महर्षिं प्रति रामः प्रणम्य प्रीतिसंयुक्तया वाचा उवाच— “महर्षे, अहं स्वयमेव लोकान् विजेष्यामि, किं तु भवता निर्दिष्टमिदं वनवासस्थानं मम रोचते। सर्वेषु कार्येषु निपुणोऽसि, सर्वभूतहिते रतः, इति महात्मभिः शरभङ्गेन गौतमेन च मम निगदितम्।” एवं रामेण भाषिते, स महर्षिः लोके विख्यातः, परमस्नेहेन सुस्वादु वचनानि प्रहर्षसमन्वितानि प्रोवाच— “एष एवाश्रमो राम पुण्यः रमणीयश्च, सदा मुनिसंघैः सेवितः, मूलफलसमृद्धश्च। अत्रागच्छन्ति महाशृगालाः, ते लोभिताः सन्तः न किञ्चिदपि हिंसन्ति, निर्भयाः पुनः प्रतियान्ति। अन्यो दोषोऽत्र नास्ति, मृगैः विना। एतच्छ्रुत्वा महर्षेः वचनं, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता धनुष्काण्डं गृहीत्वा दृढनिश्चयः उवाच— “भाग्यवतां श्रेष्ठ, एतान् संहतान् मृगगणान् शितेन बाणेन हनिष्यामि। यदि त्वं तत्र तान् रक्षसि, ततः किमन्यद् दुःखतरं स्यात्?” एवं चोक्त्वा, “नाहं दीर्घकालं अस्मिन्याश्रमे वत्स्यामि,” इति रामः मौनं समुपगम्य सायं संध्योपासनां चकार। तत्रैव सायं संध्यामनुष्ठाय, सीतया लक्ष्मणेन च सहितः, सुतिक्ष्णस्य रमणीयाश्रमे वासाय व्यवस्थितः। ततः सुतिक्ष्णः स्वयमेव महात्मा, तौ नरश्रेष्ठौ यथाविधि पूजयित्वा, निशासमाप्तौ, ताभ्यां शुद्धं मुन्यन्नं समर्पयत्। ततः अष्टमः सर्गः श्रोतव्यः। रात्रौ सुतिक्ष्णेन सम्यक् सत्कृत्य, रामः सौमित्रिणा सह तत्र वासमकरोत्, प्रातः चोत्थाय। राघवः समये उत्थाय, सीतया सह शीतलेन पद्मगन्धिना जलप्रक्षालनं कृत्वा, तत्र तपोवनवासिनां शरण्ये वने, वैदेही रामः लक्ष्मणश्च प्रातः अग्निं देवान् च सम्यक् पूजयामासुः। सूर्योदयसमये, पापानि व्यपोह्य, सुतिक्ष्णमुपसंगम्य, मधुरं वचनमूचुः— “भगवन्, त्वया पूजिताः सुखेन वासं कृतवन्तः स्म, मुनिभिः प्रेरिताः स्मः, गन्तुमिच्छामः। दण्डकारण्यनिवासिनां शुद्धाचारमुनिनां सर्वाश्रममण्डलं द्रष्टुं शीघ्रं प्रयास्यामः। त्वत्तः अनुमतिं प्रार्थयामः, धर्मनिष्ठैः तपसा दमितैः, अग्निशिखाभिः इव दीप्तैरृषिभिः सहिताः। एवं कृत्वा, “गन्तुमिच्छामः,” इति रामः सौमित्रिणा सीतया च सह, मुनिपादौ प्रणम्य, तिष्ठन्। मुनिपादौ स्पृशन्तौ तौ, महर्षिः स्नेहेन आलिङ्ग्य, प्रेम्णा समाश्वास्य, इदं वचनमब्रवीत्— “गच्छतं शुभयात्रया, राम सौमित्रिणा सह, छायामिवानुगता सीता च। दण्डकारण्यनिवासिनामृषीणां रमणीयमाश्रमं पश्य, ये तपसा विशुद्धात्मानः। सर्वत्र उत्तममूलफलयुतानि वनानि, पुष्पितवृक्षान्, मृगगणान् शान्तपक्षिसंघांश्च द्रक्ष्यसि। पद्मकुलैः शोभमानानि सरांसि सरितश्च, शुद्धजलानि, जलचरपक्षिसंघांश्च द्रक्ष्यसि। रमणीयदृश्यानि, गिरिकाननानि, मयूररवैरुज्ज्वलितानि वनानि च द्रक्ष्यसि। गच्छ तात, सौमित्रे त्वमपि याहि। एतत्सर्वं दृष्ट्वा पुनरपि आश्रममागन्तव्यं। एवं उक्तः काकुत्स्थः लक्ष्मणेन सह, “एवं भवतु” इति प्रत्युवाच, मुनिं प्रदक्षिणीकृत्य प्रस्थानमकरोत्। तदा विशाललोचना सीता, ताभ्यां भ्रातृभ्याम् उत्तमानि तूणीरधनुषी शशंस, तथा दीप्तखड्गौ च। सौमित्रिणा सह रामः, तूणीरौ बध्वा, धनुषी घोषयन्तौ, खड्गौ च गृहीत्वा, आश्रमात् निर्गत्य प्रस्थितौ। सौमित्रिणा सह, शोभनरूपधरौ, महर्षिणा अनुमोदितौ, धनुषी खड्गौ च गृहीत्वा, सीतया सह शीघ्रं प्रस्थितौ। अथ नवमः सर्गः श्रोतव्यः। सुतिक्ष्णानुज्ञां प्राप्त्वा, रघुवंशजः प्रस्थितः। तत्र हृदयसम्भूतया स्नेहयुक्तया वाचा, सीता पतिं प्रति उवाच— “सुगूढेन उपायेन महानधर्मो लभ्यते; निवृत्त्या च कामादिभिः जातं दुःखं निवार्यते। त्रयो दोषाः कामसम्भूताः; तत्र मिथ्यावाक्यं गुरुतरं, अन्यौ तु तेनाधिकौ। न हिंसा न द्रोहः, परदाराभिगमनं मिथ्यावचनं च— एते तव न कदापि, न भविष्यन्ति च, हे राघव। कुतः अन्यासु स्त्रीषु कामः, धर्मनाशनः? न ते कदापि, न जायते। मनसि अपि नास्ति, राम, तादृशः भावः; स्वपत्नीव्रतः सदा त्वं, राजपुत्र। धर्मिष्ठः सत्यवादी पितुः वचनानुगः; धर्मः च सत्यं च त्वयि प्रतिष्ठितौ। एतत्सर्वं जितेन्द्रियैः सह्यं; तव संयमं वेदाहं, शुभदर्शन।