन समालिङ्ग्य, मधुरं वाक्यम् उवाच। सः रामं सौमित्रिणा सीतया च छायावत् अनुगम्यमानया सह, “शिवेन पन्थानम् गच्छ,” इति आशीर्वादं दत्तवान्। तस्मै वीराय दण्डकारण्यनिवासिनां तपसा विशुद्धात्मनाम् मुनिनां रमणीयं आश्रमं दर्शयित्वा, फलमूलसमृद्धानि काननानि, पुष्पितवृक्षान्, सुजन्तुहिंसान् मृगगणान्, शान्तपक्षिसमूहांश्च द्रक्ष्यसि इति उक्तवान्। सरांसि पद्मसंपूर्णानि, शुद्धजलानि, जलचरपक्षिसमूहांश्च तत्र पश्यसि। रम्याणि दृश्यानि, गिरिकन्दराणि, मयूरनिनादैः प्रतिनादितानि काननानि अपि तत्र द्रक्ष्यसि। ततः महर्षिः पुनः अवदत्—“गच्छ तात, सौमित्रे त्वमपि गच्छ। एतानि सर्वाणि दृष्ट्वा पुनः आश्रमं प्रत्यागन्तव्यं भवति।” एवमुक्ते महर्षिणा, काकुत्स्थः लक्ष्मणेन सहितः “एवं भवतु” इति प्रत्युवाच, मुनिम् प्रदक्षिणीकृत्य गन्तुं आरब्धवान्। तदा विशाललोचना सीता ताभ्यां भ्रातरौ धनुषीणि सुषोभनानि तूणीश्च, तथा दीप्तखड्गौ अपि दत्तवती। तौ तु उत्तमं तूणीं बद्ध्वा, धनुषी गृहीत्वा उच्चैः शब्दं कृत्वा, रामलक्ष्मणौ आश्रमं निर्गत्य प्रस्थितौ। तौ सुन्दरवपुषौ, महर्षिणा अनुमोदितौ, धनुःखड्गधारिणौ, सीतया सह शीघ्रं प्रस्थितौ। इति नवमः सर्गः श्रोतव्यः। सुतिक्ष्णस्य अनुमतिं प्राप्य, रघुनन्दनः प्रस्थितः। तदा सीता स्नेहपूर्वकं प्रियं वचनं पतिं प्रति उवाच। सा उवाच—“सुकुमारया बुद्ध्या महानधर्मः लभ्यते, निवृत्त्या तु कामाद्युपद्रवात् मुच्यते। त्रयो दोषाः कामसमुत्थाः, तेषु तु मिथ्यावाक्यं गुरुतरं, अन्यौ तु तेनैवातिक्रान्तौ। न च त्वयि राघव, परस्त्रीगमनं, हिंसा वा, मिथ्यावाक्यं वा कदापि जातु जातु न सञ्जातम्। कथं तव धर्मनाशकः परस्त्रीषु कामः? न हि स कदापि तवोत्पन्नः। नापि तव मनसि क्वचित् तादृशः भावः, त्वं स्वपत्नीपरायणः। धर्मिष्ठः सत्यवादी पितुर्वचनानुगः, त्वयि धर्मः सत्यं च दृढमस्ति। एतत् सर्वं, महाबाहो, इन्द्रियजयिनां सह्यं भवति; तव संयमं जानामि, शुभदर्शन। त्वं दण्डकारण्यनिवासिनः मुनिनः रक्षितुं, राक्षसान् च संग्रामे नाशयितुं प्रतिज्ञातवान्। अतः त्वं धनुःशरधारी भ्रात्रा सह दण्डकारण्यं प्रस्थितः इति प्रसिद्धः। त्वां गच्छन्तं दृष्ट्वा, मम मनः चिन्तया क्लिष्टम्; तव प्रस्थानं चिन्तयन्त्या मयि यत् हितं स्यात् इति विचिन्तयामि। न मे तव दण्डकारण्यगमनं रोचते, कारणं वक्ष्यामि—शृणु। त्वं धनुःशरधारी भ्रात्रा सह वनं गतः; तत्र सर्वान् वनवासिनः दृष्ट्वा, मा तेषु बाणान् प्रवर्तय। क्षत्रियस्य धनुः अग्नये इव इन्धनम्; सन्निधौ स्थिते तस्य वीर्यबलं वर्धते। एकदा, महाबाहो, धर्मात्मा सत्यवादी शुद्धात्मा मुनिः पुण्ये वने मृगपक्षिसंसेविते वसन् आसीत्। तस्य तपोविघ्नाय, इन्द्रः शचीपति, क्षत्रियवेषं गृहीत्वा, खड्गधारी तस्याश्रममागच्छत्। तत्र तस्मिन्नेव आश्रमे उत्तमः खड्गः निधिसंस्कारविधिना समर्पितः, स मुनिः तपस्येव स्थितः। तं शस्त्रं लब्ध्वा, तेन तस्य रक्षणे प्रवृत्तः; वनं भ्रमन् सदा आत्मन्येव विश्वस्य रक्षितुम् आरब्धवान्। यत्र यत्र मूलफलसंग्रहे ययौ, तत्र तत्र तं खड्गं सदा गृहीत्वा गच्छति। सः शस्त्रधारणेन शनैः क्रूरभावो जातः, तपोव्रतं परित्यज्य। ततः हिंसाशीलः, प्रमत्तः, धर्मात् च्युतः, तेन शस्त्रसंसर्गेण स मुनिः पातालं गतः। एवं पूर्वं शस्त्रप्रयोगस्य हेतुः अभवत्—यथा वह्नौ, तथैव शस्त्रेषु हेतुः दृश्यते। त्वां प्रति स्नेहात् मान्यात् च अहं स्मारयामि, शिक्षयामि च—त्वं धनुर्धारयन् कदापि तादृशं नाचरितव्यम्। राक्षसान् दण्डकारण्यनिवासिनः, निरपवादानपि, वधित्वा लोको न अनुमन्यते। क्षत्रियस्य वने संयतः, धनुर्धारणस्य एकमेव कर्तव्यं—दीनानां रक्षणम्। क्व शस्त्रं, क्व वनं, क्व क्षात्रधर्मः, क्व तपः? सर्वं मयाऽस्माभिः मिश्रितम्; देशधर्मः पूजनीयः। शस्त्राभ्यासात् हीनं मलिनं चित्तं जायते; अयोध्यां प्रतिनिवृत्तः पुनः क्षात्रधर्मं आचरिष्यसि। अनन्तं स्नेहं श्वशुरश्वश्रुषु मम स्यात्, यदि त्वं राज्यं त्यक्त्वा मुनिव्रते स्थितः स्याः।