ततः लक्ष्मणः कुदालेन तस्य महात्मनः विरधस्य पार्श्वे गम्भीरं गर्तं अपि अकूपारं च खनितवान्। ततः रामः लक्ष्मणश्च, मुक्तग्रीवं शङ्खकर्णं विरधं महनादं कृत्वा, भीमस्वरेण गर्जन्तं गर्ते समुत्क्षिप्य अपातयताम्। युद्धभूमौ तं भीमरूपं राक्षसं गर्जन्तं गर्ते निक्षिप्य, रामः लक्ष्मणश्च, दृढव्रतौ शीघ्रकर्मणौ, हर्षमापन्नौ अभवतः। तं महादैत्यं तीक्ष्णास्त्रैः न हन्तुं शक्यं दृष्ट्वा, तौ नरश्रेष्ठौ, कौशलसम्पन्नौ, विरधं गर्ते हन्तुं निश्चितवन्तौ। विरधः स्वयमेव रामं वनचरं अभ्याहूय, शस्त्रैः न मरणं, स्वमृत्योरर्थं च प्रकटितवान्। रामस्य उक्तं वचनं श्रुत्वा, तं गर्ते निक्षिप्य तस्य भीमस्य राक्षसस्य क्रन्दनैः वनं निनादितम्। रामः लक्ष्मणश्च, हर्षितरूपौ, भूमौ गर्ते विरधं निक्षिप्य, भयात् मुक्तौ, महावने हृष्टौ, शिलाभिः राक्षसं आवृतवन्तौ। ततः तौ सुवर्णाभरणधारिणौ धनुष्मन्तौ, राक्षसं हत्वा मैथिलीं गृहीत्वा, महावने हृष्टौ विचरन्तौ, आकाशे सूर्यचन्द्राविव दीप्तिमन्तौ, प्रज्वलन्तौ। इदानीं पञ्चमः सर्गः श्रोतव्यः। रामः लक्ष्मणश्च, वनस्थं विरधं हत्वा, वीरः रामः सीतां आलिङ्ग्य सान्त्वनं कृतवान्। रामः दीप्ततेजाः भ्रातृं लक्ष्मणं उवाच—"इदं वनं दुर्गमं कठोरं च, अस्माभिः एतादृशेषु स्थानेषु न सुलभा प्रज्ञा।" "शरभङ्गं तपोधनं शीघ्रं गच्छावः," इति राघवः शरभङ्गस्य आश्रमं प्रति जगाम्। शरभङ्गस्य समीपे, तपसा विशुद्धात्मनः दिव्यबलस्य, रामः अद्भुतं दृश्यं अपश्यत्। स देवाधिपः, दीप्तिमान् भूषणयुक्तः, निर्मलवस्त्रधारी, भूमिं न स्पृशन्, रामेण दृष्टः। स देवः, महात्मभिः पूजितः, हरिताश्वयुक्तेन रथेन आकाशे सञ्चरन्, रामेण दृष्टः। स दूरात् दीप्तिमान् उदयन्तं सूर्यं इव, शुभ्रमेघसमूहमिव, चन्द्रमण्डलमिव रामेण दृष्टः। तत्र निर्मलः छत्रः, अद्भुतमालाभिः अलङ्कृतः, द्वौ सुवर्णदण्डयुक्तौ उत्तमौ चामरौ दृष्टौ। तौ उत्तमस्त्रियः धृत्य चामरौ, शिरसि विचलन्तौ, गन्धर्वाः, देवाः, सिद्धाः, महर्षयः च तत्र स्थिताः। स देवः आकाशस्थः, उत्तमैः वाक्यैः स्तुतः, शरभङ्गसहितः वासवेन सह संवादं कृतवान्। शतक्रतुम् तत्र दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं उवाच, अद्भुतं रथं दर्शयन्। "पश्य लक्ष्मण, स दीप्तिमान् रथः, सूर्यवत् आकाशे सञ्चरन्।" "पुरुहूतस्य अश्वाः, पूर्वं श्रुताः शक्रस्य, नूनं दिव्याः एते आकाशे सञ्चरन्ति।" "ये नरव्याघ्राः सर्वतः स्थिताः, शतशः शतशः, यौवनयुक्ताः, कुण्डलधारिणः, खङ्गधारिणः।" "सर्वे विशालवक्षसः, लोहदण्डसमानबाहवः, रक्तरश्मिवस्त्रधारिणः, व्याघ्रवत् उग्राः, दुर्गमाः।" "वक्षसि ज्वलन्ति हाराः, अग्निसमानाः, सर्वे पञ्चविंशतिवर्षीयाः इव दृश्यन्ते।" "एषा देवतानां नित्यं आयुः, ये नरव्याघ्राः रम्यदर्शनाः।" "इह स्थातव्यं लक्ष्मण, वैदेह्या सह, यावत् अहं स्पष्टं जानामि कः एष दीप्तिमान् रथस्थः।" इत्युक्त्वा सौमित्रये 'स्थेति' उक्त्वा, काकुत्स्थवंशजः शरभङ्गस्य आश्रमं प्रति अग्रे गतः। तत्र रामं समीपगच्छन्तं दृष्ट्वा, शचीपतिः शरभङ्गं अभ्यनुज्ञाय, देवेषु इदं वचनं उवाच। "रामः इह आगच्छति, मम संवादं विना, यावत् अहं सम्पूर्णत्वं गच्छामि, तावत् माम् अपानेतव्यं।" "मया विजयः कृतः, कार्यम् अपि सम्पन्नम्, शीघ्रं गच्छामि; रामः महत् कार्यं कर्तुम् अर्हति, अन्यैः दुर्गम्।" ततः तपस्विनं समादाय, वज्रधारी इन्द्रः, अश्वयुक्तेन रथेन स्वर्गं गतः। सहस्राक्षे गते, राघवः सपरिवारः शरभङ्गं यज्ञाग्निसमीपे उपविष्टं उपगच्छत्। रामः, सीता, लक्ष्मणः च, तस्य पादौ स्पृष्ट्वा, अनुमत्याः उपविश्य, निवासं आमन्त्रणं च प्राप्तवन्तः। तत्र राघवः इन्द्रागमनं पृच्छित्वा, शरभङ्गः सर्वं रामाय कथितवान्। "एष इन्द्रः, हे राम, मम वरं दत्त्वा, ब्रह्मलोकं नेतुम् इच्छति, यः घोरतपसा लभ्यते, संयमहीनैः दुर्लभः।" "त्वं समीपस्थः इति ज्ञात्वा, हे नरव्याघ्र, त्वां दृष्ट्वा विना ब्रह्मलोकं न गच्छामि, प्रियं अतिथिं त्वां।" "त्वां दृष्ट्वा, महात्मन् धर्मज्ञ, उत्तमं स्वर्गं गच्छामि।" "नरश्रेष्ठ, मया अक्षय्याः शुभाः लोकाः जिताः; ब्राह्मणं दिव्यं च लोकं मत्तः गृहाण।" शरभङ्गस्य एवं उक्तं श्रुत्वा, नरव्याघ्रः, सर्वशास्त्रविद् राघवः, तं वाक्यं प्रत्युवाच।