तदा रामलक्ष्मणौ तं विरधं, यस्य ग्रीवा मुक्ताभवत्, शङ्खसदृशकर्णं भीमस्वनं च, समुत्क्षिप्य भीषणस्वरेण रुदन्तं विवरं क्षिप्तवन्तौ। तौ वीरौ शीघ्रकर्माणौ रणाङ्गणे तं भीमरवं राक्षसं विवरे प्रक्षिप्य हृष्टौ बभूवतुः। शस्त्रैः तं महाबलिनं राक्षसं न निहन्तुं शक्यमिति ज्ञात्वा, तौ नरश्रेष्ठौ कौशलसम्पन्नौ तं विरधं विवरे हन्तुं निश्चयमाक्रमताम्। स हि विरधः स्वयमेव रामाय वने विचरन्ताय उक्तवान् यत् शस्त्रैः न मे मृत्युर्भविष्यति, स्वमन्त्याभिलाषं च निवेदितवान्। रामवचः श्रुत्वा तौ तं विवरे प्रक्षिप्तुम् उद्यतौ; स च बलवान् राक्षसः विवरे पात्यमानः करुणस्वरेण वनं व्याहरत्। रामलक्ष्मणौ तं भूमौ विवरे प्रक्षिप्य, निर्भयौ सन्तौ, तं शिलाभिः छादयित्वा महावने प्रमुदितौ बभूवतुः। ततः तौ सुवर्णभूषणधारिणौ धनुष्मन्तौ, राक्षसं निहत्य मैथिलीं संगृह्य, दिवि सूर्यचन्द्रमसौ इव महावने प्रमुद्य विचरन्तः स्फुरन्तौ। एवं पञ्चमः सर्गः श्रोतव्यः। विरधं तं महाबलिनं वने निहत्य, स वीरः सीतामालिङ्ग्य तां सान्त्वयामास। रामः तेजस्वी भ्रातरं लक्ष्मणं सम्बोधितवान्—“इदं वनं कठोरं दुर्गमं च, अस्माकं न चिरपरिचितं, न च वयं तादृशेषु स्थलेषु अभ्यस्ताः।” ततः राघवः लक्ष्मणं सम्बोध्य प्रोवाच—“शारभङ्गमृषिं तपोबलसम्पन्नं शीघ्रं गच्छाम।” इति सः शारभङ्गस्य आश्रमं प्रायात्। शारभङ्गस्य समीपे, यः तपसा विशुद्धात्मा दिव्यबलसम्पन्नश्च, सः रामः महदद्भुतदर्शनं दृष्टवान्। तत्र सः देवराजं दीप्तिमन्तं शोभनवसनं भूमिं न स्पृशन्तं दृष्टवान्। तम् ईश्वरं, येन बहवः महात्मानः पूज्यन्ते, हरिताश्वयुक्तेन रथेन आकाशे गच्छन्तं पश्यति स्म। सः दूरात् तम् उदितार्कसदृशं, श्वेतमेखलमिव, पूर्णचन्द्रमण्डलसदृशं च दृष्टवान्। तत्र निर्मलच्छत्रं विचित्रमालाभूषितं, सुवर्णदण्डयुक्तौ च उत्तमौ चामरौ दृष्टवान्। तौ चामरौ आर्याङ्गनाभिः धृतौ, शीर्षे विचाल्यमानौ; तत्र गन्धर्वा देवाः सिद्धाः महर्षयश्च समुपस्थिताः। स देवः आकाशस्थः उत्तमैः शब्दैः स्तूयमानः, शारभङ्गेन सह वासवेन च संवादं कुर्वन् दृष्टः। शक्रं तत्र स्थितं दृष्ट्वा रामः लक्ष्मणं समुपसृत्य, तं दिव्यं रथं दर्शयन् अब्रवीत्—“पश्य लक्ष्मण, सः दीप्तिमान् शोभनः दिव्यः रथः सूर्यसदृशः आकाशे गच्छति। एते पुरुहूतस्य अश्वाः, ये शक्रस्य