मया विनयेन याच्यमाने तं महात्मानं दृष्ट्वा सः श्रीमान् मम प्रति उक्तवान् — “यदा दशरथस्य पुत्रः रामः त्वां युद्धे हन्ति, तदा स्वस्वरूपं प्राप्य स्वर्गं गमिष्यसि।” सः क्रुद्धः, मया अप्राप्तः, इदं वचनम् अवदत्। एवं राजा वैश्रवणः रम्भायाम् अनुरक्तः तं वचनम् उक्तवान्; तव कृपया अहं घोरतमात् शापात् विमुक्तः अस्मि। अद्य अहं स्वलोकं गमिष्यामि; भवतु ते कल्याणम्, शत्रुतापन। समीपे धर्मात्मा महाबलः शरभङ्गः वसति। अर्धयोजनदूरस्थः, प्रिय, स महान् ऋषिः सूर्यसमानप्रभः अस्ति; शीघ्रं तं गच्छ, स तव हितं वक्ष्यति। राम, मां गर्ते स्थापयित्वा सुरक्षितः गच्छ; एषा राक्षसानां मृतानां सनातनधर्मः। ये गर्ते स्थाप्यन्ते ते नित्यलोकान् यान्ति; एवं काकुत्स्थं प्रति उक्त्वा विराधः शराभिः पीडितः। स बलवान् विराधः देहं त्यक्त्वा स्वर्गं प्राप्तवान्; तस्य वचनं श्रुत्वा राघवः लक्ष्मणं आज्ञापयत्। “अस्य भीमस्य राक्षसस्य, दुष्कृतस्य, वनमध्ये महागर्तं खन्यताम्, यथा वनगजस्य,” इति रामः लक्ष्मणं प्रति उक्तवान्। ततः रामः, बलसम्पन्नः, विराधस्य ग्रीवम् पदेन निबद्ध्य तं स्थित्वा, “गर्तं खन्यताम्” इत्युक्त्वा लक्ष्मणं आज्ञापयत्। लक्ष्मणः कुदालम् आदाय तस्य महात्मनः विराधस्य पार्श्वे गहनं गर्तं खनितवान्। तं शङ्खकर्णं, भीमस्वरं, मुक्तग्रीवं विराधं उत्थाप्य, तं भीमस्वरेण गर्जन्तं गर्ते निक्षिप्तवन्तौ। तौ रामलक्ष्मणौ, दृढव्रतौ, शीघ्रकर्मणौ, तं भीमं राक्षसं रणभूमौ गर्जन्तं गर्ते निक्षिप्य हृष्टौ अभवताम्। तं महादैत्यं तीक्ष्णास्त्रैः न हन्तुं शक्यं दृष्ट्वा, तौ नरश्रेष्ठौ गर्ते हन्तुं निश्चितवन्तौ। यतः विराधः स्वयम् रामाय वनचारिणे उक्तवान् — “मम मृत्युं शस्त्रैः न भविष्यति,” तथा स्वमरणस्य कामं अपि प्रकाशितवान्। रामस्य वचनं श्रुत्वा, तौ तं गर्ते निक्षिप्य, तस्य भीमस्य राक्षसस्य गर्जनया वनं निनादितम्। रामलक्ष्मणौ हृष्टौ तं विराधं भूमौ गर्ते निक्षिप्य, भयात् विमुक्तौ, महावने हृष्टौ अभवताम्, तं राक्षसं शिलाभिः आवृतवन्तौ। ततः तौ सुवर्णाभरणधारिणौ धनुष्मन्तौ, राक्षसं हत्वा मैथिलीं सहितौ, महावने हृष्टौ विचरन्तौ दिवाकान्तौ चन्द्रमसौ इव व्योम्नि दीप्तिमन्तौ अभवताम्। पञ्चमः सर्गः श्रूयताम्। तं महाबलिनं विराधं वनमध्ये हत्वा, वीरः रामः सीतां आलिङ्ग्य तां सान्त्वयत्। रामः तेजस्वी लक्ष्मणं प्रति उक्तवान् — “इदं वनं दुर्गमं, कठिनं च, वयं च तादृशेषु स्थानेषु न अभ्यस्ताः। शीघ्रं शरभङ्गं तपोबलसम्पन्नं मुनिं गच्छाव।” इत्युक्त्वा राघवः शरभङ्गस्य आश्रमं जगाम्। शरभङ्गस्य समीपे, यस्य आत्मा तपसा शुद्धः, दिव्यबलसम्पन्नः, महान् अद्भुतं दृश्यं रामः अपश्यत्। स देवेशं तेजस्विनं शोभमानं, शुक्लवस्त्रधारिणं, भूमिं न स्पृशन्तं अपश्यत्। स तं भगवन्तं, बहुभिः महात्मभिः पूजितं, हरितकुञ्जरैः युक्ते रथे आकाशे गच्छन्तं अपश्यत्। स तं दूरात् अपश्यत्, उदितसूर्यसमानं, श्वेतमेघसमूहसदृशं, चन्द्रमण्डलसदृशं च। स निर्मलं छत्रं अद्भुतमाल्यशोभितं, द्वे च उत्तमे चामरे सुवर्णदण्डे, महार्हे च अपश्यत्। तद् उत्तमस्त्रीभिः धृतं, शिरसि विचालितं, बहवः गन्धर्वाः, देवाः, सिद्धाः, ऋषयः च तत्र स्थिताः। स देवः आकाशस्थितः उत्तमवाक्यैः स्तूयमानः, शरभङ्गेन सह वासवेण संवादं अकुरुत्। शतक्रतुम् तत्र दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं प्रति उक्तवान्, अद्भुतं रथं भ्रातृवे दर्शयन्। “पश्य लक्ष्मण, तेजस्विनं, शोभमानं, अद्भुतं रथं, सूर्यसमानं, आकाशे गच्छन्तं। एते पुरुहूतस्य अश्वाः, पूर्वं श्रुताः शक्रस्य, नूनं दिव्याश्वाः आकाशे गच्छन्ति। ये सर्वतः तिष्ठन्ति, शतशः शतशः, युवानः, कुण्डलधारिणः, खड्गधारिणः, व्याघ्रसदृशाः पुरुषाः। सर्वे विशालवक्षसः, लोहमुष्टिसदृशबाहवः, रक्तवसनधारिणः, दुष्प्राप्याः, व्याघ्रसदृशाः। तेषां वक्षसि अग्निसदृशः हारः शोभते; सर्वे सौमित्रे, पञ्चविंशति वर्षसदृशाः दृश्यन्ते। एषा एव देवतानां वयः, यथा व्याघ्रसदृशाः पुरुषाः दृश्यन्ते, रम्यदर्शनाः। लक्ष्मण, इह क्षणं स्थीयताम्, वैदेह्या सहितः, यावत् अहं स्पष्टं जानामि — कः एष तेजस्वी रथस्थः।” इत्युक्त्वा सौमित्रये “इह स्थीयताम्” इति उक्त्वा काकुत्स्थवंशजः शरभङ्गस्य आश्रमं प्रति जगाम्। ततः रामं समीपं गच्छन्तं दृष्ट्वा, शचीपतिः शरभङ्गं प्रति साक्षात् संवादं कृत्वा, देवेषु उक्तवान्। “रामः अत्र आगच्छति, किन्तु मया संवादं कृत्वा यावत्, मां पूर्णत्वं नयत; ततः स मां द्रष्टुं अर्हति।