रामः सर्वेषु कार्येषु निपुणः, सर्वभूतहिते समर्पितः, इति महात्मना शरभङ्गेन गौतमेन च मम कथितम्। तेन रामेण एवमुक्तः, लोके प्रख्यातः महर्षिः सुतिक्ष्णः हर्षपूर्णं मधुरं वचनं अब्रवीत्। “एषा राम आश्रमभूमिः पुण्या रम्या च, सदा मुनिसंघैः सेविता, मूलफलैः समृद्धा च। अत्र महागणाः मृगाणां आगच्छन्ति, लोभिताः अपि न हिंसन्ति, निर्भयाः च गच्छन्ति। अन्यः दोषः अत्र नास्ति, केवलं मृगैः जातः; इत्येतत् महर्षेः वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता रामः—धृतिमान् धनुः बाणैः सहितः—इदं वचनं अब्रवीत्, ‘भाग्यशालिन्, अहं एतान् समागतान् मृगगणान् हनिष्यामि। तीक्ष्णेन बाणेन हन्याम्; यदि तत्र त्वया तेषां उपचारः क्रियते, ततोऽधिका क्लेशः कः?’ अहं दीर्घकालं अत्र आश्रमे वसितुं न शक्नोमि।” इत्युक्त्वा रामः तत्र अव्याहरन्, सायं सन्ध्यायाः विधिं चकार। सायं सन्ध्यां समाप्य, रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह, सुतिक्ष्णस्य रम्ये आश्रमे निवासाय व्यवस्थितः। ततः सुतिक्ष्णः स्वयम्, महात्मा, सम्यक् सत्कारं कृत्वा, द्वौ नरश्रेष्ठौ शुद्धं तपस्विभिः योग्यं भोजनं सायं रात्रौ आगते सन्दर्शयन् दत्तवान्। अथाष्टमः सर्गः श्राव्यः। रामः सौमित्रिणा सह, सुतिक्ष्णेन सम्यक् सत्कृतः, तत्र रात्रिं व्यतीत्य प्रातः उत्तिष्ठति। राघवः उचितकाले सीतया सह, शीतलेन कमलगन्धेन वारिणा शौचं कृत्वा उत्थितः। तत्र तस्मिन् तपस्विनां आश्रमे, वैदेही रामः लक्ष्मणः च, प्रातः कालं अग्निं देवांश्च विधिवत् पूजयन्ति। सूर्यस्योदयं दृष्ट्वा, पापं विहाय, ते सुतिक्ष्णं समीपं गत्वा मृदु वचनं अब्रुवन्, “त्वया सुखेन आतिथ्यं प्राप्तम्, पूज्यः सत्कारः लभितः; गन्तव्यम्, ऋषयः च आग्राहयन्ति। दण्डकारण्ये वसन्तानां ऋषीणां शुद्धाचाराणां आश्रममण्डलं द्रष्टुं शीघ्रं प्रयामः। धर्मनिष्ठैः तपसा दान्तैः अग्निशिखाभैः ऋषिभिः सह तव अनुमतिं इच्छामः।” ‘गन्तुम् इच्छामः’ इत्युक्त्वा, रामः सौमित्रिणा सीतया च सह, मुनेः पादयोः प्रणम्य स्थितः। तेषां पादस्पर्शे, सुतिक्ष्णः तान् उत्थाप्य, स्नेहेन आलिङ्ग्य, इदं वचनं अब्रवीत्, “राम, सौमित्रिणा सीतया च सह, यः छायायाः इव अनुसरति, सुरक्षितं मार्गं गच्छ। दण्डकारण्ये तपसा शुद्धात्मनां मुनिनां रम्यं आश्रमं पश्य। उत्तमफलमूलैः समृद्धानि वनानि, पुष्पितवृक्षान्, शुद्धमृगगणान्, शान्तपक्षिसंघान् च द्रक्ष्यसि। सरांसि पद्मसमूहैः शोभितानि, निर्मलवारि, जलचरपक्षिसंघान् च द्रक्ष्यसि। रम्यदृश्यम् पर्वतसरित्, वनानि मयूरनादैः निनादितानि च द्रक्ष्यसि। गच्छ पुत्र; सौमित्रे त्वं अपि गच्छ। सर्वं दृष्ट्वा पुनः आश्रमं प्रत्यागच्छ। इति उक्त्वा, ककुत्स्थः लक्ष्मणेन सह, ‘एवं भवतु’ इति प्रत्युवाच, मुनिं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रस्थानम् आरभत। सीता विशालाक्षी तयोः भ्रातृयोः धनुषी, तूणीरं, निर्मलशस्त्राणि च दत्त्वा, तौ सौमित्रिरामौ तूणीरं सम्यक् बद्ध्वा, धनुषी गृहीत्वा, घोषं कृत्वा, आश्रमं त्यक्त्वा प्रस्थानाय निर्ययात्। तौ शुभरूपौ, महर्षेः अनुमत्याः, शीघ्रं धनुषी शस्त्राणि च गृहीत्वा, सीतया सह प्रस्थितौ। नवमः सर्गः श्राव्यः। सुतिक्ष्णस्य अनुमतिं लब्ध्वा, रघुवंशजः प्रस्थितः। तत्र सीता, हृदयस्पर्शं स्नेहपूर्णं वचनं पतिं प्रति अब्रवीत्, “सुष्ठु सूक्ष्मेण उपायेन महान् अधर्मः लभ्यते; निवृत्त्या कामजन्मा दुःखः परिह्रियते। त्रयः कामजः दुःखाः, तत्र मिथ्यावचनं महद्, अन्यौ ततोऽधिकौ। अनिर्द्वेषः अक्रूरः, परस्त्रीसम्प्राप्तिः, मिथ्यावचनं च—एते तव न कदापि जाताः, न भविष्यन्ति, राघव। परस्त्रीकामना धर्मनाशिनी कथं स्यात्? तव न कदापि तद्, नरश्रेष्ठ, न च तव उत्पन्नम्। मनसि अपि तव, राम, तादृशः चिन्तानां नास्ति; स्वपत्नीपरायणः सदा त्वं, नरवर। धर्मिष्ठः, सत्यवादी, पितृशासनपरायणः; तव धर्मः सत्यं च दृढम्। इदं सर्वं इन्द्रियजयैः सह्यं; तव संयमं जानामि, शुभदर्शन। त्वं वीर, दण्डकारण्ये वसन्तान् ऋषीन् रक्षित्वा, युद्धे राक्षसान् विनाशयितुं प्रतिज्ञां कृतवान्।” एवं रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह, सुतिक्ष्णस्य अनुमत्याः, दण्डकारण्ये तपस्विनां आश्रममण्डलं द्रष्टुं प्रस्थितः, धर्मनिष्ठः, सत्यप्रतिज्ञः, ऋषिपालकः, सीतया सह स्नेहबन्धः।