पूर्वं श्रुताः, नूनं दिव्याः आकाशे गच्छन्ति। ये च सर्वतः तिष्ठन्ति, शतशः शतशः, युवानः, कुण्डलिनः, खड्गपाणयः, ते सर्वे व्यूढवक्षसः, वज्रदण्डसमभुजाः, रक्तांशुकधारिणः, व्याघ्रसदृशाः, दुर्दर्शाः च। तेषां वक्षःस्थलेषु वह्निसदृशाः हाराः प्रभासन्ति; सर्वे, सौमित्रे, पञ्चविंशतिवयस्काः इव दृश्यन्ते। एवं सदा देवतानां वयः, यथा एते व्याघ्रसदृशाः मनोहरदर्शना दृश्यन्ते। इहैव तिष्ठ लक्ष्मण, वैदेह्याः सहितः, यावत् अहं अस्य रथस्थस्य तेजस्विनः कोऽयं इति स्पष्टं वेद्मि।” इति सौमित्रिं सम्बोध्य, “इह स्थीयताम्” इत्युक्त्वा, काकुत्स्थवंशजः शारभङ्गाश्रमं प्रति जगाम। तदा रामं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, शचीपतिः शारभङ्गं अभिवाद्य, देवगणान् इदं वचनमुवाच—“रामः अत्र आगच्छति, यावत् सः मया सह संवादं न करोति, तावत् माम् आनयत; ततः सः मां द्रष्टुं योग्यः। मया कार्यं सम्पादितम्; शीघ्रं गमिष्यामि; सः महत् कर्म कर्तुं योग्यः, यत् अन्यैः दुर्लभम्।” इति उक्त्वा, वज्रपाणिः इन्द्रः, तपस्विनं सम्मान्य, दिव्यैः अश्वैः युक्तेन रथेन स्वर्गं प्रति प्रस्थितः। सहस्राक्षे गते, राघवः सीतालक्ष्मणसहितः, शारभङ्गस्य यज्ञवाटमुपससार। रामः, सीता, लक्ष्मणश्च, तस्य पादौ स्पृष्ट्वा, तेन अनुमते, निवासं निमन्त्रणं च प्राप्य, उपविविशुः। ततः राघवः इन्द्रागमनं पृष्टवान्; शारभङ्गः सर्वं रामाय निवेदितवान्। “एष इन्द्रः, हे राम, मम वरं दातुमिच्छति, माम् च ब्रह्मलोकं नेतुम् इच्छति; तं लोकं तु घोरतपसा जित्वा, आत्मसंयमवतः वर्तते। त्वां समीपस्थं विज्ञाय, नरश्रेष्ठ, त्वां दृष्ट्वा विना ब्रह्मलोकं न गतवान्; प्रियतिथिं त्वां दृष्ट्वा गमिष्यामि। त्वां दृष्ट्वा, महात्मन्, धर्मज्ञ, परं ब्रह्मलोकं यास्यामि। पुरुषश्रेष्ठ, मया पुण्यलोकाः विजयिताः, ये अक्षया; ब्राह्मणलोकं दिव्यलोकं च मत्तः गृहाण।” इति वाक्यं शारभङ्गेन उक्तं श्रुत्वा, सः सर्वशास्त्रविद् राघवः प्रत्युवाच—“महर्षे, अहं स्वयम् सर्वान् लोकान् विजेष्यामि; अहं तु केवलं वने वासमिह इच्छामि, यथा त्वया निर्दिष्टम्।” एवं तत्र रामलक्ष्मणौ, विरधं निहत्य, महर्षिणा शारभङ्गेन सत्कार्यमाणौ, दिव्यदर्शनं दृष्ट्वा, धर्ममार्गे स्थितौ, वने प्रविश्य, धर्मनिष्ठया महदनुष्ठानं कर्तुं प्रवृत्तौ।