तदा तत्र सर्वतो वीर्यवन्तः पुरुषसिंहाः, शतशः शतशः, युवा, कुण्डलधराः, खड्गपाणयः, रामस्य समन्तात् स्थिताः। सर्वे तु विस्तीर्णवक्षसः, आयसदण्डसन्निभबाहवः, रक्तांशुकधारिणः, भीमपराक्रमाः, दुर्ग्राह्याः च तत्र दृष्टाः। तेषां वक्षसि जाज्वल्यमानमालाः अग्निसमप्रभाः बभुः; सर्वे च, सौमित्रे, पञ्चविंशतिवर्षवयस्काः इव दृश्यन्ते। एष एव हि देवानां नित्यं वयः, यथा एते पुरुषसिंहाः रमणीयदर्शनाः दृश्यन्ते। ततः रामः लक्ष्मणं सह वैदेह्याः तत्रैव क्षणमवतिष्ठस्व इति उवाच, यावत् अहं अस्य रथस्थस्य तेजस्विनः कोऽयं इति स्पष्टं विज्ञास्यामि। इत्येवमुक्त्वा सौमित्रये स्थेति, काकुत्स्थः शरभङ्गाश्रमं प्रति जगाम। तदा रामं समुपेत्य दृष्ट्वा, शचीपतिः शरभङ्गं समनुज्ञाय, देवान् प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्—"रामः अत्र आगच्छति; मया सह संवादं कृत्वा यावत्, मां सम्पूर्णं नयत; ततः स माम् अर्हति द्रष्टुम्।" "मया हि विजितं कृतं च कार्यम्; अहं शीघ्रं गमिष्यामि। स तु महद् दुःसाध्यं कर्म कर्तव्यम्।" इत्येवम् उक्त्वा, तं मुनिं पूजयित्वा, वज्रधारी इन्द्रः स्वहययुक्तेन रथेन दिवं जगाम। इन्द्रे दिवं गते, राघवः स्वसहायैः सह शरभङ्गस्य समीपं ययौ, यः हव्यकुण्डस्य समीपे उपविष्टः आसीत्। तत्र रामः, सीता, लक्ष्मणश्च, तस्य पादौ गृहीत्वा, तेन अनुमतेन उपवेश्य, निवासं च आमन्त्रणं च प्राप्य, उपविविशुः। ततः राघवः इन्द्रागमनं पृष्टवान्, शरभङ्गः च सर्वं तस्मै न्यवेदयत्। "अयं हि इन्द्रः, राम, माम् वरं दातुम् इच्छति; स च मां ब्रह्मलोकं नेतुम् इच्छति, यः घोरतपसा लभ्यते, अलुब्धैः दुर्लभः। त्वं समीपे इति ज्ञात्वा, नरश्रेष्ठ, त्वां दृष्ट्वा विना न गच्छामि, प्रियतम अतिथि। त्वयि दृष्टे, महात्मन्, धर्मज्ञ, अहं परं स्वर्गं यास्यामि। पुरुषश्रेष्ठ, मया अक्षय्याः शुभाः लोकाः जिताः; ब्राह्म्यं च दिव्यं च लोकं मत्तः गृहाण।" शरभङ्गस्य तु वचः श्रुत्वा, पुरुषसिंहः वेदवित् राघवः प्रत्युवाच—"महामुने, अहं स्वयमेव सर्वान् लोकान् प्राप्स्यामि; अहं तवोक्तेन मार्गे अत्रैव वनवासं इच्छामि।" इति रामेण उक्तः, इन्द्रतुल्यबलः राघवः, प्राज्ञः शरभङ्गः पुनः एवमुवाच—"एष, राम, तपसा दीप्तः धर्मात्मा मुनिः सुतীক্ষ्णो नाम वने वसति; स ते महद् हितं करिष्यति।" "तं सुतिक्ष्णं तपस्विनं विशुद्धाश्रमे, रम्ये वने, गच्छ; स ते निवासस्थानं विधास्यति। एषा मन्दाकिनी नदी, राम, प्रत्यगुत्सङ्गा; सा पुष्पताराकुला, तया गच्छन् गन्तासि। एषः पन्थाः, नरव्याघ्र; माम् एकक्षणं पश्य, प्रिय, यावत् अहं जीर्णत्वचं सर्प इव अङ्गानि परित्यजामि।" एवमुक्त्वा, अग्निं सन्ददाह, हविषा सम्यक् मन्त्रैः च जुहुवान्, दीप्तिमान् शरभङ्गः स्वयम् अग्नौ प्रविवेश। तस्मिन्नह्नि, अग्निः तस्य महात्मनः मुनेः केशान् च देहम् च, पुरातनत्वचं, अस्थीनि, मांसं, शोणितं च अदहद्। ततः स यौवनदीप्तिमान् इव जातः, वह्निकुण्डात् उत्थाय, शरभङ्गः प्रजज्वाल। स तु वह्निहोत्रिणां लोकान्, महर्षीणां, देवतानां च अतिक्रम्य, ब्रह्मलोकं जगाम। स धर्मात्मा मुनिः, लोके ब्राह्मणश्रेष्ठः, सृष्टिकर्तारं भगवन्तं तदुपचारेण दृष्टवान्; स च भगवान् ब्राह्मणं दृष्ट्वा समुत्सुकः सस्नेहम् अभ्यनन्दत्। शृणु, अद्य, वाल्मीकिना विरचितस्य श्रीरामायणस्य अरण्यकाण्डस्य षष्ठः सर्गः। शरभङ्गस्य स्वर्गारोहणे कृतमात्रे, महर्षयः समुदायेन समागत्य, तेजसा दीप्तः काकुत्स्थं रामं उपजग्मुः। तत्र वैखानसाः, वालखिल्याः, सम्प्रक्षालाः, मरीचिपाः, अश्मकुट्टाश्च, पत्रभक्ष्याश्च तपस्विनः आसन्। केचित् दन्तौषधाः, केचित् निमग्नाः, भूमिशय्याः, अनशय्याः, व्योमवासी, जलाशिनः, वायुभक्ष्याश्च, भूमौ स्थिताः। केचिद् उत्तिष्ठन्तः, जितेन्द्रियाः, क्लिन्नवस्त्रिणः, जपशीलाः, स्थिरव्रताः, पञ्चतपः च तत्र आसन्। ते सर्वे धर्मविदः, धर्मज्ञं रामं समीपमागत्य, तम् धर्मस्य परमं वेत्तारं वाक्यम् ऊचुः—"त्वं हि इक्ष्वाकुवंशस्य महारथः, भूमेः श्रेष्ठः रक्षकः च, यथा देवेषु मघवान्। त्रिषु लोकेषु यशसा कीर्त्या च प्रसिद्धः; त्वयि पितृभक्तिः, सत्यम्, धर्मश्च अतिशयेन दृश्यते। त्वां प्राप्तवन्तः, महात्मानं, धर्मज्ञं, धर्मप्रियं च, रक्षस्व इति प्रार्थयामहे; अस्माकं याच्ञां क्षमस्व।" "महान् अधर्मः स्यात्, रक्षन्, येन राजा षष्ठभागं गृह्णाति, स्वजनान् आत्मपुत्रवत् न रक्षति।