ततः महर्षिं प्रति राजा धर्मात्मा दशरथः सस्मितं प्रणम्य प्राह—“यथा त्वमत्रागतः, महामुने, एवं ममापि परमं सौभाग्यं जातम्। स्वागतमस्तु! किं ते परमोऽभिलाषः? किं करवाणि, यन्मम सन्निधानेन हृष्टोऽसि? त्वं पूज्यः, ब्राह्मणश्रेष्ठ, सौम्यः, धर्मवित्, मम पूजायाः पात्रमसि। धन्योऽहं यदद्य त्वमागतः, मानदः सत्यमेव। अद्य मम जन्म सफलं, जीवितं च कृतार्थम्। यदहं ब्राह्मणश्रेष्ठं त्वां दृष्टवानस्मि, तेन मे रात्रिः शुभा जाता। यदा त्वं राजर्षिरिति ख्यातः, तपसा तेजः समभवत्। अद्य तु त्वं ब्रह्मर्षित्वमावाप्य, बहुविधपूजार्होऽसि। एष मे महदद्भुतं परमपवित्रं च, ब्राह्मण। त्वत्संनिधानेन, भगवन्, पुण्यक्षेत्रमभ्यागतः अस्मि। यत्कारणं त्वमिहागतः, तद्ब्रूहि मे। त्वयाऽनुग्रहीतुमिच्छामि, तव कार्ये साहाय्यं कर्तुमिच्छामि। त्वं व्रतधारिणां श्रेष्ठः, न संकां कर्तुमर्हसि, यदिच्छसि तद्वद। अहं सर्वेषां कार्याणां कर्ता, त्वं तु मे दैवतमिव रक्षकः। एष मे महद्भाग्यं प्राप्तं, ब्राह्मण, सर्वं चैतत्परमं धर्मं तवागमनेन जातम्।” एवं धर्मात्मना नम्रया वाचा हृदयस्पर्शिनीं श्रुत्वा, यः संयतात्मा गुणशीलः कीर्तिमान्, स महर्षिः परमं हर्षमवाप। एवमष्टादशोऽध्यायः समाप्तः। नवं दशमं सर्गं शृणु। ततः राजर्षेः स सिंहस्य वचनं विस्मयजनकं विस्तीर्णं च श्रुत्वा, तेजस्वी महातेजा विश्वामित्रः प्रमुदितः रोमाञ्चयन् वचः प्रोवाच— “एवंविधं आचरणं त्वत्त एव शोभनं, नान्यस्मात् पृथिव्यां, वसिष्ठनाम्नः कुलोत्पन्नस्य महात्मनः। यदस्ति मे हृदि स्थितं कार्यनिश्चयं, तदवश्यं त्वया साधनीयम्, राजसिंह, प्रतिज्ञां पालय। व्रतं ह्यहं पूर्णार्थं चरामि, पुरुषर्षभ; द्वौ तु राक्षसौ कामरूपिणौ तस्य विघ्नं कुर्वतः। यदा यदा स व्रतोपवासः समाप्तिसमीपं गच्छति, तदा तौ बलिनौ शिक्षितौ राक्षसौ—मारीचः सुबाहुश्च—समुपस्थितौ। तावग्निष्टोमादिषु हव्यकुण्डे मांसशोणितधारां सिञ्चतः। तेन व्रतस्य लोपः स्यात्, न च कार्यसिद्धिः। ततोऽहं श्रान्तः क्लान्तश्च तस्माद्देशात् निवर्ते; न च क्रोधं कर्तुं मन्ये, नृपते। एष धर्मः, एवं प्रथा, शापोऽपि तत्र न निवर्तते। तस्मात्, राजसिंह, त्वया मे रामो दातव्यः, सत्यपराक्रमः। ज्येष्ठं पुत्रं रामं वीरं कालकेशान्तमिव, दातुमर्हसि। मयैव तेजसा संरक्षितः स समर्थः। स एव तौ दुष्टौ राक्षसौ निहनिष्यति, अहं च तस्मै नानाविधं वरं दास्यामि, न