शृणुत सर्गमष्टमम्। रामः सौमित्रिणा सह सुतिक्ष्णेन यथाविधि सत्कृतः तत्रैव रजनीं न्यवसत्, प्रभाते च प्रबुद्धः। राघवः सीतया सह सम्यक् समये उत्थाय शीतलेन कमलगन्धिना जलेन शौचं कृतवान्। ततोऽरण्ये तस्मिन् मुनिसंश्रये वैदेही रामः लक्ष्मणश्च प्रभाते सम्यक् वह्निदेवान् सम्पूज्य। उदिते सवितरि, पापानि व्यपगतानि दृष्ट्वा, ते सुतिक्ष्णमुपसृत्य मधुरं वचः ऊचुः— “त्वया, भगवन्, सुखेनातिथित्वेन सत्कृताः स्मः। वयं त्वत्तः अनुमतिं प्रार्थयामः, यतो मुनयः अस्मान् यत्र यत्र मुनिवनानि तत्र गन्तुम् प्रेरयन्ति। सर्वाणि दण्डकारण्ये वसतां मुनिनां तपोधनानां आश्रममण्डलानि द्रष्टुम् उत्सुका वयम्। त्वया सह, धर्मनिष्ठैः तपसा दमितैः ज्वलद्भिः अग्निशरैरिव मुनिभिः अनुमतिं प्रार्थयामः।” एवं निशम्य, “गन्तुमिच्छामः” इति उक्त्वा रामः सौमित्रिणा सीतया च सह तस्य मुनेश्चरणौ प्रणम्य। तयोः पादस्पर्शने महायशाः सुतिक्ष्णः तानुत्थाप्य, प्रेम्णा परिष्वज्य, वाक्यमिदमुवाच— “राम, सौमित्रिणा सीतया च सह, पन्थानं सुरक्षितमस्तु। छायेव अनुसरन्ती सीता त्वया सह अस्तु। दण्डकारण्ये वसतां तपसा विशुद्धात्मनाम् ऋषीणाम् रमणीयमाश्रमं पश्य। तत्र उत्तमफलमूलसमृद्धानि वनानि, पुष्पितवृक्षान्, मृगगणान्, शान्तपक्षिसंघांश्च द्रक्ष्यसि। तत्र सरांसि सरितश्च विकचपद्मसमूहैः शोभितानि, निर्मलजलानि, जलचरपक्षिसंघैः विराजितानि पश्यसि। रमणीयदृश्यम्, गिरिकन्दराणि, मयूरनादैः प्रतिनादितानि काननानि च द्रक्ष्यसि। गच्छ पुत्र; सौमित्रे त्वमपि गच्छ। एतानि सर्वाणि दृष्ट्वा पुनरपि आश्रममागन्तव्यम्।” एवं उक्ते काकुत्स्थः लक्ष्मणेन सह, “एवं भवतु” इति प्रत्युवाच, मुनिवरं प्रदक्षिणीकृत्य निर्गमनाय प्रस्थितः। तदा विशाललोचना सीता ताभ्यां भ्रातृभ्यां दिव्यान् तूणीरान् धनूंषि च, दीप्तखड्गौ च दत्तवती। तौ शुभांश्चापान् तूणीरयुग्मं च बध्वा, घोषमुदीर्य, रामः लक्ष्मणश्च आश्रमं निर्जग्मतुः। तौ सुशोभनरूपौ, महर्षिणा अनुमोदितौ, धनुषी खड्गौ च गृहीत्वा शीघ्रं सीतया सह प्रस्थितौ। शृणुत नवमं सर्गम्। सुतिक्ष्णेन अनुमतिं लब्ध्वा रघुनन्दनः प्रस्थितः। तदा सीता, स्नेहपूर्णं वचः पतिं प्रति अब्रवीत्— “सत्यं, सूक्ष्मेणैव प्रकारेण महापापं सम्पद्यते; निवृत्त्या च कामाद्युत्थितदुःखात् मोक्षः स्यादिति। त्रयः कामसमुत्थानां दोषाः सन्ति; तत्रानृतवाक्यं श्रेष्ठं, अपरौ तु तेन गुरुतरौ। परदाराभिगमनं, अनृता वाणी, हिंसा—एतेषु त्वयि कदापि नास्ति, न भविष्यति च, राघव। परस्त्रीषु कामो धर्मघ्नः, स तव न कदापि जातः, न च भविष्यति। मनसापि तव, राम, न कुतश्चिद्दोषः; स्वपत्नीपरायणः त्वं नित्यं, राजपुत्र। धर्मः सत्यं पितृशासनपालनं च त्वयि दृढमस्ति। एतत्सर्वं, महाबाहो, इन्द्रियनिग्रहिणां सह्यं; तव संयमं जानामि, शुभलक्षण। त्वं, वीर, दण्डकारण्ये वसतां मुनीनां रक्षां प्रतिज्ञाय, राक्षसान् संग्रामे विनाशयितुमागतः। अतः त्वं भ्रात्रा सह धनुष्पाणिः दण्डकारण्यं प्रस्थितः इति ख्यातिः। तव गमनं दृष्ट्वा च, मम मनः चिन्तया व्याकुलं जातम्; तव गमनं चिन्तयन्त्या हितमिव मन्ये। न मे, वीर, दण्डकारण्यगमनं रोचते; कारणं वक्ष्यामि—शृणु। त्वं धनुष्पाणिः भ्रात्रा सह वनं गतः; तत्र सर्वान् वनवासिनः दृष्ट्वा, तेषु बाणप्रयोगो मा भवतु। क्षत्रियस्य धनुः अग्नेरिव इन्धनं; तदासन्ने तस्य तेजो वीर्यं च वर्धते। एकदा, महाबाहो, धर्मात्मा, सत्यवादी, शुचिर्मुनिः कश्चन पवित्रे वने मृगपक्षिसंनद्धे रममाणः वसति स्म। तस्य तपोविघ्नाय, इन्द्रः शचीपतिः, क्षत्रियवेषं धारयन्, खड्गपाणिः तस्याश्रममगात्। तत्र तस्मिनाश्रमे उत्तमः खड्गः न्यस्तः; स नियमेन निक्षिप्य, स तपश्चर्याम् आचरन् तत्र स्थितः। तं शस्त्रं लब्ध्वा, तद्रक्षणे तत्रैव प्रवृत्तः; स्वशक्त्या तद्रक्षायै वनं विचरन्। यत्र यत्र मूलफलार्थं याति, तत्र तत्र खड्गं गृहीत्वैव गच्छति, तद्रक्षणे प्रवृत्तचित्तः।” एवं सर्गौ अष्टमं नवमं च, श्रीरामस्य दण्डकारण्यगमनस्य, सुतिक्ष्णसंपूजनस्य, सीतानुवचनस्य च, पावनया कथया संप्रवृत्तौ।