तेषां तापसानां वचः श्रुत्वा—"हे वीर, त्वत्तः पृथिव्यां अन्यः कोऽपि नः शरणं नास्ति; राक्षसैः पीड्यमानान् अस्मान् रक्षस्व"—इति याचमानान्, धर्मात्मा ककुत्स्थसुतः सर्वान् तान् तपोयुक्तान् ऋषीन् इदं सम्यक् अब्रवीत्। "मां एवमाज्ञापयितुं न युक्तं; मुनिभिः आदेशः मम न कर्तव्यः। अहं स्वधर्मनिमित्तं एव वनं प्रविष्टः। पितुः शासनं पालनाय अहं वनं प्रविष्टः, राक्षसैः भवतः कृतं विघ्नं अपाकर्तुं च। संयोगेन अहं भवताम् अर्थसिद्धये आगतः; मम वनवासः महाफलदः भविष्यति। मुनिनां शत्रुभूतान् राक्षसान् युद्धे हन्तुम् इच्छामि; तपोबलसम्पन्नाः ऋषयः मम वीर्यं लक्ष्मणेन सह पश्यन्तु।" एवं वचनं दत्वा, स धर्मनिष्ठः स्वसंयतात्मा रामः, लक्ष्मणेन सह, तैः तपोबलोपेतैः मुनिभिः सहितः सुतिक्ष्णाश्रमं प्रति प्रस्थितः। तत्र सप्तमः सर्गः आरभ्यते। राघवः सीतया लक्ष्मणेन च सह, तैः द्विजातिभिः मुनिभिः समं सुतिक्ष्णस्य आश्रमं प्रति गतः। स सुदीर्घं मार्गं गत्वा, जलपूर्णान् अनेकान् नदीन् अतिक्रम्य, शुद्धं पर्वतम् अदृश्यत, यः महमेरोः सदृशः उन्नतः आसीत्। ततः रघुनन्दनौ, सदा सहचरौ, सीतया सहितौ, विविधवृक्षसमाकीर्णं वनं प्रविश्य, तत्र पुष्पफलसमृद्धैः वृक्षैः युक्तं भयानकं वनं प्रविश्य, एकं निबिडे स्थले स्थितं काषायवस्त्रगुणमाल्यभूषितं आश्रमं ददर्श। तत्र रामः तपोबलसम्पन्नं सुतिक्ष्णं मुनिं, यः नियमानुसारं मलिनवसनः तपस्वी आसीत्, साष्टाङ्गं प्रणम्य उवाच—"अहं रामः, भगवन्, त्वां द्रष्टुम् आगतः; धर्मज्ञ महर्षे, मम प्रति वद।" सुतिक्ष्णः हर्षपूर्णं मधुरं वाक्यम् उक्तवान्—"स्वागतं ते, रघुनन्दन, सत्यधर्मप्रतिष्ठित, राम; त्वया प्रविष्टं एतदाश्रमं स्वामिना रक्षितमिव जातम्। तवागमनस्य प्रतीक्षया अहं स्वशरीरं त्यक्त्वा देवलोकं न गतः। श्रुतं मया यत् त्वं राज्यात् वञ्चितः चित्रकूटं निवसन्, ककुत्स्थ, अत्र आगतः, अपि च इन्द्रः अपि अत्र आगतः। स देवेश्वरः मम समीपं आगत्य, मम तपोबलात् अहं सर्वान् लोकान् विजितवान् इति उक्तवान्। एष तपसा जितः स्थालः, देवर्षिभिः पूजितः; मम अनुग्रहेण त्वं सीतया लक्ष्मणेन च सह अत्र वसतु।" तं महर्षिं, यः घोरतपसा दीप्तः, सत्यवाक्, तं रामः इन्द्रः ब्रह्माणम् इव प्रत्युवाच—"महर्षे, अहम् अपि स्वयमेव लोकान् जेष्यामि; परं त्वया निर्दिष्टं वनवासं कर्तुम् इच्छामि। सर्वार्थकुशलः सर्वभूतहिते रतः त्वं; मम एषा कथा शारभङ्गेन गौतमेन च उक्ता।" इति रामस्य वचः श्रुत्वा, स जगति कीर्तिमान् महर्षिः प्रमुदितः मधुरं वाक्यं प्राह—"एष एव आश्रमः पुण्यः रमणीयश्च, सदा मुनिगणैः सेवितः, मूलफलसमृद्धः। एष आश्रमः मृगगणैः आगत्य, तेषां लोभेन किंचित् अपि अहिंसा कृत्वा, निर्भयम् अपसरन्ति। अत्र अन्यः दोषः नास्ति, केवलं मृगैः किञ्चित् विघ्नः भवति।" एवं महर्षेः वचनं श्रुत्वा, रामः धनुष्कोट्या सह स्थित्वा उक्तवान्—"भाग्यवन्, एतान् संजातान् मृगगणान् अहं निहन्यां। तीक्ष्णेन शरेण एतान् हन्यां, यदि त्वं तत्र तान् पालयेत्, तर्हि किम् अन्यत् दुःखतरम्? अहं चिरं अत्र आश्रमे स्थितुं न समर्थः।" इति उक्त्वा, रामः सायं संध्योपासनां चकार। तत्र सायं संध्यां कृत्वा, स सीतया लक्ष्मणेन च सह सुतिक्ष्णस्य रमणीयाश्रमे निवासाय व्यवस्थितः। तदा सुतिक्ष्णः स्वयम्, महात्मा, तौ नरश्रेष्ठौ सम्यक् सत्कृत्य, सायंतने, रात्रौ सम्प्राप्तायाम्, तपस्विभ्यः योग्यं शुद्धं भोजनं दत्तवान्। अथाष्टमः सर्गः आरभ्यते। रामः सौमित्रिणा सह, सुतिक्ष्णेन सम्यक् सत्कृतः, तत्र रजनीं व्युष्य, प्रातः समुत्थितः। राघवः सम्यक् काले सीतया सह, शीतलेन पद्मगन्धिना जलेन शुद्धिं कृत्वा, तस्मिन् तपोवनस्थले, वैदेही रामः लक्ष्मणश्च, प्रातः अग्निं देवान् च सम्यक् पूजयामासुः। उदिते सूर्ये, पापानि व्यपोह्य, सुतिक्ष्णस्य समीपं गत्वा, मृदु वचः ऊचुः—"भगवन्, त्वया सत्कृताः स्मः; तव सेवा लब्धा, वयं प्रस्थितुम् इच्छामः, मुनयः अपि प्रेषयन्ति। वयं दण्डकारण्ये वसतां शुद्धाचारसंपन्नानां मुनीनां सर्वाश्रममण्डलं द्रष्टुम् उत्सुकाः स्मः। अतः त्वत्तः अनुमतिं प्रार्थयामः, एतेन धर्मनिष्ठैः तपसा दमितैः, अग्निशिखाभिः इव दीप्तैः मुनिभिः सह।" एवं वदित्वा—"गच्छामः"—इति रामः सौमित्रिणा सीतया च सह, तस्य मुनेशः पादयोः प्रणिपत्य स्थितः।