रामः लक्ष्मणश्च तौ स्थिरव्रतौ शीघ्रकर्मणौ च रणभूमौ भीमस्वनं राक्षसं हृष्टमनसौ गर्ते अपातयताम्। तं महाबलिनं राक्षसं तीक्ष्णैः शस्त्रैः न निहन्तुं शक्यमिति ज्ञात्वा, तौ नरश्रेष्ठौ प्रवीणौ तस्मिन्नेव गर्ते विराधवधाय संकल्पं कृतवन्तौ। स्वयं विराधः रामाय वनचराय उक्तवान् यत् शस्त्रैः तस्य वधो न सिध्यति, स्वस्य च वधोपायं सः प्रकाशयामास। तस्य वचः श्रुत्वा रामेण उक्तं लक्ष्मणेन च, तं बलिनं राक्षसं गर्ते अपातयताम्, तस्य रौरवः शब्दः वनं व्याप्य व्यनदत्। रामः लक्ष्मणश्च हृष्टौ गर्ते भूमौ विराधं क्षिप्त्वा निर्भयौ बभूवतुः, तं च राक्षसं शिलाभिः आच्छाद्य महावने प्रमुदितौ विचरतुः। ततः तौ सुवर्णभूषणधारिणौ धनुष्मन्तौ, राक्षसं निहत्य मैथिलीं सह गृहीत्वा महावने प्रमोदमानौ विविशतुः, दिवि सूर्यचन्द्रवद् दीप्तिमन्तौ। अथ पञ्चमः सर्गः श्रोतव्यः। तत्र, विराधं महाबलिनं वनान्तरे निहत्य, वीरः रामः सीतां परिष्वज्य सान्त्वयामास। रामः तेजस्वी भ्रातरं लक्ष्मणं इत्याह—"इदं वनं कठोरं दुःखप्रदं च, अस्माकं च स्वभावतः अज्ञातमिदम्। शीघ्रं शरभङ्गमृषिं तपोबलसम्पन्नं गच्छामः।" इति राघवः शरभङ्गाश्रमं प्रति जगाम। शरभङ्गस्य समीपे, यः तपसा विशुद्धात्मा दिव्यतेजसां निधिः, तत्र रामः महद् अद्भुतं दृश्यं ददर्श। स देवतानामधीशं तेजस्विनं, विमलवस्त्रधरं, भूमिं न स्पृशन्तं ददर्श। स देवः, बहुभिः महात्मभिः पूज्यमानः, हरिताश्वयुक्तेन रथेन आकाशे गच्छन् दृश्यते स्म। दूरात् सः रामः तम् आदित्यसमप्रभं, श्वेतमेघसमूहमिव, पूर्णचन्द्रमण्डलमिव च ददर्श। तत्र विमलच्छत्रं, दिव्यपुष्पमालाभिः भूषितं, सुवर्णदण्डयुक्तौ च उत्तमौ चामरौ ददर्श। तौ चामरौ कुलवधूभिः धृतौ, परममूल्यौ, शिरसि विक्षिप्यमाणौ, गन्धर्वदेवसिद्धर्षयश्च तत्र उपस्थिताः। स देवः, आकाशस्थः, उत्तमैः स्तवैः स्तूयमानः, शरभङ्गेन सह वासवेन च संवादमकरोत्। शतक्रतुम् अपि तत्र स्थितम् अपश्यत् रामः, लक्ष्मणाय तं दिव्यरथं दर्शयन् इत्युवाच—"पश्य लक्ष्मण, सः तेजस्वी, दिव्यः, अद्भुतः रथः सूर्यसमप्रभः आकाशे संचरति। एते पुरुहूतस्य हरयः, ये शक्रस्य अश्वाः श्रुताः, नूनं दिव्याः एते आकाशगामिनः। ये च सर्वतो वर्तन्ते पुरुषव्याघ्राः, शतशः, कुण्डलिनः, खड्गपाणयः, तारुण्ये स्थिताः। सर्वे विस्तीर्णवक्षसः, वज्रदण्डसमभुजः, रक्तांशुकधारिणः, व्याघ्रसङ्काशाः, दुर्ल्लङ्घ्याः। तेषां वक्षसि दीप्तमाल्याः, अग्निसमप्रभाः, सर्वे पञ्चविंशतिवयस्काः इव दृश्यन्ते। एषा हि देवतानां नित्यं वयः, यथा एते व्याघ्रपुरुषाः रम्यदर्शनाः। लक्ष्मण, त्वं सीतया सह किञ्चिद् अत्रैव तिष्ठ, यावत् अहं अस्य दिव्यस्य रथस्थस्य कः इति ज्ञात्वा आगच्छामि।" इति स काकुत्स्थः सौमित्रये उक्त्वा, शरभङ्गाश्रमं प्रति जगाम। रामं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, शचीपतिः शरभङ्गं अभिवाद्य, देवान् प्रति इत्युवाच—"रामः अत्र आगच्छति, यावत् सः मया सह न भाषते, तावत् मां सम्पूर्णं नेतुम् अर्हथ; सः हि मया द्रष्टव्यः। अहं हि कृतार्थः, शीघ्रं गमिष्यामि; सः महत् कर्म कर्तुं अर्हति, यत् अन्यैः दुष्करम्।" इति वज्रधरो देवेशः, मुनिम् अभिवाद्य, हरियुक्तेन रथेन स्वर्गं प्रति जगाम। सहस्राक्षे गते, राघवः सीतया लक्ष्मणेन च सह शरभङ्गं यज्ञाग्निसमीपे उपविष्टं समुपेत्य, तस्य पादौ स्पृष्ट्वा, तेन अनुमतेन उपवेश्य, अतिथिसत्कारं च प्राप्य, उपविवेश। ततः राघवः इन्द्रागमनं पृष्ट्वा, शरभङ्गः तस्य सर्वं न्यवेदयत्। "एष इन्द्रः, हे राम, मम वरं दातुम् इच्छति, मां ब्रह्मलोकं नेतुम् इच्छति, यः तिव्रतपसा लभ्यते, अयुक्तात्मभिः दुर्ल्लभः। त्वं समीपे इति ज्ञात्वा, त्वां दृष्ट्वा विना ब्रह्मलोकं न गच्छामि, प्रियतिथिं त्वाम्। त्वाम् अभिगम्य, महात्मनं धर्मात्मानं, उत्तमं लोकं गमिष्यामि। अहं हि अक्षय्यलाभान् शुभान् लोकान् जितवान्; त्वं मम ब्राह्म्यं दिव्यं च लोकं गृहाण।" इति मुनिना उक्तः, रामः सर्वशास्त्रपारगः इत्युवाच—"महामुने, अहम् एव सर्वान् लोकान् विजेष्ये; केवलं त्वयैव निर्दिष्टं वनवासं इच्छामि।" इत्युक्ते राघवेण, इन्द्रसमबलः सः, प्राज्ञः शरभङ्गः punarapi वाक्यम् अब्रवीत्।