ततः सुतिक्ष्णः स्वयम् महात्मा तौ नरश्रेष्ठौ सम्यक् सत्कृत्य, सायं संध्यायाम् उपशमितायाम्, तपस्विभ्यः योग्यं शुद्धं भोजनं समर्पयामास, रात्रिं समुपस्थितां दृष्ट्वा। तत्रैव रात्रौ सुतिक्ष्णेन सम्यक् पूजितौ रामः सौमित्रिणा सह ताम् निशाम् अवसताम्, प्रातः काले प्रबुद्धौ। ततः राघवः सीतया सह समये उत्तिष्ठन्, शीतलेन पद्मगन्धिना जलप्रक्षालनं कृत्वा शुचिः अभवत्। अनन्तरं तस्मिन् तपोवनसङ्कुले, वैदेही रामः लक्ष्मणश्च, प्रातःकाले सम्यक् वह्निदेवताः पूजयामासुः। उदिते सूर्ये, पापानि व्यपोह्य, ते सुतिक्ष्णम् उपसंगम्य मृदुलानि वचनानि ऊचुः— "त्वया, भगवन्, सुखेन वयम् अतिथयः सत्कृताः; मुनयः गन्तुम् आवेश्यन्ति, अतः वयम् अनुज्ञां याचामः।" "वयं दण्डकारण्यवर्तिनां शुद्धाचारमुनिनां सर्वाश्रममण्डलम् द्रष्टुम् उत्सुकाः, तव च अनुमतिं सहैव धर्मनिष्ठैः तपसा दमितैः अग्निशरप्रख्यैः मुनिभिः सह इच्छामः।" इति उक्त्वा, रामः सौमित्रिणा सीतया च सह मुनेः पादौ प्रणम्य, गन्तुम् इच्छां प्रकटयामास। स तु महर्षिः तेषां पादस्पर्शं समाश्लिष्य स्नेहेन परिष्वज्य, इदं स्नेहपूर्णं वाक्यम् उक्तवान्— "गच्छत धर्मेण पन्थानम्, राम सौमित्रिणा सह, अनुगता छायेव सीता। पश्य दण्डकारण्यनिवासिनां तपसा विशुद्धात्मनाम् मुनिनां रमणीयमाश्रमम्।" "द्रक्ष्यसि तत्र उत्तमानि फलमूलानि विपुलानि वनानि, पुष्पितवृक्षान्, मृगगणान्, शान्तपक्षिसमूहांश्च। जलाशयानि सरांसि च पुष्पसमूहैः विभूषितानि, शुद्धसलिलानि, जलचरपक्षिसङ्घैः विततानि अपि द्रक्ष्यसि। मनोहराणि दृश्यानि, गिरिकन्दराणि, रम्याणि वनानि, मयूररवैर् निनादितानि अपि पश्यसि।" "गच्छ पुत्र; सौमित्रे त्वमपि याहि। सर्वम् एतद् दृष्ट्वा पुनः आश्रमम् प्रत्यागन्तव्यम्।" इति उक्ते सुतिक्ष्णेन, काकुत्स्थः लक्ष्मणेन सह "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच, मुनिम् प्रदक्षिणीकृत्य निर्गमनाय उद्यतः। तदा विशालाक्षी सीता ताभ्यां भ्रातृभ्यां दिव्यानि तूणीरौ धनुषी च, दीप्तखड्गौ च समर्पयामास। तौ च धनुषी गृहीत्वा महाशब्दं कुर्वन्तौ, शुभतूणीरौ बध्वा, आश्रमात् निर्गतौ। तौ रूपसम्पन्नौ, मुनिना अनुमोदितौ, धनुष्मन्तौ खड्गिनौ सीतया सह शीघ्रं प्रस्थितौ। अनुज्ञां लब्ध्वा सुतिक्ष्णस्य, राघववंशजः प्रस्थितः। तत्र