तदा स विराधः कोपसमुत्थितः मम अप्रार्थितायै माम् एवम् अवदत् — “स्वं स्वभावं पुनर् प्राप्त्वा स्वर्गं यास्यसि,” इत्युक्त्वा। तस्मै रम्भायाम् अनुरक्तः वैश्रवणराजा एवं शप्तवान्। भगवन्, तव प्रसादात् अहं घोरतरं शापबन्धनं विमुक्तः अस्मि। अद्य स्वकीयम् लोकम् यास्यामि। त्वं च, रिपुतापन, स्वस्ति भवतु। समीपस्थः धर्मात्मा महाबलः शरभङ्गः वसति। अर्धयोजनमात्रे प्रिये तस्य महर्षेः स्थानम् अस्ति, स सूर्यसमप्रभः। शीघ्रं तत्र गच्छ, स हि तव हितं वक्ष्यति। राम, माम् अस्मिन् विवरे स्थापयित्वा त्वं सुरक्षितः गच्छ। एष राक्षसाणां मृतानां सनातनः धर्मः। ये विवरे निहिताः, ते शाश्वतान् लोकान् प्राप्नुवन्ति। इत्येवम् उक्त्वा काकुत्स्थं विराधः बाणपीडितः। स महाबलः शरीरे त्यक्ते स्वर्गं प्राप्तवान्। तस्य वचः श्रुत्वा राघवः लक्ष्मणम् आज्ञापयत् — “अस्य घोरराक्षसस्य वनमध्ये गभीरं विवरं खन्यताम्, यथा करिणं मत्तं पापकृतं च। लक्ष्मण, विवरं खन,” इत्युक्त्वा रामः बलसम्पन्नः विराधस्य ग्रीवां पादेन निबध्नन् स्थितवान्। ततः लक्ष्मणः कुदालम् आदाय तस्य महात्मनः विराधस्य पार्श्वे गभीरं विवरं अकुर्वन्। तं मुक्तग्रीवं शंखकर्णं भीमस्वरं विराधं उन्नीय, रामलक्ष्मणौ भीमघोषेण विवरे अपातयेताम्। तौ रामलक्ष्मणौ स्थिरव्रतौ शीघ्रकर्मणौ रणाङ्गणे भीमस्वरं राक्षसं विवरे अपातयन्तौ हृष्टमनसौ बभूवतुः। तौ नरश्रेष्ठौ तीक्ष्णास्त्रैः तं महोरगवद् विराधं न हन्तुं शक्नुतः, विवरे हन्याव इति निश्चितवन्तौ। स हि विराधः स्वयम् एव रामाय आख्यातवान् यदस्त्रैः मृत्युः न स्यात्, स्वमिच्छितं च अन्तं प्रकाशितवान्। रामस्य तद्वचनं श्रुत्वा तौ तं विवरे स्थापयितुं निश्चितवन्तौ। स च बलवान् राक्षसः विवरे अपात्यमानः भीमस्वरेण वनं प्रतिनिनादयत्। तौ रामलक्ष्मणौ प्रमुदितौ विराधं विवरे अपात्य, भूमौ स्थित्वा, भयमुक्तौ महावने हृष्टौ बभूवतुः, शिलाभिः च तम् राक्षसं अच्छादयताम्। ततो द्वौ धनुषी सुवर्णभूषणौ धारयन्तौ, राक्षसं हत्वा मैथिलीं गृहीत्वा वनमहद् विचरन्तौ, दिवि सूर्यचन्द्रमसौ इव दीप्तिमन्तौ बभूवतुः। अथ पञ्चमः सर्गः श्रोतव्यः। तं विराधं वनमध्ये हत्वा, रामः तेजस्वी सीताम् आलिङ्ग्य सान्त्वयामास। स भ्रातरं लक्ष्मणं प्राह — “एष वनः कठोरः दुष्प्रवेशः च, अस्माभिः अजातश्रमैः दुःसहः। शीघ्रं शरभङ्गमृषिं तपसां निधिं गच्छामः,” इति। ततः राघवः शरभङ्गस्य आश्रमं प्रतस्थे। तत्र तपसा विशुद्धात्मानं दिव्यतेजसम् ऋषिं समीपे महान् अद्भुतः दृश्यः दृश्यते स्म। स तत्र देवराजं तेजस्विनं शोभमानं विमलाम्बरधरं, भूमिं अनस्पृशन्तम् अपश्यत्। तं देवम् अनेकैः महात्मभिः पूज्यमानं, हरिताश्वयुक्तेन रथेन व्योम्नि गच्छन्तम् अपश्यत्। स दूरात् तम् आदित्यसमप्रभं, शुभ्रमेघसमूहमिव, पूर्णचन्द्रमण्डलमिव च अपश्यत्। तत्र विमलः छत्रः अद्भुतमालाभिः भूषितः, सुवर्णदण्डयुक्तौ द्वौ उत्तमौ चामरौ, महाधनौ, रथे दृश्येते। तौ उत्तमाङ्गनाभिः धृतौ, शिरसि च चलितौ। तत्र बहवः गन्धर्वाः देवाः सिद्धाः महर्षयः च उपस्थिताः। स देवः व्योम्नि स्थितः, उत्तमैः वाक्यैः स्तूयमानः, शरभङ्गेन सह वासवेन च संवादं कृत्वा तिष्ठति। तत्र शक्रं दृष्ट्वा रामः लक्ष्मणं उवाच, अद्भुतं रथं भ्रातरं दर्शयन् — “पश्य लक्ष्मण, तं तेजस्विनं शोभमानं दिव्यं रथं सूर्यसमप्रभं व्योम्नि गच्छन्तम्। एते पुरुहूतस्य अश्वाः, ये शक्रस्य इति पूर्वं श्रुताः, नूनं दिव्याः एते व्योम्नि गच्छन्ति। ते च सिंहोपमाः नराः, शतशः शतशः, यौवनस्थाः, कर्णाभरणधारिणः, खड्गधारिणश्च, सर्वे विस्तीर्णवक्षसः, वज्रबाहवः, रक्तांशुकधारिणः, सिंहसदृशाः, दुष्प्राप्याः च। तेषां वक्षसि ज्वलन्ति हाराः, अग्निसमप्रभाः; सर्वे सौमित्रे, पञ्चविंशतिवयस्काः इव दृश्यन्ते। एष एव देवतानां नित्यं वयः, यथा एते सिंहोपमाः नराः मनोहरदर्शनाः दृश्यन्ते।” “इहैव तिष्ठ लक्ष्मण, वैदेह्या सहितः, यावत् अहं पश्यामि कोऽयम् तेजस्वी रथे स्थितः इति। इति सौमित्रये एवम् उक्त्वा काकुत्स्थः शरभङ्गाश्रमं प्रति प्रस्थितः। तदा रामं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा शचीपतिः शरभङ्गं अनुज्ञाय देवतान् इदं वचनम् अब्रवीत् — ‘रामः अत्र आगच्छति, मया सह संवादं कृत्वा, ततः एव अयं मम दर्शनाय योग्यः। अहं हि विजितार्थः, कृतकृत्यः अस्मि; शीघ्रं गमिष्यामि; स महत् कर्म कर्तव्यम्, अन्यैः दुःसाध्यम्।’” एवं रामलक्ष्मणौ धर्ममार्गे स्थितौ, विराधं निहत्य, शरभङ्गमुनिं द्रष्टुं गतवन्तौ, तत्र दिव्यदर्शनं दृष्टवन्तौ, देवराजं च पूज्यमानं व्योम्नि स्थितम् अपश्यताम्।