तदा विराधो राक्षसः, सुदुष्टचित्तः, वेगेन वैदेहीं बाहुभ्यां गृहीत्वा प्रत्यपसरत्। स तु रामलक्ष्मणौ दारां च दृष्ट्वा क्रोधसंरक्तलोचनः अब्रवीत्—“यूयं जटिलौ वल्कलधारिणौ भार्यया सह जीवितस्योपरि स्थितौ। धनुष्कोटिसशरखड्गधारिणौ किमर्थं तपस्विनौ स्त्रियासहिता दण्डकवनमिदं प्रविष्टौ?” पुनश्च स राक्षसः तौ उभौ अवलोक्य उवाच—“कौ यूयं पापकर्मणौ, अधर्मिष्ठौ, मुनिविघ्नकारिणौ? अहं विराधो नाम राक्षसः, दुःखितेऽस्मिन्वने विचरामि। सदा शस्त्रधारी मुनिमांसभक्षकः, एषा सुश्रोणी स्त्री मम भार्या भविष्यति। यूवां तु पापिनौ युद्धे रुधिरं पातुं मम अभिलाषः।” एवं दुष्टबुद्धिः विराधः वदन्, सीताम् आकृष्य स्वाङ्के स्थापयामास। तस्य गर्वितवचनानि श्रुत्वा जनकात्मजा सीता भयभीता वातचालितकेशरुकायमिव कम्पमाना बभूव। सा सीता विराधाङ्के विराजमाना दृष्ट्वा, रामः शुष्कमुखः लक्ष्मणं प्रति दुःखार्तः उवाच—“पश्य लक्ष्मण, जनकस्य कन्या, धर्मपत्नी मम, विराधाङ्के उपविष्टा। या राजकुमारी सुखेण वृद्धा, या यशस्विनी, या यत्सर्वं प्रियं मम, या यत्कामिता, तत्सर्वं कैकेय्या अद्य कृतम्। या राज्येन तृप्त्या न, केवलं पुत्रस्य हितं पश्यन्ती, सा कैकेयी अद्य स्वार्थं सम्पादितवती। या मया सर्वभूतप्रियेण वनं प्रेषिता, सा मम मध्यमा माता अद्य कामं प्राप्तवती। मम तु सर्वदुःखेषु, अन्येन स्पृष्टा सीता, पितुः निधनं वा राज्यहानिः वा, न तादृशं दुःखं, हे सौमित्रे।” एवं रामः शोकसंरुद्धकण्ठः अश्रुपूर्णलोचनः उवाच, लक्ष्मणः तु कोपसंरक्तः नाग इव श्वसन् प्रत्युवाच—“त्वं प्रजापालकः इन्द्रवत्, किं त्वं दुःखं करोति, अहं तव सेवकः उपस्थितः। अद्य कोपेन मम बाणेन विराधः राक्षसः पतितः, रक्तेन भूमिं लिप्स्यति। यः कोपो मया पूर्वं भरतस्य प्रति राज्यार्थं कृतः, सः अद्य विराधे विनिपात्यते, इन्द्रेण वज्र इव गिरौ। मम बाणः, बाहुवेगेन वेगितः, तस्य महोरसि पतित्वा, प्राणान् शरीरात् छित्त्वा, भूमौ पतितं कम्पयिष्यति।” एवमुक्त्वा, रामः लक्ष्मणेन सह विराधस्य प्रति युद्धाय सज्जः अभवत्। इदानीं शृणु वाल्मीकिना विरचिते पुण्ये रामायणे, अरण्यकाण्डे तृतीयः सर्गः। तदा विराधः पुनः उवाच—“कौ यूवं, कुत्र गच्छथः?” इत्युक्ते, रामः, इक्ष्वाकुवंशसम्भवः, तेजस्वी, तं राक्षसं प्रत्युवाच। विराधः रामं प्रति उवाच—“श्रृणु राजन्, अहं ब्रवीमि। अहं जावस्य पुत्रः, मातरः शतह्रदा, सर्वे राक्षसाः मां विराधं विदुः। तपसा ब्रह्मणः प्रसादेन वरं प्राप्तवान्, शस्त्रैः न हन्ये, न छिद्ये, न विदार्ये। यूयं स्त्रियमुत्सृज्य शीघ्रं पलायथाम्, अन्यथा प्राणान् दास्यामि।” एवमुक्ते, रामः कोपसंरक्तलोचनः तं विराधं दुष्टबुद्धिं प्रत्युवाच—“दुष्ट, धिक् त्वां! मृत्युमेव इच्छसि, युद्धे स्थित्वा मम हस्तात् जीवन्न न मोक्ष्यसे।” ततः रामः धनुषि प्रत्यञ्चमाकृष्य तीक्ष्णान् बाणान् शीघ्रं सन्धाय राक्षसं ताडयामास। सप्त सुवर्णपक्षिणः बाणाः, गरुडवेगसमाः, तस्य शरीरं विदार्य भूमौ रक्तलेपिता अग्निवत् पतिताः। तदा विराधः विद्धः वैदेहीं भूमौ स्थापयित्वा, क्रोधेन शूलं समुत्क्षिप्य, रामलक्ष्मणयोः प्रति वेगेन अभ्यधावत्। स शूलपाणिः घोररूपः, मुखं प्राकाश्य यमवत्, गर्जन् इन्द्रध्वजमिव शूलं विक्षिपन् विराजमानः। तौ भ्रातरौ तं विराधं यमसमं बाणवर्षेण आच्छादयामासतुः। स तु महातेजाः विराधः हसन् स्थिरः तस्थौ, जृम्भमाणः, तस्य जृम्भणेन वेगेन बाणाः शरीरात् निष्पेतुः। वरदानेन विराधः बाणस्पर्शं प्राणैः निगृह्य, शूलमुत्क्षिप्य राघवयोः प्रति अभ्यधावत्। रामः, शस्त्रप्रवरः, दिवि अग्निसमं वज्रसन्निभं तं शूलं द्वाभ्यां बाणाभ्यां छित्त्वा भूमौ पतितवान्। स शूलः रामबाणच्छिन्नः मेरुशिखरमिव वज्रपातेन भूमौ निपपात। ततः तौ भ्रातरौ शीघ्रं असिप्रभाभ्यामिव कृष्णसर्पाभ्याम्, शस्त्रं गृहित्वा तं ताडयितुं वेगेन अभ्यधावतुः। तौ महाबलौ तेन राक्षसेन, ताड्यमानौ अपि, स तु विराधः तौ बाहुभ्यां गृहीत्वा, स्थिरौ अपि, अपसर्तुमिच्छन् प्रयत्नं चकार। तस्य तद्भावमवेक्ष्य रामः लक्ष्मणं उवाच—“यावत् अस्य राक्षसस्य इच्छया गच्छामः, सौमित्रे। यथा रात्रिचरः यत्र यत्र यास्यति, तत्र तत्र अस्माकं मार्गः।” एवं तद् दारुणं संग्रामं विराधस्य राघवयोरपि च, सीताया दुःखं, रामलक्ष्मणयोः शौर्यं च, दण्डकारण्ये प्रवृत्तमिति।