ततः स निशाचरः, स्वबलपराक्रमं आश्रित्य, गर्वातिशयेन तौ रामलक्ष्मणौ बालकौ इव स्कन्धे स्थापयित्वा उन्निनाय। निशाचरः विराधः तौ राघवौ स्कन्धे स्थाप्य, भीमं निनदन्, वनं प्रति सीधन् अगच्छत्। स महान् वनं प्रविष्टः, यः मेघसन्निभः, विविधवृक्षैः पूर्णः, नानापक्षिसमूहैः शोभितः, शुभैः जीवैः किलाकिलः, व्याघ्रसर्पादिभिः विकीर्णः। तस्मिन्नेव काले, ककुत्स्थयोः वीरयोः राघवयोः अपहरणं दृष्ट्वा, सीता उरसा तान् आलिङ्ग्य, उच्चैः विलपन्ती अभवत्। सा उवाच—"एष रामः दशरथस्य पुत्रः, सत्यधृतिः, धर्मात्मा, शुद्धः, लक्ष्मणसहितः भीमरूपेण राक्षसः अपहरति। व्याघ्राः चित्राः च मां खादिष्यन्ति—मुक्त्वा मां, राक्षसश्रेष्ठ! ककुत्स्थौ, नमोऽस्तु।" ततः सौमित्रिः राक्षसस्य वामं भुजं चिच्छेद, रामः दक्षिणं बलात् चिच्छेद। उभाभ्यां भुजाभ्यां भग्नाभ्यां, मेघसन्निभः स निशाचरः कम्पितः, मूर्छितः, वज्राभिहतशिलाभवत्, भूमौ पतितः। तौ राघवौ, पाणिभिः, भुजैः, पादैः तं राक्षसं पुनः पुनः भूमौ निपातयामासतुः। बहुधा बाणैः विद्धः, शस्त्रैः च क्षतः, भूमौ बहुधा कृतः, स राक्षसः न मृतः। तं पर्वतसमं अवध्यं दृष्ट्वा, रामः, भयहरः, लक्ष्मणं उवाच—"अस्य राक्षसस्य तपोबलात् शस्त्रैः संग्रामे जयः न संभवति; तं भूमौ निधाय वधामः।" ततः रामः लक्ष्मणं उवाच—"हे लक्ष्मण, अस्य भीमस्य महाबलस्य राक्षसस्य, गजवद् रूपस्य, वनस्य मध्ये महाकूपं कुरु।" एवं उक्त्वा, रामः वीरः, विराधं पदेन ग्रीवां निपीड्य, तं निगृह्य स्थितः। तदानीं राघवस्य सन्मानपूर्वकं वचनं श्रुत्वा, विराधः राक्षसः ककुत्स्थं उवाच—"त्वया, इन्द्रबलसमेन, अहं हतः; पूर्वं मोहात् त्वां न ज्ञातवान्। रामः कौसल्यायाः पुत्रः धर्मात्मा, त्वां, वैदेहीं, लक्ष्मणं च अधुनैव जानामि।" स उवाच—"शापेन घोरं राक्षसरूपं प्राप्तः; अहं तु गन्धर्वः तुम्बुरुः, वैश्रवणेन शप्तः।" तस्य प्रार्थनया, वैश्रवणः उवाच—"यदा दशरथस्य रामः संग्रामे त्वां हन्ति—" "तदा स्वं रूपं प्राप्य स्वर्गं गमिष्यसि।" क्रोधात् तेन उक्तं, मया अप्राप्तः।" "रम्भायाम् आसक्तः स वैश्रवणः नृपः, तव कृपया अहं घोरात् शापात् विमुक्तः।" "स्वं लोकं गमिष्यामि; शुभं भवतु, शत्रुतापन! समीपे धर्मात्मा महाबलः शरभङ्गः वसति।" "अर्धयोजनदूरे, महर्षिः सूर्यसन्निभः तिष्ठति; शीघ्रं तं गच्छ, स ते हितं वक्ष्यति।" "राम, मां कूपे स्थापय, सुरक्षितं गच्छ; राक्षसाणां मृतानां एष सनातनः धर्मः।" "ये कूपे स्थाप्यन्ते, ते नित्यं लोकं प्राप्नुवन्ति।" इत्येवमुक्त्वा, विराधः, बाणपीडितः, देहं त्यक्त्वा स्वर्गं प्राप्तः। ततः राघवः लक्ष्मणं आज्ञापयामास—"हे लक्ष्मण, अस्य भीमस्य राक्षसस्य, गजवत्, महाकूपं कुरु, तस्य क्रूरकर्मणः।" एवं उक्त्वा, रामः बलसम्पन्नः, विराधस्य ग्रीवां पदेन निपीड्य निगृह्य स्थितः। ततः लक्ष्मणः कुदालं गृहित्वा, विराधस्य पार्श्वे गहनं कूपं अकृणोत्। तौ विराधं, मुक्तग्रीवं, शङ्खकर्णं, भीमनादं, भीषणवाचं, कूपे निपातयामासतुः। तौ रामलक्ष्मणौ, दृढव्रतौ, शीघ्रकर्मणौ, भीमं राक्षसं रणभूमौ कूपे निपात्य, हर्षमापाताम्। तं महादैत्यं तीक्ष्णैः शस्त्रैः न हन्तुं शक्यं दृष्ट्वा, तौ श्रेष्ठौ नरौ, कूपे वधं निश्चितवन्तौ। विराधः स्वयम् रामं वनचारीं उक्तवान्—"शस्त्रैः मरणं न संभवति," स्वमिच्छितं अन्तं प्रकटितवान्। रामस्य वचनं श्रुत्वा, तौ कूपे तं निपातयामासतुः; तस्य क्रन्दनैः वनं व्याहरत्। रामलक्ष्मणौ हर्षपूर्णौ, विराधं भूमौ कूपे निपात्य, भयमुक्तौ, वनं हृष्टौ, शिलाभिः राक्षसं आवृतवन्तौ। ततः तौ सुवर्णभूषणधारिणौ धनुष्मन्तौ, राक्षसवधं कृत्वा, मैथिलीं संगृह्य, महावने हृष्टौ विचरन्तौ, दिवि सूर्यचन्द्राविव शोभमानौ। ततः पंचमः सर्गः श्राव्यः। तौ वीरौ, वनमध्ये विराधं हत्वा, सीतां आलिङ्ग्य, आश्वासयामासतुः। रामः दीप्ततेजाः, लक्ष्मणं उवाच—"इदं वनं कठोरं दुष्प्रवेश्यम्, वयं च एषु स्थलेषु अभ्यस्ताः न स्म।" एवं विराधवधं कृत्वा राघवौ सीतया सह महावने हृष्टौ विचरन्तौ।