संशयः। तेन त्रिषु लोकेषु कीर्तिरवाप्स्यति, तौ च रामस्य प्रतिरोधं कर्तुं न शक्नुतः। रामादृते, रघुनन्दनात्, अन्यः कोऽपि तौ न हन्तुं शक्नोति, तौ च बलदर्पसम्पन्नौ कालपाशवशगौ। तौ महात्मनः रामस्य तुल्यौ न स्तः, राजसिंह; न च पुत्रस्नेहेन प्रमादं कर्तुमर्हसि, नृपते। प्रतिजाने ते, तौ राक्षसौ हतौ भविष्यतः। अहं जानामि रामं महात्मानं सत्यपराक्रमम्। वसिष्ठः तपसा दीप्तः, ये चाप्यन्ये तपोधनाः, तेऽपि जानन्ति। यदि धर्ममिच्छसि, यशः च महत् पृथिव्याम्— यदि स्थैर्यमिच्छसि, राजन्, तदा रामं मम दातुमर्हसि, यदि तव मन्त्रिणः अनुमोदन्ति, ककुत्स्थकुलनन्दन। वसिष्ठप्रमुखैः सर्वैर्मन्त्रिभिः सह अनुमत्या, रामं मम दातुमर्हसि, यः तव प्रियः, अनासक्तः च। दशरात्रमात्रं यज्ञकालः, तत्र रामः पद्मलोचनः विलम्बं न यास्यति, राघव, यथोक्तम्। एवमुक्त्वा महातेजा महर्षिः विश्वामित्रः तूष्णीं बभूव। तस्य शुभानि वचनानि श्रुत्वा, स राजा राजर्षिः— महत्या शोकव्यथया पीडितः, कम्पमानः मूर्च्छितः चाभवत्; चेतना पुनः प्राप्ता, भीतसंदिग्धः उत्थाय स्थितः। एवं स राजा तानि ऋषिवचनानि हृदयमर्मणि विदारितानि श्रुत्वा, महान् धर्मात्मा, व्यथितचित्तः, स्थानात् उद्धृतः। इति एकविंशोऽध्यायः। शृणु विंशमं सर्गम्। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, स सिंहः पृथिवीपतिः क्षणमूर्च्छितः, चेतना पुनः प्राप्ता, इदं वचनम् उवाच— “मम रामः पद्मलोचनः, षोडशवर्षपर्यन्तं न प्राप्तः; तं राक्षसैः सह युद्धाय न पश्यामि योग्यं। एष मे बलं, अक्षौहिण्याख्यं, यत्राहं स्वामी; तेन बलकायेन गत्वा रात्रिचरैः सह युद्धं करिष्यामि। एते मम सेवकाः वीराः महाबलाः, शस्त्रविद्याविशारदाः; ते राक्षसगणैः युद्धाय योग्याः, न त्वं रामं नय। अहमेव धनुष्पाणिः अग्रे त्वां रक्षिष्यामि; यावत् मे जीवितं तावत् रात्रिचरैः सह समरे स्थित्वा युध्ये। तव व्रतं निर्बाधं सम्पूर्णं भविष्यति; अहं तत्र गमिष्यामि, न त्वं रामं नय। स बालः, न शास्त्रवित्, न च बलाबलविभागवित्; न तस्य शस्त्रबलं, न च युद्धविशारदः। न स राक्षसैः सह युद्धे योग्यः, राक्षसाश्च मायया युध्यन्ति; रामवियोगं क्षणमपि सोढुं न शक्नोमि। जीवितुमपि, मुने, रामवियोगं न सहिष्णुः; यदि त्वं, महात्मन्, राघवं नेतुमिच्छसि—” इत्येवमेष कथा महर्षिदशरथयोः संवादरूपेण संप्रवृत्ता, यथाशास्त्रं, यथावर्णितम्।