ततः वैश्रवणपुत्रो राजा, रम्भायाः संयोगे स्नेहं कृत्वा, रामस्य अनुग्रहेण तस्मात् भीषणतमात् शापात् विमुक्तो भूत्वा, एवमुवाच—"अहं स्वं लोकं गच्छामि; भवतु ते कल्याणम्, रिपूनां दाहक! समीपे धर्मात्मा महाबलः शरभङ्गो निवसति।" "अर्धयोजनमात्रदूरे, प्रिय, स सूर्यसमप्रभः महर्षिः वर्तते; शीघ्रं तं गच्छ, स ते हितं वक्ष्यति।" इति उक्त्वा, "राम, मां विवरे स्थापयित्वा सुरक्षितः गच्छ; एषा राक्षसानां मृतानां सनातनी विधिः। ये विवरे निहिताः सन्ति, ते शाश्वतान् लोकान् प्राप्नुवन्ति।" इति उक्त्वा, काकुत्स्थं प्रति विराधः बाणैः पीडितः, स्वशरीरं त्यक्त्वा स्वर्गं प्राप्तवान्। एतानि वचनानि श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणं आज्ञापयत्—"एतस्मिन्वने, क्रूरकर्मणः अस्य भीमस्य राक्षसस्य कृते, महागजस्य इव, महद् विवरं खन्यताम्, लक्ष्मण।" इति उक्त्वा, रामः बलसम्पन्नः विराधस्य ग्रीवां पदेन निबध्य तं निगृह्य स्थितवान्। तदा लक्ष्मणः करकुशं गृहीत्वा, तस्य महात्मनः विराधस्य पार्श्वे गम्भीरं विवरं अकुर्वत्। अनन्तरं, शङ्खकर्णं घोरनिनादं विराधं ग्रीवामुक्तं कृत्वा, उभौ भ्रातरौ तम् उन्नीय, भीषणस्वरेण नर्दन्तं विवरे अपातयताम्। रामलक्ष्मणौ तौ स्थिरौ शीघ्रकर्मणौ रणाङ्गणे भीषणं राक्षसं विवरे अपातयताम्, हृष्टौ च बभूवतुः। तौ पुरुषसिंहौ शस्त्रैः अयमरणीयं तं महाकायं राक्षसं विवरे हन्तुं निश्चितवन्तौ। स्वयं विराधः रामं वनचरं उक्तवान् यत्, "मम शस्त्रैः न मरणं, मम अन्ते मम इच्छितं कार्यं एषः।" इति। तस्य वचः श्रुत्वा, रामलक्ष्मणौ तं विवरे अपातयताम्; स च बलवान् राक्षसः विवरे निक्षिप्तः, वनं तस्य क्रन्दनैः निनदितम्। रामलक्ष्मणौ हृष्टचित्तौ, भूमौ विवरे विराधं निक्षिप्य, शिलाभिः तम् अच्छाद्य, भयात् विमुक्तौ महावने प्रमुदितौ। ततः तौ सुवर्णाभरणधारिणौ धनुष्मन्तौ भ्रातरौ, राक्षसं हत्वा मैथिलीं गृहीत्वा, दिवि सूर्यचन्द्रमसाविव महावने प्रमुदितौ विचरतुः। इति पंचमः सर्गः श्रूयताम्। पुनः, तं महाबलिनं विराधं वने निहत्य, वीरः रामः सीताम् आलिङ्ग्य ताम् आश्वासयामास। रामः तेजस्वी भ्रातरं लक्ष्मणं उवाच—"इदं वनं कठोरं दुष्करं च, वयं च एतादृशेषु स्थानेषु न अभ्यस्ताः। शीघ्रं तपोधनं शरभङ्गं गच्छाव; स हि तपसा समृद्धः।" इति राघवः शरभङ्गाश्रमं जगाम। तत्र, तपसा विशुद्धात्मनं दिव्यतेजसं शरभङ्गं समीपे, महद् अद्भुतं दृश्यं ददर्श। स तत्र देवराजं तेजस्विनं, शुभवस्त्रधरं, भूमिं न स्पृशन्तं ददर्श। स तं देवमनेकैः महात्मभिः पूज्यमानं, हरिताश्वयुक्ते रथे विहायसा गच्छन्तं, ददर्श। स दूरात् तं सूर्यसमप्रभं, श्वेतमेघसमुद्यतं, पूर्णचन्द्रमण्डलोपमं च ददर्श। स तत्र निर्मलम् अत्यद्भुतमाल्यशोभितं छत्रं, सुवर्णदण्डयुक्ते च उत्तमे चामरे ददर्श। तद् उत्तमाङ्गनाभिः धृतं, शीर्षे विक्षिप्यमाणं, तत्र गन्धर्वदेवसिद्धर्षयश्च सन्निहिताः। स देवः, दिवि स्थितः, उत्तमैः वाक्यैः स्तूयमानः, शरभङ्गेन सह वासवेन च संवादं कुर्वन् दृष्टः। शतक्रतुम् तत्र दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच, तं अद्भुतरथं भ्रातरं दर्शयन्—"पश्य, लक्ष्मण, तेजस्विनं दिव्यं रथं, सूर्यसमप्रभं, विहायसा गच्छन्तम्। एते पुरुहूतस्य अश्वाः, पूर्वं शक्रस्य श्रुताः, नूनं दिव्याः अश्वा आकाशे गच्छन्ति।" "ये च सर्वतः तिष्ठन्ति, नरव्याघ्राः, शतशः शतशः, युवानः, कुण्डलिनः, खड्गपाणयः, ते सर्वे विशालवक्षसः, वज्रदण्डाभबाहवः, रक्तांशुकधराः, व्याघ्रविक्रमाः, दुष्प्राप्याः च। तेषां वक्षसि ज्वलनप्रभाणि हाराणि विराजन्ते; सर्वे, सौमित्रे, पञ्चविंशतिवर्षवत् दृश्यन्ते। देवाः ह्येषा एव वयः सदा, यथा एते नरव्याघ्राः मनोहरदर्शनाः दृश्यन्ते।" "क्षणं तिष्ठ, लक्ष्मण, वैदेह्या सह; अहं अस्य रथस्थस्य तेजस्विनः कोऽयं इति स्पष्टं ज्ञास्यामि।" इति सौमित्रिं स्थातुं समादिश्य, काकुत्स्थनन्दनः शरभङ्गाश्रमं प्रति प्रस्थितः। तदा रामं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, शचीपतिः शरभङ्गं अभिवाद्य, देवान् प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्—"रामः अत्र आगच्छति, मम संवादं विना मां न पश्यतु; ततः मां समापयित्वा नयत। अहं हि विजितार्थः, शीघ्रं प्रस्थितव्यः; स च महद् कर्म कर्तव्यम्, यत् अन्यैः दुर्लभम्।" एवं तं तपोधनं संबोधित्य, अभिवाद्य च, वज्रपाणिः इन्द्रः, अश्वयुक्तेन रथे दिवं प्रतस्थे।