तथा अन्ये तपस्विनः सिद्धाश्च धर्माचरणसम्पन्नाः अग्निसमाः रामं प्रभुं यथायोग्यं संतुष्टवन्तः। ततः शृणु दिव्ये वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे द्वितीयं सर्गं। रामः सत्कारान् प्राप्य सर्वेषां मुनीनां सम्यक् अभ्यनुज्ञाय, उदयाचलाभिमुखः वनं प्रविष्टः। लक्ष्मणेन सह रामः तद्वनस्य हृदयम् अपश्यत्, यत्र न पक्षिणां शब्दः आसीत्, केवलं शलभानां निनादः प्रज्वलितः। तत्र सीतया सह ककुत्स्थवंशजः नरभक्षकम् एकम् भीषणं घोषवत्, विकटमृगैः परिवृतम्, पर्वतशृङ्गवत् दृष्टवान्। तस्य गम्भीरनयनौ, विशालमुखः, विकृतवृत्तपोटः, विकटः, विषमः, उन्नतः, विकृताकृतिः, दृष्ट्वा भीषणः। तस्य व्याघ्रचर्म परिधानम्, यत् तैलनवम्, रुधिरदिग्धम्, सर्वभूतानां भयकरम्, मुखं मृत्युसदृशं विवृतम्। तस्य त्रयः सिंहाः, चत्वारः व्याघ्राः, द्वौ शृगालौ, दश चित्त्रवृत्तमृगाः, महागजशिरः शृङ्गयुक्तम्, तैलदिग्धम्। एतान् लोहेन शूलेन आरोप्य, स महान् गर्जनं कृत्वा रामं लक्ष्मणं मिथिलाजननीं सीतां दृष्ट्वा, क्रुद्धः तेषां प्रति मृत्युवत् समन्तात् ध्वनिं कृत्वा भूमिं कम्पयन् अभ्यधावत्। वैदेहीं बाहुभ्यां गृहीत्वा अपसृत्य, उवाच—"यूवां जटिलौ वल्कलधारिणौ भार्यया सह, शीघ्रं जीवितं समाप्तम्।" "यूवां धनुषा शरैः खड्गेन च सुसज्जितौ दण्डकवनं प्रविष्टौ, कथं तपस्विनौ वन्यया सह वसथः? के यूवां पापकृतौ, अधर्मिष्ठौ, ऋषिकल्पनाशकौ? अहं विराधः राक्षसः, दुर्गं वनं विचरन्। सर्वदा सशस्त्रः, मुनिमांसभक्षः, एषा स्त्री सुन्दरी मम पत्नी भविष्यति। यूवां पापकृतौ, युद्धे रक्तं पिबामि।" इति दुष्टचित्तः विराधः उवाच। तस्य गर्वितवचनं शृण्वन् जनकनन्दिनी सीता भयकम्पिता वातेन कदलीव कम्पमाना। सीतां विराधस्य गोद्र्यां स्थितां तेजस्विनीं दृष्ट्वा, राघवः लक्ष्मणं व्याकुलमुखः उवाच—"सौमित्रे, पश्य, जनकस्य कन्या, धर्मशीलाम् मम भार्यां, विराधस्य गोद्र्यां स्थिताम्। या राजकन्या सुखोपचारेण पालिता, कीर्तिमती, यदस्माकं प्रियं, यदिच्छितं, तत् कैकेयी अद्य शीघ्रं साधितवती।" "या राज्येन न तुष्टा, केवलं पुत्रस्य लाभं इच्छति, दूरदर्शिनी सा कैकेयी, येन अहं सर्वजनप्रियः वनं प्रेषितः, अद्य सा मध्यमा मातरः इच्छितं प्राप्तवती।" "मम पितृवधः, राज्यहानिः अपि, सौमित्रे, अन्येन स्पृष्टा सीता मम दुःखात् अधिकम्।" एवं ककुत्स्थः शोकवाक्यं अश्रुपूरितकण्ठः उवाच, लक्ष्मणः क्रुद्धः, निगूढसर्पवत् श्वसन् प्रत्युवाच—"त्वं सर्वभूतानां रक्षकः, इन्द्रवत्, अपि च अनाश्रितवत् प्रतीयसे; ककुत्स्थ, मम उपस्थिते दुःखमुपनयसि किम्?" "अद्य क्रोधेन मम बाणेन विराधः राक्षसः निहतः, भूमिं रक्तेन सम्प्लावयिष्यति। यः क्रोधः भरतं प्रति राज्यार्थे अभवत्, स विराधं प्रति इन्द्रः वज्रं पर्वते क्षिपति इव, अहं क्षिप्स्यामि। मम बाणः बाहुबलवेगात् महतीं छिन्नजीवितं विराधस्य वक्षसि पातयेत्, भूमौ पतित्वा स तडित्वा वलिष्यति।" शृणु तृतीयं सर्गं दिव्ये वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे। तदा विराधः पुनः वनं कम्पयन् उवाच—"कः त्वं द्वौ, कुत्र गच्छथः?" तस्य प्रज्वलितमुखस्य राक्षसस्य प्रश्नं रामः दीप्ततेजाः इक्ष्वाकुवंशजः प्रत्युवाच। विराधः रामं सत्यवीर्यं प्रति उवाच—"शृणु नृपते, अहं जावस्य पुत्रः, माता शतह्रदा, भूमौ सर्वे राक्षसाः मां विराधं इति वदन्ति। तपसा ब्रह्मणः प्रसादेन वरान् प्राप्तवान्; अस्मिन् लोके शस्त्रैः न वध्यः, न छिद्यः, न विद्ध्यः।" "इमां स्त्रीं त्यक्त्वा, आगतवद् शीघ्रं पलायथः; अन्यथा यूवां जीवितं हापयिष्यामि।" रामः क्रोधानलदीप्तनयनः तं विराधं विकृतमनसम् प्रत्युवाच—"पापिन्, धिक् त्वं, अधमः, मृत्युम् इच्छसि; युद्धे तिष्ठ, मम हस्तैः जीवन् न मोक्ष्यसे।" रामः धनुः सन्धान्य, तीक्ष्णबाणान् शीघ्रं सन्दधानः, राक्षसं अभ्यविधत्। सप्त सुवर्णपक्षिणः, वेगवान् बाणान् धनुषि सन्धाय, गरुडवातवत् क्षिप्तवान्। ते बाणाः विराधस्य शरीरं मयूरपिच्छपरिधानं विदार्य, भूमौ रक्तदिग्धाः अग्निवत् दीप्ताः पतिताः। विराधः तैः बाणैः आहतः वैदेहीं भूमौ स्थापयित्वा, क्रोधात् शूलम् उद्धृत्य, रामं लक्ष्मणं प्रति भीषणं युद्धाय अभ्यधावत्।