शृणुत भगवतः वाल्मीकेः रामायणस्य महात्मनः अरण्यकाण्डे द्वितीयं तृतीयं च सर्गं कथा-रूपेण। यदा रामः सर्वेषां मुनीनां सत्कारं प्राप्य, तेषां सम्यक् अनुज्ञां गृहित्वा, प्राचीं दिशं प्रति वनं प्रविष्टवान्, तदा लक्ष्मणेन सह सः वनस्य अन्तरम् अगच्छत्। तत्र न पक्षिणां काकुथ्सः शब्दं शृणोति, केवलं शलभानां निनादः प्रतिश्रूयते स्म। तत्रैव सीतया सह काकुत्स्थः भीमं राक्षसं दृष्टवान्, यः घोररूपः, भीषणनादः, विकृतमृगैः परिवृतः, पर्वतशृङ्गवत् आसीत्। तस्य राक्षसस्य नेत्रे गम्भीरगुह्ये, मुखं महद्, उदरं विकृतं च, विकटः, विषमः, उच्छ्रितः, विक्रान्तः, दृष्टुम् अतीव भीषणः। सः व्याघ्रचर्म धारयन्, यत् स्निग्धमेदसा सिक्तं, रुधिरलिप्तं च, सर्वभूतानां भीषणः, मुखं मृत्योरिव विवृतम्। तस्य त्रयः सिंहाः, चत्वारः व्याघ्राः, द्वौ वृकौ, दश चित्रमृगाः, महागजस्य शिरः, शृङ्गयुक्तं, मेदसा लिप्तम्—एतान् सर्वान् लोहशूलस्य अग्रे आरोपितवान्, भीमस्वरेण नर्दन्। रामं लक्ष्मणं मैथिलीं च दृष्ट्वा, सः क्रुद्धः तान् प्रति मृत्युरिव कालान्ते त्वरेण अभ्यधावत्, भूमिं कम्पयन् भीमस्वरेण। तत्र सः वैदेहीं बाहुभ्याम् आदाय, तान् अन्यौ च दूरं नीत्वा, इदं वचनम् उवाच—"युवां जटिलौ वल्कलधरौ, स्त्रीसहितौ, शीघ्रं प्राणान् त्यक्ष्यथः। धनुष्मन्तौ बाणासिपाणिनौ, दण्डकारण्यं प्रविष्टौ, कatham तपस्विनौ स्त्रीसहितौ वसथः?" "कौ युवां दुष्कृतिनौ, अधर्मिष्ठौ, मुनिनां धर्मनाशकौ? अहं विराधः नाम राक्षसः, दुर्गमेऽस्मिन् वने विचरामि। अहम् एवम् अस्त्रम् धारयन्, मुनिनां मांसं खादन्, सदा विचरामि। एषा रूपवती स्त्री मम भार्या भविष्यति। युवां तु पापौ, युद्धे रक्तं पिबामि।" इति सः दुष्टः विराधः उवाच। तस्य गर्वितं वचनं श्रुत्वा, जनकात्मजा सीता भयभीता वाता चलिता कदलीव कम्पमाना तस्थौ। तां सीतां विराधस्य अङ्के स्थिताम् आलोक्य, राघवः लक्ष्मणं प्रति, शुष्कमुखः, इदं वचनम् अब्रवीत्—"पश्य, सौम्य, जनकस्य कन्याम्, धर्मशीलां मम भार्यां, विराधस्य अङ्के स्थिताम्। या राजकुमारी सुखसंवर्धिता, या यस्याः किमपि प्रियं, या यत् इच्छति तत् प्राप्नोति—सा अद्य कैकेय्या शीघ्रं साधिता। या राज्येन अतृप्ता, केवलं पुत्रस्य हितम् इच्छन्ती, सा अद्य लक्ष्मण, सर्वं साधयति। या मया सर्वभूतप्रियेण अरण्यं प्रेषिता, सा मध्यमा माता अद्य इच्छां प्राप्तवती।" "मम पितुः निधनं, राज्यहानिः वा, न तावत् दुःखदं यथा सीतायाः परपुरुषस्पर्शः, हे सौमित्रे।" एवं काकुत्स्थस्य दुःखेन गद्गदं वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः क्रोधेन, निगूढः सर्प इव, प्रत्युवाच—"त्वं सर्वभूतानां रक्षकः, इन्द्रवत्, अपि च अनाथवत् दृश्यसे। अहं सेवकः सन् अपि, किमर्थं त्वं शोचसि? अद्य मम क्रुद्धेन बाणेन विराधः राक्षसः हतः, रक्तेन भूमिं लिप्स्यति। यः क्रोधः मया भरतस्य कृते राज्यहेतोः कृतः, सः अद्य विराधे विनियुज्यते, इन्द्रेण इव वज्रः पर्वते। मम महाबाणः बाहुबलवेगयुक्तः, तस्य वक्षसि पतित्वा, प्राणं शरीरात् छित्वा, भूमौ पतिष्यति, सः तत्र व्यथमानः।" एवं द्वितीयस्य सर्गस्य कथा समाप्ता। तृतीयस्य सर्गस्य आरम्भः शृणुत। ततः विराधः पुनः वने घोषयन् उवाच—"कौ युवां, कुतः आगतौ, कस्यार्थं गच्छथः?" तस्य राक्षसस्य भीममुखस्य प्रश्नं श्रुत्वा, रामः तेजस्वी, इक्ष्वाकुवंशसम्भवः, प्रत्युवाच। विराधः रामं प्रति उवाच—"शृणु, राजन्, अहं ते वक्ष्यामि। अहम् एव जावस्य पुत्रः, मातरः शतह्रदा, पृथिव्यां सर्वे राक्षसाः मां विराध इति कथयन्ति। तपसा मया ब्रह्मणः प्रसादात् वरः लब्धः—अस्मिन्संसारे शस्त्रैः न हन्ये, न छिद्ये, न विदार्ये।" "इमां स्त्रीं त्यक्त्वा, युवां यथागतं शीघ्रं पलायेताम्, अन्यथा युवयोः प्राणान् हरिष्यामि।" रामः क्रोधात् रक्तलोचनः तं विराधं विकृतचेतसम् प्रत्युवाच—"दुष्ट, धिक् त्वां, अधम! मृत्युं इच्छसि; युद्धे तिष्ठ, न जीवन् गन्तासि।" ततः रामः धनुः सज्जीकृत्य, तीक्ष्णान् बाणान् वेगपूर्वकं चिक्षेप। सप्त सुवर्णपक्षिणः शीघ्रगामिनः गरुडवेगवत् बाणाः तेन मुच्यन्ते। ते बाणाः विराधस्य विहङ्गचर्मणा आवृतस्य शरीरं विदार्य, रक्तेन लिप्ताः, अग्निवत् दीप्ताः, भूमौ पतिताः। व्रणितः राक्षसः वैदेहीं भूमौ स्थापयित्वा, क्रोधेन शूलं गृहित्वा, रामलक्ष्मणयोः प्रति तीव्रं अभ्यधावत्। सः भीमस्वरेण नर्दन्, इन्द्रध्वजमिव शूलं विक्षिपन्, तदा मृत्योरिव विवृतमुखः, भीषणः बभूव। एवं वाल्मीकिना रामायणस्य अरण्यकाण्डे द्वितीयस्य तृतीयस्य च सर्गयोः कथा सुसम्पूर्णा।