ततः विरधः सत्यवीर्यं रामं संबोध्य उवाच—"सर्वं ते कथयामि, राजन्! शृणु राघव। अहं जावस्य पुत्रः, मातरः शतह्रदा, भूमौ सर्वे राक्षसाः मां विरधं इति कथयन्ति। तपसा ब्रह्मणः प्रसादेन वरान् प्राप्य, अस्मिन्लोके शस्त्रैः न वध्यः, न छिद्यः, न विद्ध्यः अभवम्। अतः त्वं सीतां परित्यज्य शीघ्रं यथागतं गच्छ, अन्यथा वां प्राणान् हरिष्यामि।" रामः क्रोधात् रक्तलोचनः तं विरधं विकृतं दुष्टबुद्धिं प्रत्युवाच—"पाप, लज्ज्यः त्वं, अधमः, सत्त्वहीनः! मृत्युम् इच्छसि, युद्धे स्थित्वा मम हस्तात् जीवन् न गमिष्यसि।" ततः रामः धनुषं सज्जीकृत्य तीक्ष्णान् शरान् शीघ्रं सन्धाय राक्षसं आघातयत्। सप्त सुवर्णपक्षान् वेगवान् गरुडवातसमान् शरान् विसृज्य, तान् विरधस्य शरीरं मयूरपिञ्छधारीं विद्ध्वा भूमौ रक्तवर्णाः दग्धाग्निसदृशाः पतिताः। ततस्तु विरधः विद्धः वैदेहीं भूमौ स्थापयित्वा, क्रोधात् शूलं उत्थाप्य रामलक्ष्मणयोः अभिमुखं आक्रामत्। गर्जन्, शूलं इन्द्रध्वजसदृशं घूर्णयन्, मृत्युमुखसदृशं मुखं विस्तार्य, तत्र शोभमानः अभवत्। तदा उभौ भ्रातरौ विरधं मृत्युसदृशं राक्षसं अग्निवर्षं शराणां वर्षं विसृज्य आघातयताम्। स तु अत्यन्तभीमः राक्षसः हास्यं कृत्वा, स्थिरः तस्थौ, जृम्भमाणः, जृम्भायाम् तु वेगशराः तस्य शरीरेभ्यः निष्पेतुः। वरप्रभावेन विरधः शरस्पर्शात् प्राणान् निगृह्य, शूलं उत्थाप्य राघवयोः अभिमुखं आक्रामत्। रामः शस्त्रविदां श्रेष्ठः, आकाशे वज्रसदृशं दग्धाग्निसदृशं शूलं द्वाभ्यां शराभ्यां छित्वा निक्षिप्तवान्। ततश्च छिन्नं शूलं रामशराभ्यां मेरुशिखरं वज्रहतं इव भूमौ पतितम्। ततः उभौ शीघ्रं कालीयभुजगसदृशं खड्गं उज्ज्वलयन्, बलात् तं आघातयितुं अभिप्रययताम्। तदा ताभ्यां भीमेन आघात्यमानोऽपि, स राक्षसः उभौ सिंहसदृशौ पुरुषौ बाहुभ्यां गृहीत्वा, अचलौ सन्तौ, निर्गन्तुम् इच्छन् अभवत्। रामः लक्ष्मणं अबोधयत्—"यत्र राक्षसः यायात्, तत्र तेन वयं गमिष्यामः। स आत्मबलप्रभावेन उभौ भ्रातरौ बालकाविव स्कन्धे स्थापयित्वा, गर्जन्, वनं प्रतिगच्छति।" स विरधः उभौ राघवौ स्कन्धे स्थापयित्वा, भीमगर्जनं कृत्वा, वनं प्रविष्टः। तद् वनं महाच्छायं, विविधवृक्षसमाकीर्णं, नानापक्षिसमूहैः शोभितं, शुभजन्तुभिः पूर्णं, बहु पशु-सर्पैः विततम्। एवं राघवयोः बलिनोः ककुत्स्थपुत्रयोः अपहरणं दृष्ट्वा, सीता उच्चैः विलप्य तौ गृहीत्वा अभवत्। "एष रामः दशरथपुत्रः, सत्यवान्, धर्मात्मा, शुद्धः, राक्षसैः सह लक्ष्मणेन गृहीतोऽस्ति। व्याघ्राः, चित्राः मां खादिष्यन्ति—मां विमोचय, राक्षसश्रेष्ठ! ककुत्स्थौ, नमः ते।" ततः सौमित्रिः राक्षसस्य वामं भुजं चिच्छेद, रामः दक्षिणं बलात् चिच्छेद। उभाभ्यां भुजाभ्यां छिन्नाभ्यां, घनसदृशः राक्षसः कम्पितः, मूर्च्छितः, वज्रहतं पर्वतं इव भूमौ पतितः। तं पुनः पुनः पाणिभिः, बाहुभिः, पादैः ताडयित्वा, भूमौ समारोप्य, पुनः पुनः पतयन्ति स्म। बहुभिः शरैः विद्धः, खड्गैः आहतः, भूमौ बहुधा पीडितः, स राक्षसः न मृतः। तं पर्वतसदृशं, अवध्यं, अचलं दृष्ट्वा, श्रीरामः, संकटे अभयदः, लक्ष्मणं अबोधयत्—"तपसा राक्षसः शस्त्रैः युद्धे न जेतुं शक्यः; अतः राक्षसं भूमौ निहितुं उचितम्।" "लक्ष्मण, अस्मिन्वने भीमं महत् गर्तं कुरु, गजसदृशं रूपं यस्य राक्षसस्य।" एवं लक्ष्मणं उक्त्वा, "गर्तं कुरु," इति, वीरः रामः विरधं पदेन ग्रीवां निपीड्य स्थितः। राघवस्य सन्मानपूर्वं उक्तं वाक्यं श्रुत्वा, विरधः ककुत्स्थं नृश्रेष्ठं उवाच—"त्वया, इन्द्रसमानबलिनाः, अहं हतः। पूर्वं मोहात् त्वां न अज्ञासम्।" "राम, कौसल्यापुत्र, धर्मात्मन्, त्वां वैदेहीं च लक्ष्मणं च अबुधम्। शापेन अहं भीमं राक्षसरूपं प्राप्तः, अहं तु तुम्बुरुः गन्धर्वः, वैश्रवणेन शप्तः।