रामः तं विराधं पर्वतकल्पं दुर्जयं दृष्ट्वा, यः संकटे निर्भयत्वं जनयति, वीर्यशालिनं लक्ष्मणं इदं वाक्यम् उवाच— "अयम् असुरः तपसा अभेद्यः, न च शस्त्रैः युद्धे जेतुं शक्यते, अतः अस्य राक्षसस्य गात्रं भूमौ निधेयम्।" ततः स रामः लक्ष्मणं प्रति— "महद् विवरं कण्टकेऽस्मिन्वने खुद," इति उक्त्वा, वीर्यवान् रामः विराधस्य ग्रीवां पादेन संयम्य तत्र स्थितः। राघवस्य तद् वचनं श्रुत्वा, विराधः सः राक्षसः काकुत्स्थं वाक्यं अब्रवीत्— "त्वया, इन्द्रसमबलिनाऽहम् हतः। पूर्वं तु मोहात् त्वां न प्राज्ञासं, पुरुषश्रेष्ठ।" सः पुनः उवाच— "कौसल्यायाः पुत्र राम, धर्मात्मन्, त्वां च जानामि, वैदेहीं च लक्ष्मणं च।" तदा राक्षसः स्वकथां प्रकाशयन्— "शापेन अहं राक्षसत्वं प्राप्तः, अहं तु तुंबरुः नाम गन्धर्वः आसम्, वैश्रवणेन शप्तः।" सः पुनः उक्तवान्— "मया याच्यमानेन सः भगवाञ् उक्तवान्— 'यदा दशरथपुत्रेण रामेण त्वं युद्धे निहतः स्याः, तदा स्वस्वरूपं प्राप्य स्वर्गं यास्यसि'।" वैश्रवणः, रम्भायाः प्रियः, कोपेन मम अप्राप्तेन, एवं उक्तवान्। "त्वदनुग्रहेण अहं घोरात् शापात् विमुक्तः। स्वं लोकं गमिष्यामि; भवतु ते कल्याणम्, रिपुतापन। अत्र समीपे धर्मात्मा महातेजाः शरभङ्गः वसति।" सः पुनर् उक्तवान्— "अर्धयोजनमात्रे तस्मिन् महर्षिः सूर्यसमप्रभः अस्ति; शीघ्रं तं गच्छ, सः तव हितं वक्ष्यति।" ततो रामं प्रति— "मां विवरे स्थापयित्वा सुखेन गच्छ; एष एव नित्यः नियमः राक्षसानां मृत्ये। विवरे स्थापिताः राक्षसाः नित्यं लोकान् प्राप्नुवन्ति," इति उक्त्वा विराधः, बाणपीडितः, रामं उवाच। सः बलवान् विराधः, शरीरं त्यक्त्वा, स्वर्गं प्राप्तवान्। तद् वचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणं आज्ञापयत्— "अस्य घोरस्य राक्षसस्य विवरं महद् खुद, यथा दारुणस्य गजस्य," इति। रामः पुनरपि लक्ष्मणं प्रति उक्तवान्— "विवरं खुद," इति। ततः वीर्यवान् रामः पादेन ग्रीवां संयम्य विराधं बबन्ध। लक्ष्मणः कुदालम् आदाय, तस्य विराधस्य समीपे गाढं विवरं अकुर्वत्। ततो विराधस्य ग्रीवाम् विमोच्य, शङ्खकर्णं घोरनादं कुर्वन्तं तम् विवरे अपातयन्। तौ रामलक्ष्मणौ, स्थिरकर्मणौ, तं भीषणं विराधं रणभूमौ विवरे निक्षिप्य, हृष्टौ अभवताम्। तौ नरश्रेष्ठौ, तिक्ष्णशस्त्रैः न हन्यते इति ज्ञात्वा, विवरे तस्य वधाय निश्चितवन्तौ। विराधः स्वयम् एव रामाय उक्तवान्— "शस्त्रैः मृत्युः न भविष्यति, विवरे स्थापय," इति। तत् श्रुत्वा, तौ तं विवरे निक्षिप्य, तस्य क्रन्दनैः वनं निनादितम्। रामलक्ष्मणौ हृष्टचित्तौ, तं विराधं विवरे स्थापयित्वा, निर्भयौ अभवताम्, शिलाभिः तं राक्षसं अच्छादयताम्। तदनन्तरं, सुवर्णाभरणधारिणौ धनुष्मन्तौ तौ भ्रातरौ, राक्षसं हत्वा मैथिलीं गृहीत्वा, दिवि सूर्यचन्द्राविव, महावने हृष्टौ विचरन्तौ। एवम् पञ्चमः सर्गः आरभ्यते। विराधं वनान्तरे निहत्य, वीर्यवान् रामः सीताम् आलिङ्ग्य सान्त्वयत्। रामः तेजस्वी लक्ष्मणं प्रति उवाच— "इदं वनं कठोरं दुःखकरं च, अस्माकं च अयं देशः अपरिचितः। शीघ्रं शरभङ्गमृषिं तपस्विनं गच्छामः।" इति निश्चित्य, राघवः शरभङ्गाश्रमं जगाम। शरभङ्गस्य समीपे, तपसा विशुद्धात्मनः, दिव्यतेजसः, रामः अद्भुतं दृश्यं पश्यति। सः देवानाम् ईश्वरं, तेजस्विनं, शुक्लवस्त्रधरं, भूमिं अनस्पृशन्तं दृष्टवान्। सः देवः, महात्मभिः पूज्यमानः, हरिताश्वयुक्तेन रथे आकाशे गच्छन् दृश्यते। सः, उदितार्कसमप्रभः, श्वेतमेघसमुञ्चितः, पूर्णचन्द्रनिभः च, दूरात् रामेण दृष्टः। तत्र च रामः निर्मलच्छत्रं, विचित्रमालाभिरलङ्कृतं, सुवर्णदण्डयुक्तौ च उत्कृष्टौ चामरौ ददर्श। तौ चामरौ उत्तमस्त्रियः शिरसि वहन्त्यः, तत्र गन्धर्वाः, देवाः, सिद्धाः, महर्षयः च उपस्थिताः। सः देवः, आकाशस्थितः, उत्तमैः स्तवैः स्तूयमानः, शरभङ्गेन सह वासवेण च संवादं कुर्वन् दृश्यते। रामः तत्र शतक्रतुम् अपश्यत्, लक्ष्मणं प्रति उक्तवान्— "पश्य, लक्ष्मण, तं तेजस्विनं दिव्यरथं, सूर्यसमानप्रभं, आकाशे सञ्चरन्तम्। एते पुरुहूतस्य अश्वाः, ये शक्रस्य दिव्याः अश्वाः श्रुताः, नूनम् एते स्वर्गे विहरन्ति," इति। एवं रामलक्ष्मणौ, सीतया सह, विराधवधं कृत्वा, शरभङ्गमुनिं द्रष्टुं तस्याश्रमं प्रति जग्मतुः।