तदा विराधो नाम राक्षसः, विकृतदर्शनः, रामलक्ष्मणयोः समक्षं स्थित्वा स्वमात्मचरितं निवेदयामास— "अहं जावस्य पुत्रः, माता च मे शतह्रदा इति विख्याता। सर्वे भूमौ वसन्ति ये राक्षसाः, ते मां विरध इति संबोधयन्ति। तपसा च मया वरः प्राप्यः, ब्रह्मणः प्रसादात् दत्तः— अस्मिन्लोके नाहं शस्त्रैः हन्तुं शक्यः, न छेत्तुं न च विदारयितुं शक्यः। अतः, त्वमिमां स्त्रीं परित्यज्य शीघ्रं पलायस्व, यथागतं त्वं च भ्राता च। नो चेत्, भवन्तोः प्राणान् हरिष्यामि।" एवमुक्ते तस्मिन्राक्षसे, रामः क्रोधविस्फुरितलोचनः विरधं प्रत्युवाच— "दुष्ट! नीच! हीनात्मन्! नूनं मृत्युमेव त्वं इच्छसि। युद्धे स्थित्वा मम हस्तात् जीवन्मोचनं न लभसे।" ततः रामः धनुः सज्जीकृत्य तीक्ष्णबाणान् शीघ्रं सन्धाय तं राक्षसं जघान। सप्त सुवर्णपक्षवतः वेगवन्तः गरुडवेगसमाः बाणाः सन्धाय तस्य शरीरे निष्पिपातुः। ते बाणाः मयूरपिच्छधारिणं विरधं विदार्य रक्तरञ्जिताः भूमौ पतिताः, अग्निवत् दीप्तिमन्तः। विधुन्यन्तं विरधं, सः वैदेहीं भूमौ न्यस्य, क्रोधात् परिघमादाय रामलक्ष्मणयोः अभिमुखं सञ्जगाम। सः घोररवः, परिघमिन्द्रध्वजोपमं विक्षिपन्, मृत्युमिव विवृतास्यः बभासे। तदा तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ अग्निवर्षमिव बाणवर्षं तस्मिन् विरध राक्षसे प्रावर्तयेताम्, स कालान्तकसन्निभः बभूव। स तु राक्षसः प्रहसन्, स्थिरः तस्थौ, जृम्भमाणश्च। तस्य जृम्भणेन त्वरिताः बाणाः शरीरात् निष्पेतुः। स्ववरेण विरधः बाणस्पर्शं निगृह्य प्राणान् संरोध्य, परिघमुत्क्षिप्य राघवाभ्यां प्रत्युद्ययौ। रामः शस्त्रविदां श्रेष्ठः, दिवि विद्योतमानं वज्रसन्निभं परिघं द्वाभ्यां बाणाभ्यां छित्त्वा भूमौ पातयामास। स परिघः रामबाणच्छिन्नः, मेरुशिखरमिव वज्रहतं, भूमौ निपपात। ततः तौ भ्रातरौ क्षिप्रं असिप्रतीकर्षद्भ्यामिव कालकूटनागाभ्यां असिभ्यामुद्यत्य तं राक्षसं प्रहाराय अभिसस्रतुस्तौ। तयोः प्रहारयतोः अपि, स घोरराक्षसः तौ नरव्याघ्रौ बाहुभ्यां गृहीत्वा, स्थिरावपि, नीतुम् उद्यतवान्। तस्य हेतुमवगम्य, रामः लक्ष्मणं प्राह— "लक्ष्मण! यावत् एष राक्षसः यत्र यत्र यायात्, तावत् तेन सह गच्छामः।" स तु राक्षसः स्वबलविक्रममाश्रित्य, तौ बालकाविव स्कन्धे स्थितौ, महदाहङ्कारात् जग्राह। तौ राघवौ स्कन्धे स्थाप्य, स रजनीचरः विरधः भीषणं ननाद, वनं प्रतिजगाम। स तु वनं प्रविवेश, यत् महद् घनसन्निभं, नानाविधान् वृक्षान्, विविधविहङ्गसमाकुलं, मृगसर्पसमाकीर्णं, शुभजन्तुसंकीर्णं च। एवं स राक्षसः तौ राघवौ वहन्, सीता तेषां पृष्ठतः आक्रन्दन्ती, तौ बभ्राजे। सा तु जनकात्मजा, दीनस्वरेण व्याहरत्— "एष रामो दशरथसुतः, सत्यधृतिः, धर्मात्मा, शुद्धः, लक्ष्मणेन सह, राक्षसेन विकृतरूपेण नीयते। सिंहाः व्याघ्राश्च माम् खादिष्यन्ति— विमुच्य मां, राक्षसश्रेष्ठ! काकुत्स्थौ, नमोऽस्तु वः।" तस्मिन्नन्तरे, सौमित्रिः तस्य राक्षसस्य वामं भुजं बभञ्ज, रामश्च दक्षिणं बलवता वेगेन चिच्छेद। उभाभ्यां भुजाभ्यां भग्नाभ्यां स घनसन्निभः राक्षसः, कम्पितः, मूर्छितः, वज्रहतः पर्वतः इव, भूमौ निपपात्। तौ च रामलक्ष्मणौ तं राक्षसं बाहुभिः, पादाभिः, भुजाभिः, घनाघातैः पुनः पुनः भूमौ अपातयेताम्। बहुभिः बाणैः विदारितः, खड्गैः चितः, भूमौ बहुविधं पीडितः अपि स राक्षसः न ममार। तं तथा अमर्षणीयं, अचलमिव पर्वतम्, दृष्ट्वा, रामः, आपदां अभयं दातुं समर्थः, लक्ष्मणं उवाच— "तपसा अयम् राक्षसः, पुरुषव्याघ्र, शस्त्रैः संग्रामे न जेतुं शक्यः, अतः एनं भूमौ निहन्याम। लक्ष्मण! अस्य वन्यस्य घोररूपस्य महाबलिनः गभीरं विवरं खन।" एवमुक्त्वा रामः वीर्यवान् लक्ष्मणं विवरखननाय आज्ञाप्य, विरधस्य ग्रीवायां पादेन निपीड्य तं निगृह्य स्थितवान्। एवमुक्त्वा राघवेण, विरधः स आदरपूर्वकं काकुत्स्थं प्राह— "त्वया, पुरुषर्षभ, हतोऽहं, य इन्द्रसमानबलः; पूर्वं तु मोहात् त्वां न अवेदीषम्, पुरुषश्रेष्ठ। राम! कौसल्यासुत! धर्मज्ञ! अद्य त्वां जानामि, च वैदेहीं महाभागां, लक्ष्मणं च महायशसम्। शापेन अहं घोरराक्षसरूपं प्राप्तः, अहं तु तुंभुरु नाम गन्धर्वः, वैश्रवणेन शप्तः। तस्य कृपया सः उवाच— 'यदा दशरथात्मजेन रामेण संग्रामे त्वं हन्यसे,' तदा स्वस्वरूपं प्राप्य स्वर्गं यास्यसि।' इत्येवं सः मे कोपात् उक्तवान्।" एवं स विरधः राक्षसः, रामलक्ष्मणयोः बाहुबलविजितः, शापविमुक्त्यर्थं स्वकथां निवेद्य, तदनन्तरं स्वर्गमार्गं प्राप्नोत्।