वालिनं प्रति तारा-सहितः मन्त्रं कृत्वा, वानरराजः सः वालिः सुग्रीवेण सह संग्रामाय समागच्छत्। तत्र रामेणैकबाणेन सः वालिः निहतः। ततः सुग्रीवस्य प्रार्थनया, संग्रामे वालिनं हत्वा, रामः सुग्रीवाय तं राज्यं पुनर्ययौ। अथ वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः समस्तवानरान् समाहूय, जनकात्मनः सीतायाः अन्वेषणाय सर्वदिशः प्रेषयामास। ततः गृध्रराजस्य सम्पतेः वचनेन, बलवान् हनुमान् शतयोजनविस्तीर्णं लवणसागरं लङ्घयित्वा लङ्कापुर्यां प्रविश्य, रावणाधिष्ठितां नगरीं प्राप्तवान्। तत्र अशोकवनिकां प्रविष्टां चिन्तायुक्तां सीतां ददर्श। ततः हनुमता रामस्य अभिज्ञानं निवेद्य, वार्तां च निवेद्य, वैदेहीं समाश्वास्य, लङ्काद्वारं भञ्जितम्। पञ्च सेनापतिनः सप्त मन्त्रिपुत्रांश्च हत्वा, वीरं अक्षं च निहत्य, अन्ते तेन बद्धः। पितामहस्य वरानुग्रहेण बन्धनं स्वीकृत्य, राक्षसैः बद्धोऽपि स वीरः तत्र स्थितवान्। ततो मैथिलीं सीतां विना लङ्कां दग्ध्वा, महावानरः रामाय शुभवार्तां निवेदयितुं प्रत्यागच्छत्। स रामं महात्मानं उपगम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, विश्वासपूर्वकं निवेदयामास—"दृष्टा सीता" इति। ततः सुग्रीवेण सह सागरतीरं गत्वा, रामः सूर्यसङ्काशैः बाणैः सागरं क्षोभयामास। ततः सागरपतिः स्वयं प्रकट्य, तस्य वचनेन नलः सेतुम् अकल्पयत्। तेन सेतुना लङ्कां गत्वा, संग्रामे रावणं हत्वा, रामः सीतां पुनः प्राप्तवान्, तदा गाढया लज्जया अविष्टः। ततो जनसमक्षे रामः सीतायाः प्रति कठोरं वचनं व्याहरत्; सा सीता तद् असहन्ती, अग्निप्रवेशं कृत्वा, स्वसत्ये स्थितवती। अथ अग्निसाक्षिणा सीतायाः निष्पापत्वं ज्ञात्वा, तेन महात्मना कृतं कर्म त्रैलोक्यं सर्वभूतैः सह तुष्टम्। देवरर्षयः च महात्मानं राघवं तुष्टुवुः। विभीषणं लङ्कायां राक्षसाधिपतिं अभिषिच्य, रामः कृतकृत्यः शोकविवर्जितः मुदम् अवाप। देवानां वरं लब्ध्वा, वानरान् जीवयित्वा, रामः पुष्पकविमाने मित्रैः परिवृतः अयोध्यां प्रति प्रस्थितः। भरद्वाजाश्रमं प्राप्य, सत्यपरायणः रामः, हनूमन्तं भरतस्य समीपं प्रेषयामास। ततः पुनः सुग्रीवेण सह संवाद्य, पुष्पकं आरोह्य, नन्दिग्रामं जगाम। नन्दिग्रामे जटां त्यक्त्वा, शुद्धः रामः भ्रातृभिः सह सीतां पुनः प्राप्तवान्, राज्यं च पुनः प्राप्नोत्। तदा जनाः प्रमुदिताः, तुष्टाः, समृद्धाः, धर्मिष्ठाः, रोगरहिताः, व्याधिभयविवर्जिताः, दुर्भिक्षभयशून्याः अभवन्। कश्चित् पुत्रमरणं न पश्येत्, नार्यः पतिसंयुक्ताः, विधवा न स्युः। न अग्निभयं, न जलमज्जनं, न वायुभयं, न ज्वरः; न क्षुधाभयं, न चौरभयं; नगराणि, राष्ट्राणि धनधान्यसमृद्धानि। सर्वे सदा सत्यमिव हृष्टाः, शतश्वमेधैः सुवर्णदानैः च कृतकृत्याः। दशकोटिगावः विप्राणां विधिना दत्ताः, ब्राह्मणेभ्यः अपरिमितं धनं दत्तम्। राघवः शतगुणं राजवंशं स्थापयिष्यति, चतुर्वर्णान् स्वधर्मे स्थापयिष्यति। दशसहस्रदशशतानि वर्षाणि राज्यं कृत्वा, रामः ब्रह्मलोकं यास्यति। एष धर्म्यः पुण्यः पापनाशनः रामकथासंप्रदायः वेदसम्मतः; यः रामस्य चरितं पठति, सः सर्वपापैः विमुच्यते। यः पुरुषः एतां जीवनदायिनीं रामायणकथां पठति, सः पुत्रैः पौत्रैः मित्रैः च सह स्वर्गे पूज्यते। ब्राह्मणः पठन् वाग्मी भवति, क्षत्रियः पृथिव्याः ईश्वरत्वं लभते, वैश्यः व्यापारसिद्धिं, शूद्रः अपि महतीं श्रियम्। एवं नारदस्य वचः श्रुत्वा, धर्मात्मा वाग्विशारदः सः वल्मीकिः शिष्यैः सह महर्षिं पूजयामास। क्षणात् तस्य मुनेः स्वर्गं गतस्य, सः तमसा तटं जगाम, या जाह्नव्याः समीपे। तत्र तमसा तटे निम्नं रहितं रमणीयं निर्मलं जलं पश्यन्, शिष्यं प्रति प्रोवाच—"पश्य भरद्वाज! एषा निम्नरहितं, रम्या, शुद्धवारिणी, साधुजनमनोहरिणी। घटं स्थापय, वल्कलं च देहि; अत्रैव स्नास्यामि।" इत्युक्तः महात्मना वल्मीकिना, भरद्वाजः विनीतः वल्कलं समर्पयत्। वल्कलं गृहित्वा, वल्मीकिः शिष्यहस्तात्, आत्मसंयमी सः, तस्मिन्वने सर्वतः विचरन्, तद्विस्तीर्णं वनं निरीक्ष्य विचचार।