तत्र रामः तपसा समृद्धं सुतिक्ष्णं तपस्विनं, यः यथानियमं तपस्याभिहतो मलिनवस्त्रः समासीनः, अभ्यधावत्। सुतिक्ष्णं धर्मविदं सत्यवीर्यं महर्षिं सम्बोधितवान्— "अहं रामः, भगवन्, त्वां द्रष्टुं आगतः। अतः, धर्मज्ञ, सत्यवीर्य, मुनिश्रेष्ठ, मम प्रति वक्तव्यम्।" सुतिक्ष्णः तं रघुकुलश्रेष्ठं रामं सत्यम् अधारयन्तं सुस्वागतम् अभ्यागतं प्रत्युवाच— "स्वागतम् ते, रघुकुलश्रेष्ठ राम, सत्यम् अधारयन्तं। एष आश्रमः, त्वया प्रविष्टः, इव अधिपेन रक्षितः।" "त्वां प्रतीक्ष्य एव अहम्, महायशः, देहं भूमौ त्यक्त्वा देवलोकं न प्राप्नवान्।" इति सुतिक्ष्णः उवाच। "श्रुतं मया, राज्यात् वञ्चितः चित्रकूटे वासं कृत्वा, काकुत्स्थ, त्वं इह आगतः, अपि च इन्द्रः, देवाधिपः, आगतः।" इति पुनः अवदत्। "देवः महेश्वरः देवाधिपः मम समीपम् आगत्य उवाच— तपसा मया सर्वलोकाः जिताः।" इति सुतिक्ष्णः अवदत्। "एष आश्रमः, देवर्षिभिः पूजितः, तपसा मया प्राप्तः, तत्र त्वं सीतया लक्ष्मणेन च मम प्रसादेन वासं कुरु।" तपसा दीप्तं सत्यवाचं महर्षिं तं रामः, आत्मसंयमः, ब्रह्माय इन्द्रः इव प्रत्युवाच। "महर्षे, अहं स्वयम् लोकान् विजेष्यामि; परन्तु यथा त्वया उक्तम्, वनवासं इच्छामि।" "त्वं सर्वकार्येषु निपुणः, सर्वभूतहिते रतः; एष मम शारभङ्गेन गौतमेन च उक्तम्।" इति रामः अवदत्। ततो महर्षिः, लोकप्रसिद्धः, रामेण एवम् उक्तः, हर्षपूर्णं मधुरं वाक्यम् अवदत्। "एष आश्रमः, राम, पुण्यः रम्यः, सदा मुनिसंघैः आवृतः, मूलफलसमृद्धः।" इति महर्षिः उवाच। "महान् मृगगणः अत्र आगत्य, लोभितः, निहतो न, निर्भयः प्रस्थितः।" "मृगैः व्यतिरिक्तम् अन्यद् दोषं नास्ति।" इति महर्षेः वाक्यानि श्रुत्वा, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, रामः, धनुः शरैः गृहीत्वा, उवाच— "भाग्यशालिन्, एतान् मृगगणान् हनिष्यामि।" "तीक्ष्णेन शरेण हनिष्यामि; यदि त्वं तत्र तान् रक्षेः, ततः किम् दुःखं अतः अधिकम्?" इति रामः उवाच। "अत्र आश्रमे दीर्घं वासं न शक्यम्।" इति उक्त्वा, रामः तुष्णीं अभवत्, सन्ध्योपासना च अकरोत्। सन्ध्योपासना कृत्वा, सुतिक्ष्णस्य रम्ये आश्रमे, सीतया लक्ष्मणेन च सह वासं व्यवस्थितवान्। ततो महात्मा सुतिक्ष्णः, रात्रौ समागतायां, संध्याः अन्ते, तौ नरश्रेष्ठौ सम्यक् पूजयित्वा, तपस्विनां योग्यं शुद्धं भोजनं ददौ। अष्टमः सर्गः श्रोतव्यः। रामः सौमित्रिणा सह, सुतिक्ष्णेन सम्यक् पूजितः, तत्र रात्रिं यापयित्वा, प्रातः उत्तिष्ठत्। राघवः सीतया सह, यथाकालं, शीतलेन पद्मगन्धिना जलेन शुद्धिं कृत्वा, तत्र तपस्विनां शरणे वने, वैदेही रामः लक्ष्मणः च, प्रातः अग्निदेवताः सम्यक् पूजयामासुः। सूर्यस्य उदयम् दृष्ट्वा, पापानि शमितानि, सुतिक्ष्णं समीपं गत्वा, मधुरं वाक्यम् अवदन्— "सुखेन त्वया पूजिताः, भगवन्, सत्कारिताः; वयं अनुज्ञां गृह्णीमः, यतः मुनयः आगमनं प्रेरयन्ति।" "दण्डकवनवासी शुद्धाचारः मुनिसंघः, तेषां सर्वाश्रममण्डलं द्रष्टुं त्वरावन्तः स्म।" इति रामः उवाच। "त्वत्तः अनुमतिं इच्छामः, धर्मनिष्ठैः तपसा दान्तैः अग्निशिखोपमैः मुनिभिः सह।" "गन्तुम् इच्छामः" इति उक्त्वा, रामः सौमित्रिणा सीतया च सह, मुनेः पादौ स्पृशन् प्रणम्य, प्रस्थितः। तेषां पादस्पर्शे, महर्षिः तान् उत्थाप्य, स्नेहात् आलिङ्ग्य, इदं वाक्यम् अवदत्। "सुगमं पन्थानं गच्छ, राम, सौमित्रिणा सीतया च, या छायायाम् अनुगच्छति।" इति सुतिक्ष्णः उवाच। "दण्डकवनवासी तपसा विशुद्धात्मानां मुनिनां रम्यं आश्रमं पश्य।" "सर्वे वनेषु उत्तममूलफलसमृद्धानि, पुष्पितवृक्षाणि, मृगगणानि, शान्तपक्षिणां समूहानि द्रक्ष्यसि।" इति सुतिक्ष्णः अवदत्। "पुष्पितपद्मसंकुलानि सरांसि, निर्मलजलानि, जलचरपक्षिणां समूहानि च द्रक्ष्यसि।" "रम्याणि दृश्यानि, पर्वतात् निर्गताः सरितः, रम्यं वनं, मयूरनिनादैः गुञ्जितम् द्रक्ष्यसि।" इति सुतिक्ष्णः उवाच। "गच्छ पुत्र; सौमित्रे, त्वं अपि गच्छ। सर्वं दृष्ट्वा पुनः आश्रमं प्रत्यागन्तव्यम्।" एवम् उक्तः काकुत्स्थः लक्ष्मणेन सह "एवम्" इति प्रत्युवाच, मुनिं परिक्रम्य प्रस्थानम् आरब्धवान्। तदा सीता, विशालाक्षी, तयोः भ्रातृयोः धनुषी, शरकोशौ, दीप्तखड्गौ च ददौ। सुवर्णशरकोशौ बन्धित्वा, धनुषी घननिनादेन गृहीत्वा, रामः लक्ष्मणः च आश्रमं त्यक्त्वा प्रस्थितवन्तौ। तौ रूपसम्पन्नौ, महर्षेः अनुमतौ, धनुषी खड्गौ च गृहीत्वा, सीतया सह शीघ्रं प्रस्थितवन्तौ। नवमः अध्यायः श्रोतव्यः।