रामः सीता लक्ष्मणसहितः घोरं वनं प्रविश्य, यत्र पुष्पितफलिनः वृक्षाः बहवः स्थिताः, एकं गुह्यं तपोवनं ददर्श—यः वल्कलमालाभिः शोभितः आसीत्। तत्र रामः, तपःसम्पन्नं सुतिक्ष्णं मुनिं, यः तपस्याः चिह्नैः मलिनः आसीत्, यथाशास्त्रं उपविष्टम्, संबोधितवान्। स रामः सुतिक्ष्णं उवाच—“अहं रामः, भगवन्, त्वां द्रष्टुम् आगतः। अतः धर्मविद् महर्षे, सत्यम् वीर्यसम्पन्नः, मम संवादं कुरु।” सुतिक्ष्णः तदा रामं प्रत्युत्तरं दत्तवान्—“स्वागतं ते, रघूत्तम राम, सत्यधर्मधारिणां श्रेष्ठः। एष तपोवनः, त्वया प्रविष्टः, अधिपेन रक्षितः इव दृश्यते। केवलं त्वां प्रतीक्ष्य, महायशः, अहं स्वदेहं भूमौ स्थित्वा, दिव्यलोकं न गतः। श्रुतं मया—राज्यहीनः चित्रकूटे वासं कृत्वा, ककुत्स्थः त्वं अत्र आगतः, अपि च इन्द्रः देवाधिपः आगतः। स देवः महाशक्तिः देवाधिपः माम् उपगम्य, मम तपसा सर्वलोकान् जितवान् इति उक्तवान्। एष तपोवनः, देवर्षिभिः पूजितः, तपसा मया प्राप्तः, मम अनुग्रहेण त्वं सीतया लक्ष्मणेन च अत्र निवस। तस्मै महर्षये, दीर्घतपसः, सत्यवाचः, रामः स्वसंयतः, ब्रह्मण इन्द्रः इव प्रत्युत्तरं दत्तवान्। “महर्षे, अहं स्वयं लोकान् जेष्यामि; किन्तु त्वया निर्दिष्टं वनवासं इच्छामि। सर्वार्थविद्, सर्वभूतहिते रतः, इति श्रुतं मया शरभङ्गात् गौतमात् च।” एवं रामेण उक्तः महर्षिः लोके विख्यातः, हर्षपूर्णं मधुरं वचनं उवाच। “एष तपोवनः, राम, पुण्यः रम्यः च, सदैव मुनिगणैः सेवितः, मूलफलसम्पन्नः। अत्र मृगगणाः आगत्य, लुब्ध्वा अपि अहिंसन्तः, निर्भयम् निर्गच्छन्ति। अन्यः दोषः नास्ति, केवलं मृगैः।” इति महर्षेः वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता रामः, दृढनिश्चयः, धनुः शरैः गृहीत्वा उक्तवान्—“भाग्यवत्, एतान् मृगगणान् हनिष्यामि। तीक्ष्णेन शरेण हन्येयम्; यदि त्वं तत्र तान् रक्षेयः, ततोऽधिका क्लेशः कः?” रामः पुनः उवाच—“अत्र तपोवने दीर्घकालं वासं न शक्नोमि।” इत्युक्त्वा रामः सायं संध्याकर्म आचरितवान्। संध्याकर्म समाप्त्य, सीता लक्ष्मणेन सह रामः सुतिक्ष्णस्य रम्ये तपोवने वासं व्यवस्थितवान्। ततः सुतिक्ष्णः महात्मा, सम्यक् पूज्य तौ नरश्रेष्ठौ, रात्रौ संध्यासमाप्तौ शुद्धं तपस्विभोज्यं भोजनं दत्तवान्। अथाष्टमः सर्गः श्रूयताम्। रामः सौमित्रिसहितः, सुतिक्ष्णेन यथायोग्यं पूजितः, तत्र रात्रिं यापयित्वा प्रभाते जागरितवान्। राघवः उचितकाले सीतया सह, शीतं पद्मगन्धयुक्तं जलं उपयोज्य शौचं कृतवान्। ततः तस्मिन् तपस्विसंरक्षिते वने, वैदेही रामः लक्ष्मणः च, प्रभाते विधिवत् अग्निदेवताः पूजितवन्तः। सूर्योदयं दृष्ट्वा, पापं विसर्ज्य, सुतिक्ष्णं समीपं गत्वा, सौम्यं वचनं उचुः। “सुखेन त्वया पूजिताः स्म, भगवन्; तव सत्कारं लब्ध्वा, मुनिभिः प्रेरिताः, वयं गच्छामः। समस्तं मुनिवृन्दं दण्डकारण्यवासिनं, शुद्धाचारं, द्रष्टुम् उत्सुकाः स्म। तव अनुमतिं इच्छामः, धर्मनिष्ठैः तपःशान्तैः, अग्निशिखाभिः इव दीप्तैः मुनिभिः सह।” इत्युक्त्वा, “गन्तुम् इच्छामः,” रामः सौमित्रिं सीतां च सह, मुनेः पादयोः प्रणम्य, गन्तुं उद्युक्तः। तेषां पादस्पर्शे, सुतिक्ष्णः प्रवरः तान् उत्थाप्य, स्नेहेन आलिङ्ग्य, वचनं उवाच। “शुभं मार्गं गच्छत, राम, सौमित्रिणा सीतया च, या छायारूपेण अनुसरति। दण्डकारण्यवासिनां तपस्विनां रम्यं आश्रमं पश्य, यः तपसा शुद्धात्मा। उत्तमफलमूलयुक्तं वनं, पुष्पितवृक्षान्, मृगगणान्, शान्तपक्षिणः च पश्य। सरांसि सरोवराणि, पुष्पसमूहयुक्तानि, निर्मलवारि, जलकुक्कुटान् च पश्य। रम्याणि दृश्यानि, गिरिनदीः, मयूररवयुक्तं वनं च पश्य। गच्छ, पुत्र; सौमित्रे, त्वं अपि गच्छ। सर्वं दृष्ट्वा पुनः आश्रमं आगन्तव्यं।” एवं उक्तः ककुत्स्थः लक्ष्मणेन सह, “एवमेव,” इति प्रत्युत्तरं दत्त्वा, मुनिं प्रदक्षिणीकृत्य, गन्तुं आरब्धवान्। ततः सीता, विशालाक्षी, भ्रातरौ धनुषी शरयुतौ, दीप्तखड्गौ च दत्त्वा, सज्जीकृतवती। तौ रामः लक्ष्मणः, शुभकर्णी धनुषी गृहीत्वा, तपोवनात् निर्गत्य गन्तुं आरब्धवन्तौ। ततः तौ, सुन्दररूपसम्पन्नौ, महर्षेण अनुमतौ, धनुषी खड्गौ च गृहीत्वा, सीतया सह शीघ्रं प्रस्थानं कृतवन्तौ।