एवं उक्त्वा, तैः मुनिभिः रामं लक्ष्मणं च फलैः कन्दैः पुष्पैः विविधान्नैः च वन्यैः सत्कारः कृतः। तथा अन्ये अपि तपस्विनः सिद्धाश्च, धर्माचरणपरायणाः अग्निसमानतेजसः, यथोचितं रामं प्रभुं तर्पयामासुः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे द्वितीयः सर्गः शृणु। अथ सत्कारं प्राप्य, रामः सर्वान् ऋषीन् अभिवाद्य, पूर्वदिशं प्रति प्रस्थितः, वनं प्रविष्टवान्। लक्ष्मणेन सह रामः तस्य वनस्य अन्तरालं ददर्श, यत्र न खगाः कूजन्ति, केवलं शलभाः निनदन्ति स्म। तत्र सीतया सह ककुत्स्थः पुरुषादं भीषणं घोरनिनादिनं, भीममृगसमावृतं, गिरिशृङ्गसमं ददर्श। तस्याक्षिणी गभीराणि, महन्मुखं, विकृतं स्थूलोदरं, विकटं विषमं दीर्घं विकृतरूपं दृष्ट्वा भयङ्करं च। सः तृणचर्म वसनः, स्नेहलेपनयुक्तः, रक्तलेपितः, सर्वभूतानां भीषणः, विवृतास्यः मृत्युसदृशः आसीत्। तस्य त्रयः सिंहाः, चत्वारः व्याघ्राः, द्वौ वृकौ, दश चित्रमृगाः, एकं च महागजशिरः, शृङ्गयुक्तं स्नेहलेपनयुक्तं च, लोहशूलाग्रे विदारिताः आसन्। सः तान् शूलमधि आरोप्य, घोरनिनादं कृत्वा, रामं लक्ष्मणं मैथिलीं च दृष्ट्वा, प्रचण्डवेगेन, कालान्तक इव, धरणीं कम्पयन्, अभ्यधावत्। सः वैदेहीं बाहुभ्यां गृहीत्वा, अपसरन्, उवाच—"यूयं जटिलौ वल्कलधारिणौ, भार्यया सह, शीघ्रं जीवितान्तं प्राप्स्यथ। धनुषा बाणैः शस्त्रेण च युक्ताः, कथम् अत्र तपोवनवासिनः स्त्रियाः सह वसथ?" "कौ यूयं, पापाचारिणौ, धर्मभ्रष्टौ, मुनिदुषकौ? अहं विराधः राक्षसः, दुस्तरं वनं विचरामि। सदा सशस्त्रः मुनिमांसभक्षः, एषा रूपवती स्त्री मम भार्या भविष्यति। यूवां तु पापिनौ, युद्धे रक्तं पिबामि।" इति सः दुरात्मा विराधः उवाच। तस्य गर्वितवाक्यानि शृण्वती जनकात्मजा सीता, भयभीता, कदली इव वातेन कम्पमाना बभूव। सीतां विराधाङ्के स्थितां तेजस्विनीं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं प्रति शुष्कमुखः उवाच—"पश्य सौम्य, जनकस्य कन्या, धर्मचारिणी मम भार्या, विराधस्याङ्के स्थापिताऽस्ति। या राजकन्या सुखेन पालिता, यशस्विनी, या यद्वाञ्छितं तस्याः प्रियं आसीत्, तत् सर्वं कैकेय्या अद्य शीघ्रं साधितम्। या राज्येन तृप्तिः न, केवलं पुत्रस्य हितम् इच्छति, सा दूरदर्शिनी कैकेयी अद्य कामं प्राप्यति। यस्याः कृते अहं सर्वजनप्रियः वनं प्रेषितः, सा मम मध्यमा माता अद्य कामं प्राप्यति। अन्येन स्पृष्टा सीता यद् दुःखं, तत् पितुः मरणात्, राज्यहान्याः वा, मम दुःखात् अधिकम्, हे सौमित्रे।" एवं काकुत्स्थस्य विलपन्तस्य, अश्रुपूर्णवदनस्य, लक्ष्मणः कोपसंयुतः, नाग इव निःश्वसन्, प्रत्युवाच—"त्वं सर्वभूतानां रक्षकः, इन्द्रवत्, किं दुःखं प्राप्नोषि, यदा अहं तव सेवकः उपस्थितः। अद्य क्रुद्धेन मया बाणेन विराधः राक्षसः निहतः, रक्तेना धरणीं लिप्स्यति। यः कोपः पूर्वं भरतस्य प्रति राज्यार्थं मयि आसीत्, सः अद्य विराधे विनियोज्यते, इन्द्रेण वज्रः पर्वते क्षिप्त इव। मम बाणः बलवेगेन, वेगसम्पन्नः, तस्य विशालवक्षसि पतित्वा, प्राणान् शरीरात् छित्वा, भूमौ पतिष्यति, विक्रियमाणः।" इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे तृतीयः सर्गः शृणु। तदा विराधः पुनः उवाच, तेन वनं व्याप्तम्—"कौ यूवं, कुत्र गच्छथः?" इति। तं प्रदीप्तवदनं राक्षसं रामः महातेजाः इक्ष्वाकुवंशसम्भवः पृष्टः प्रत्युवाच। विराधः रामं सत्यवीर्यं उवाच—"शृणु राजन्, अहं तव कथयामि, हे राघव। अहं जावस्य पुत्रः, माता शतह्रदा, सर्वे राक्षसाः मां विराध इति विदुः। तपसा ब्रह्मणः प्रसादेन वरं लब्धवान्—अस्मिन्लोके शस्त्रैः न वध्यः, न छिद्ये, न विदार्ये। एषा स्त्री त्यज्यतां, यूयं यथागतं शीघ्रं पलायध्वम्, अन्यथा प्राणान् हरिष्यामि।" रामः क्रोधात् रक्तलोचनः तं विराधं विकृतं दुष्टबुद्धिं प्रत्युवाच—"दुरात्मन्, लज्जा ते अस्तु! मृत्युम् इच्छसि, युद्धे स्थित्वा, मम हस्तात् जीवन् न मोक्ष्यसे।" ततः रामः धनुः सज्जीकृत्य, तीक्ष्णान् बाणान् शीघ्रं संधाय, राक्षसं ताडितवान्। सप्त सुवर्णपक्षाणि, वेगसम्पन्नानि, गरुडवेगानि बाणान् सन्धाय, तान् विराधस्य शरीरे निष्पात्य, रक्तलेपिताः, अग्निसमप्रभाः भूमौ पतिताः।