बहुशरैः विदारितः, शस्त्रैः च विविधैः विहतः, भूमौ बहुधा अभिहतः, तत्र राक्षसः न मृतः। तं पर्वतसन्निभं, दुःसहं अवध्यं च दृष्ट्वा, श्रीरामः, आपद्गतेषु निर्भयता प्रदायकः, इदं वचनं अब्रवीत्— "तपसा, पुरुषशार्दूल, राक्षसोऽयं शस्त्रैः युद्धे न विजेयः; तं राक्षसं भूमौ निहितुम् उचितम्।" ततो रामः लक्ष्मणं अब्रवीत्— "हे लक्ष्मण, अस्य घोरस्य महाबलस्य राक्षसस्य, यः गजरूपः भीषणः, अत्र वनान्तरे महाकूपं कुरु।" एवं लक्ष्मणं 'कूपः क्रियताम्' इति उक्त्वा, वीरः रामः तं विराधं पदेन ग्रीवाम् निपीड्य निगृह्य स्थितः। राघवस्य सन्मानपूर्वकं वचनं श्रुत्वा, विराधः काकुत्स्थं उत्तमं नरं प्रत्युवाच— "त्वया, पुरुषशार्दूल, इन्द्रसमानबलिना, अहं हतः; पूर्वं मोहात् त्वां न अवगच्छं, नरश्रेष्ठ।" "रामः कौसल्यायाः पुत्रः, धर्मात्मा त्वं, त्वां जानामि; वैदेहीं च लक्ष्मणं च महात्मानं अबिजानामि।" "शापेन अहं घोरं राक्षसत्वं प्राप्तः; अहं तु तुम्बुरुः गन्धर्वः, वैश्रवणेन शप्तः।" "यदा तं प्रार्थितवान्, तदा स महात्मा अब्रवीत्— 'यदा दशरथस्य रामः त्वां युद्धे हन्ति—'" "'तदा स्वस्वरूपं प्राप्य, स्वर्गं गमिष्यसि'— इति स कोपात् उक्तवान्।" एवं राजा वैश्रवणः रम्भायाम् अनुरक्तः उक्तवान्; तव प्रसादेन अहं घोरात् शापात् विमुक्तः। "स्वं लोकं गमिष्यामि; त्वं जय, शत्रुनिग्राहक। समीपे धर्मात्मा महाबलः शरभङ्गः वसति।" "अर्धयोजनदूरे, प्रिये, महर्षिः सूर्यसन्निभः तिष्ठति; शीघ्रं तं गच्छ, स ते हितं वक्ष्यति।" "राम, मां कूपे स्थापय, सुरक्षितं गच्छ; एष राक्षसाणां मृतानां नित्यः धर्मः।" "ये कूपे निहिताः, ते नित्यं लोकं प्राप्नुवन्ति"— इति उक्त्वा काकुत्स्थं विराधः शरपीडितः। स महाबलः विराधः देहम् त्यक्त्वा स्वर्गं प्राप्तवान्; तत् श्रुत्वा राघवः लक्ष्मणं आज्ञापयत्— "अत्र वनान्तरे महाकूपं कुरु, लक्ष्मण, घोरस्य राक्षसस्य, दारुणकर्मणः, गजरूपस्य।" इति लक्ष्मणं 'कूपः क्रियताम्' इति उक्त्वा, रामः बलसम्पन्नः पदेन विराधस्य ग्रीवाम् निपीड्य निगृह्य स्थितः। ततः लक्ष्मणः कुदालम् आदाय, तस्य महात्मनः विराधस्य पार्श्वे गम्भीरं कूपं अकुर्वत्। विराधं, मुक्तग्रीवं, शङ्खकर्णं, घोरनिनादं, उत्थाप्य, तं भीष्णरवं कूपे अपातयत्। ततः रामलक्ष्मणौ, स्थिरौ शीघ्रकर्मणौ, तं भीषणं राक्षसं रणभूमौ कूपे अपातयताम्, हर्षितौ च। तं महादैत्यं तीक्ष्णैः शस्त्रैः न हन्तुं शक्यम् इति दृष्ट्वा, तौ नरश्रेष्ठौ कूपे विराधं हन्तुं निश्चितवन्तौ। यः विराधः स्वयम् रामं वनचरं उक्तवान्— "मम मृत्युं शस्त्रैः न भविष्यति"— तस्य अन्ते स्वेच्छां प्रकटितवान्। रामस्य वचनं श्रुत्वा, तौ तं कूपे अपातयताम्; तस्य शक्तिमतः राक्षसस्य कूपे अपातनं कृत्वा, वनं तस्य क्रन्दनैः निनादितम्। रामलक्ष्मणौ हर्षितौ, विराधं भूमौ कूपे अपातयताम्; भयात् विमुक्तौ, महावने हृष्टौ, शिलाभिः राक्षसं आच्छादयताम्। ततः तौ सुवर्णाभरणधारिणौ धनुष्मन्तौ, राक्षसं हत्वा, मैथिलीं गृहीत्वा, महावने हृष्टौ विचरन्तौ, आकाशे सूर्यचन्द्राविव दीप्तिमन्तौ। इदानीं पञ्चमः सर्गः श्राव्यः। तं महाबलं विराधं वनान्तरे हत्वा, वीरः रामः सीताम् आलिङ्ग्य सान्त्वनं ददौ। रामः दीप्ततेजाः लक्ष्मणं अब्रवीत्— "एष वनः कठोरः दुर्गमः च, वयं च न तादृशेषु स्थानेषु अभ्यस्ताः।" "शीघ्रं शरभङ्गं तपोधनं गच्छामः"— इति राघवः शरभङ्गस्य आश्रमं अगच्छत्। शरभङ्गस्य समीपे, यस्य आत्मा तपसा शुद्धः, दिव्यशक्तिसम्पन्नः, रामः अद्भुतं महद् दृश्यं अपश्यत्। तत्र स देवेश्वरः, दीप्तिमान्, शोभायमानः, निर्मलवस्त्रधारी, भूमिं न स्पृशन्, दृष्टः। स देवः, बहुभिः महात्मभिः पूजितः, हरितकुण्डलयुक्तैः अश्वैः युक्ते रथे आकाशे गच्छन्, दृष्टः। दूरात् तं, उदयन्तं सूर्यं इव, श्वेतमेघसमूहं इव, चन्द्रमण्डलमिव, दीप्तं अपश्यत्। शुभैः माल्यैः अलङ्कृतं निर्मलं छत्रं, द्वे च सुवर्णदण्डे उत्तमे चामरे, दृष्टे। उत्तमस्त्रीभिः धृतं, शिरसि विक्षिप्तं, बहवः गन्धर्वाः, देवाः, सिद्धाः, ऋषयः च तत्र आसन्। स देवः, आकाशस्थितः, उत्तमैः वाक्यैः स्तुतः, शरभङ्गेन सह वासवेन च संवादं कुर्वन्, दृष्टः। शतक्रतुम् तत्र दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं सम्बोधितवान्, अद्भुतं रथम् भ्रातृभ्यः दर्शयन्। "पश्य लक्ष्मण, तं दीप्तं, शोभायमानं, अद्भुतं रथं, सूर्यसमानं, आकाशे गच्छन्तम्।" एवं श्रीरामः लक्ष्मणः च, विराधवधं कृत्वा, सीतया सह, शरभङ्गस्य आश्रमं प्राप्तौ, तत्र दिव्यं दृश्यं दृष्ट्वा, देवेन्द्रं रथस्थं, ऋषिभिः पूजितं, आकाशे शोभमानं अपश्यताम्।