स तदा क्रुद्धो विराधः कालान्तक इव भयानकं शब्दं कुर्वन् पृथिवीं कम्पयन्निव तौ भ्रातरौ समभिद्रवत्। स वेगेन वैदेहीं बाहुभ्यां गृहीत्वा प्रत्यपसरत्, उवाच च—"यूयं जटिलौ वल्कलधारिणौ भार्यया सह जीवितस्य समाप्तिं प्राप्तवन्तौ। धनुः शरांश्च खड्गं च गृहीत्वा दण्डकवनमेतद् प्रविष्टवन्तौ, किं तपस्विनौ स्त्रीसहितौ अत्र वसथः? के यूयं दुष्कृतिनौ अधर्मिष्ठौ मुनिनाशकौ? अहं विराधो नाम राक्षसः, दुर्गमेऽस्मिन्वने विचरामि। अहं सदा सशस्त्रः मुनिमांसभक्षकः, एषा च सुललिता स्त्री मम भार्या भविष्यति। युवां तु पापौ युद्धे रक्तं पातुमिच्छामि।" एवं दुष्टबुद्धिः क्रूरो विराधः तौ उवाच। तस्य गर्वितवचनं श्रुत्वा जनकात्मजा सीता भयभीता वाता इव कदली कम्पमाना बभूव। विराधस्याङ्के विराजमानां सीतां दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं प्रति शुष्कमुखः सम्बोधितवान्—"पश्य सौम्य, एषा जनकस्य कन्या, धर्मचारिणी मम भार्या, विराधस्याङ्के स्थापिताऽस्ति। या राजकन्या सुखेना पालिता, या ख्यात्या युक्ता, या यत्किमपि प्रियतमा, तद् अद्य कैकेय्या शीघ्रं साधितम्। या राज्येन न तृप्यति, केवलं पुत्रस्य लाभमेव पश्यति सा दूरदर्शिनी मम मध्ये माता अद्य कामं प्राप्तवती, येनाहं सर्वभूतप्रियः वनं प्रेषितः। अन्येन स्पृष्टा सीता, मम ततोऽपि दुःखतरं नास्ति, न पितुः निधनं, न राज्यस्य हानिः, सौमित्रे।" एवं विलपन्तं रामं बाष्पगद्गदवाचं दुःखार्तं दृष्ट्वा, लक्ष्मणः कोपसंरम्भेना इव निगृहीतः सर्पः इव प्रत्युवाच—"त्वं प्रजापालकः इन्द्रवत्, यद्यपि अनाथवत् दृश्यसे; काकुत्स्थ, अहं सेवकः सन् यदा तिष्ठामि, तदा त्वं शोकं किमर्थं वहसि? अद्य कोपेन मम बाणेन विराधो राक्षसः हतः, रक्तेन पृथिवीं सम्प्लावयिष्यति। यः कोपो मम भरताय राज्यकारणात् जातः, तं विराधे सन्दर्शयिष्यामि, यथा इन्द्रः पर्वते वज्रं पातयति। मम महाबाणः बलवेगेन सन्धुत्य, तस्य वपुषि पतित्वा, प्राणं शरीरात् छित्वा, तं भूमौ पतन्तं विक्रन्दयिष्यति।" इति श्रीवाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे तृतीयः सर्गः प्रवर्तते। तदा विराधः पुनः वनं व्याप्य शब्दं कुर्वन् उवाच—"के यूयं कुतश्च आगतौ, कुत्र गच्छथः, इति मे कथयताम्।" तस्य ज्वलनमुखस्य राक्षसस्य प्रश्नं श्रुत्वा, रामः महातेजाः इक्ष्वाकुवंशसम्भवः प्रत्युवाच। विराधः रामं प्रति उवाच—"शृणु राजन्, अहं वक्ष्यामि। अहं जावस्य पुत्रः, माता च शतह्रदा, सर्वे राक्षसाः मां विराधमिति जानन्ति। तपसा मया वरः लब्धः, ब्रह्मणः प्रसादात्, नाहं शस्त्रैः वध्यः, न छेद्यः, न विद्ध्यः। अतः यूयं स्त्रीं त्यक्त्वा शीघ्रं पलायताम्, अन्यथा प्राणान् हरिष्यामि।" रामः कोपसंरक्तलोचनः तं विकृतं दुष्टबुद्धिं विराधं प्रत्युवाच—"दुरात्मन्, धिक् त्वां, अधम! मृत्युम् इच्छसि, युद्धे स्थित्वा मम हस्तात् जीवन्न न मोक्ष्यसे।" ततः रामः धनुः सज्जीकृत्य तीक्ष्णान् शरान् त्वरया सन्दधौ, तं राक्षसं प्रहारयन्। सप्त सुवर्णपक्षान् शीघ्रगान् शरान् गारुडवेगान् विमुञ्चन् विराधस्य शरीरं विव्याध। ते शराः मयूरपिच्छवसनं विराधं विदार्य रक्तेन सिक्ताः ज्वलन्त इव वह्नयः भूमौ पतिताः। तदा विराधः तैः शरैः विद्धः वैदेहीं भूमौ स्थापयित्वा महतीं शक्तिं गृहित्वा कोपसंरम्भेना रामलक्ष्मणयोः प्रति अभिद्रवत्। भीमं शब्दं कृत्वा, इन्द्रध्वजोपमां शक्तिं विक्षिपन्, स कालान्तकवद् विवृतास्यो बभूव। तौ भ्रातरौ तं मृत्युंवद्भयं विराधं प्रति दीप्तशरवर्षं सन्दधतुः। स महातेजाः विराधः तदा हसन्, स्थित्वा, जृम्भमाणः, तेषां शीघ्रशरान् जृम्भयता शरीरात् निष्पातयामास। वरप्रभावेन विराधः तैः शरैः न हतोऽभवत्, शक्तिं च उत्क्षिप्य राघवयोः प्रति पुनरपि अभिद्रवत्। रामः शस्त्रेषु श्रेष्ठः तां दिव्यवह्निसदृशीं वज्रकल्पां शक्तिं द्वाभ्यां बाणाभ्यां छित्त्वा पतितवान्। सा शक्तिः रामबाणच्छिन्ना मेरुशिखरादिव वज्रपातेन भूमौ निपपात। ततः तौ भ्रातरौ क्षिप्रं खड्गौ उन्नीय, श्यामसर्पसदृशौ दीप्तिमन्तौ, बलात् तं राक्षसं प्रति अभिद्रवताम्। तौ महाबलिनौ अपि तेन भीमेन राक्षसेन बलात् आलिङ्ग्य गृहीतौ, स तौ निश्चलौ भ्रातरौ गृहीत्वा अपसरितुम् उद्युक्तः। रामः तस्य बुद्धिं विज्ञाय लक्ष्मणं उवाच—"एषः राक्षसः स्वमार्गे नयतु, यावत् इच्छति, ततः पश्यामः।