एवम् एकदा महर्षिः विश्वामित्रः राज्ञः दशरथस्य समीपं आगत्य यथोचितं प्रणाम्य, अतिशय विनयेन तं सम्बोधयन् उवाच — “एवं आचारः केवलं तव योग्यः, न अन्यस्य भूमौ, महात्मनः वसिष्ठनाम्नः कुलोत्पन्नस्य। यद् अहम् हृदि धृतवान्, तस्य कार्यस्य संकल्पः, तं त्वं कर्तुं अर्हसि, राजशार्दूल, प्रतिज्ञाय सत्यं कुरु। अहं तु तस्य सम्पूर्णस्यार्थाय व्रतम् आचरामि, पुरुषश्रेष्ठ; किन्तु द्वौ राक्षसौ, रूपान् इच्छया परिवर्तयन्तौ, तस्य विघ्नं कुर्वन्ति। यदा व्रतम् बहुवारं कृतम्, समाप्त्याः समीपं गतम्, तदा द्वौ बलिनौ, मारिचः च सुबाहुः च, यज्ञस्थले प्रकटौ भवतः। तौ रुधिरमांसधाराभिः वेदीं सम्पूर्णयतः; तदा व्रतस्य अपवित्रता जायते, तस्य सम्पूर्णता बाध्यते। श्रान्तः च, निरुत्साहः च, अहं तस्मात् स्थलात् निवर्ते; किन्तु, राजन्, अहम् कोपाय न प्रवर्ते। एवं स्थितिः, एवं आचारः, शापः अपि तत्र न निवर्तते; राजशार्दूल, त्वं मे रामं दातुम् अर्हसि, यस्य वीर्यं सत्यम्। ज्येष्ठं पुत्रं रामं, कौकिलपक्षधारिणं युवानं, मे दातुम् अर्हसि; मम दिव्यबलस्य रक्षायाम्, सः समर्थः। सः तौ राक्षसौ, विघ्नकर्तारौ, विनाशयिष्यति; अहं तस्य अनेकानि वराणि दास्यामि; न संशयः। तेन त्रिषु लोकेषु कीर्तिः लभ्यते; तौ रामस्य प्रतिपक्षे स्थितुं न शक्न्वतः। रामः रघुनन्दनः, तौ बलात् मदान्वितौ, कालपाशबद्धौ, हन्तुं अन्यः न समर्थः। तौ महात्मनः रामस्य तुलं न आगच्छतः, राजशार्दूल; त्वं पुत्रस्नेहं न कुर्याः, राजन्। प्रतिज्ञाय अहं वदामि — तौ राक्षसौ हतौ भविष्यतः; अहं रामं जानामि, महात्मानं, सत्यवीर्यं। वसिष्ठः तपसा दीप्तः, ये च तपस्याम् स्थिताः, ते अपि तं जानन्ति। यदि धर्मं, यशः च, भूमौ इच्छसि— यदि स्थिरत्वं इच्छसि, राजन्, तर्हि मे रामं दातुम् अर्हसि; यदि मन्त्रिणः, ककुत्स्थनन्दन, अनुमोदन्ति। वसिष्ठं अग्रे कृत्वा, सर्वे मन्त्रिणः अनुमोदन्तु; तदा मे प्रियं, अनासक्तं पुत्रं रामं दातुम् अर्हसि। यज्ञस्य कालः दशरात्रः; रामः पद्मलोचनः, यज्ञकालात् न विलम्बितः भविष्यति, राघव, यथा उक्तम्। एवं महात्मा, तेजस्वी विश्वामित्रः तुष्णीं स्थितः; तस्य शुभं वचनं श्रुत्वा, राजाधिराजः दशरथः महद् दुःखं प्राप, कम्पितः, मूर्च्छितः च अभवत्। चेतनां पुनः प्राप्त्वा, भयशोकसमन्वितः उत्थितः। तथा सः राजन्, ऋषेः वचनं श्रुत्वा, हृदयमनसि तीक्ष्णं, महात्मा, महान् दुःखेन, अस्थिरः, आसनात् उत्थितः। इदं विंशतितमं सर्गं; शृणु। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, राजशार्दूलः किञ्चित् मूढः अभवत्; पुनः चेतनां प्राप्त्वा, इदं वचनं उवाच— “मम रामः पद्मलोचनः, षोडशवर्षीयः अपि न जातः; राक्षसैः सह युद्धे तं न समर्थं पश्यामि। एषा मम अक्षौहिणी सेना, यस्य अहं स्वामी; तया अहं रात्रिचरैः राक्षसैः युद्धं करिष्यामि। मम सेवकाः वीराः, बलवन्तः, शस्त्रविद्यायाम् कुशलाः; ते राक्षसगणैः युद्धाय योग्याः; त्वं रामं न नय। अहं स्वयं धनुः गृहीत्वा अग्रे तव रक्षायां स्थित्वा युद्धं करिष्यामि; यावत् जीवामि, रात्रिचरैः युद्धं करिष्यामि। तव व्रतं विघ्नरहितं, सुरक्षितं भविष्यति; अहम् तत्र गमिष्यामि, त्वं रामं न नय। सः बालः, ज्ञानाभ्यासरहितः, बलाबलम् न जानाति; शस्त्रबलं न प्राप्तः, युद्धे अपि न कुशलः। राक्षसैः सह युद्धाय न योग्यः; राक्षसाः मायया युद्धं कुर्वन्ति; रामात् पृथक् अहं क्षणमपि न सहनम् शक्नोमि। जीवितुम्, ऋषिश्रेष्ठ, रामवियोगं न सहनम् शक्नोमि; यदि त्वं, महात्मन्, राघवम् नेतुम् इच्छसि— तदा मां सह रामं, चतुरङ्गसेनया सह, नय; कौशिक, अहं षष्टिसहस्रवर्षः जातः। सः महद् कष्टेन प्राप्तः; त्वं रामं न नय। मम चतुर्षु पुत्रेषु, तस्मिन् स्नेहः सर्वोत्तमः। त्वं रामं न नय, सः ज्येष्ठः, धर्मे अग्रणी; किं तेषां राक्षसां बलं, केषां पुत्राः, के च ते? कियत् बलं तेषां, के तान् रक्षन्ति, ऋषिश्रेष्ठ? कथं रामः तान् राक्षसान् प्रतिरोधं करोतु? अहं स्वयं वा, मायाविभिः सेनाभिः वा, युद्धे तान् प्रतिरोद्धुं शक्नोमि वा, न वा? सर्वं मे कथय, युद्धे तेषां प्रतिरोधः कथं स्यात्। दुष्टचित्तैः सह स्थिरः भवेत्, राक्षसाः अतिबलदर्पिताः; एतत् श्रुत्वा विश्वामित्रः उवाच। राक्षसः नाम्ना रावणः, पौलस्त्यकुले जातः; ब्रह्मणा वरप्राप्तः, त्रिलोकान् अतिव्यथयति। सः अतिबलवान्, महाबलः, राक्षसैः परिवृतः; रावणः राक्षसाधिपः इति प्रसिद्धः, महाराज। सः वैश्रवणस्य भ्राता, विश्व्रवसः पुत्रः; किन्तु सः स्वयं यज्ञविघ्नं न करोति, महाबलिन्। तेन प्रेरितौ, द्वौ अतिबलिनौ राक्षसौ—मारिचः च सुबाहुः च—यज्ञविघ्नाय नियुक्तौ।