सीता हृदयसम्भूतैः स्नेहपूर्णैः वाक्यैः पतिम् उपगम्य उवाच— "सत्यं वदामि, सूक्ष्मेण मार्गेण महदधर्मः संपद्यते; निवृत्त्या कामाद्युपद्रवात् मोक्षः लभ्यते।" "त्रयः दोषाः कामसंभूताः; परं तेषु मिथ्यावाक्यं गुरुतरं, अपरौ तदनुग्रहात् अधिकौ।" "न च ते द्वेषः, न च क्रूरता, न च परदारगमनं, न च मिथ्यावचनम्, राघव, कदापि जातु ते। कथं तव अन्यास्त्रीषु रतिर् स्यात्, या धर्मनाशिनी? न कदापि तव, न च भविता। मनसि अपि न तव, राम, क्वापि तादृशः भावो; स्वदारनिष्ठः त्वम् सदा। धर्मशीलः सत्यवाग् पितृवचनपरायणश्च; तव धर्मः च सत्यं च दृढम्।" "एष सर्वः संयम्ये सह्यः; तव आत्मनिग्रहं वेद्मि, शुभदर्शन।" "त्वम् दण्डकारण्यनिवासिनः मुनीन् रक्षायै, राक्षसान् च संहर्तुम् प्रतिज्ञातवान्। अतः त्वं भ्रात्रा सह धनुष्मान् दण्डकारण्यम् प्रतस्थेति कीर्तिम् आप्तवान्।" "त्वाम् प्रस्थितं दृष्ट्वा, मम मनः चिन्तया विक्लवम् अभवत्; तव गमनं चिन्तयन्त्या, यत् हितं तत् विचिन्तयामि। न मे, महाबाहो, दण्डकारण्यगमे सुखम्; हेतुम् वक्ष्यामि, तद् शृणु। त्वम् धनुष्मान् भ्रात्रा सह वनम् गतः; तत्र सर्वान् वनचरान् दृष्ट्वा, तेषु बाणान् मा प्रयोक्षीः।" "क्षत्रियाणां धनुः अग्नेर् इव इन्धनम्; समीपे सति, तेषाम् बलम् ओजश्च अतिवर्धते। एकदा, महाबाहो, कश्चित् धर्मात्मा, सत्यवाग्, शुचिः तपस्वी, पुण्ये वने, मृगपक्षिसंनद्धे, वसन्।" "तस्य तपः विघाताय, इन्द्रः शचीपति, तपस्विनः आश्रमम् अगच्छत्, क्षत्रियवेषधारी, खड्गधारी रूपेण। तत्र आश्रमे स उत्तमः खड्गः स्थापितः, निक्षेपविधिना दत्तः, स तपसि प्रवृत्तः। तं शस्त्रं लब्ध्वा, स तु निक्षेपपालनाय प्रवृत्तः, आत्मन्येव विश्वस्य, वने विचरन् तद् रक्षामास।" एवं सुतिक्ष्णाश्रमे सम्यक् सत्कृत्य, प्रत्यूषस्समये नित्यकर्माणि कृत्वा, मुनिनः अनुमतिं प्राप्य, रामः लक्ष्मणः सीता च धनुष्मन्तः खड्गिनश्च दण्डकारण्यं प्रति प्रस्थिताः। तत्र गच्छन्त्यां सीतया धर्मोपदेशः कृतः, यथा रामः सत्यम्, धर्मं, स्वदारनिष्ठां च न जहाति, न च कदापि पापमार्गे प्रवर्तते। वनवासे अपि, राघवस्य धर्मनिष्ठा, सत्यव्रतता, मुनिरक्षणे प्रतिज्ञा च दृढा आसीत्; सीता तु पतिं सान्त्वयन्ती धर्मस्य सूक्ष्मगतिं, क्षत्रियस्य स्वभावं, तथा प्राचीनं चरित्रम् उपदर्शयामास।