सदा अप्सरसां गणैः सत्कृतं सेवितं च, विस्तीर्णैः यज्ञवेद्यैः, स्रुवैः, पात्रैः, मृगचर्मणा, कुशैः च शोभितं तद आश्रमवर्तनं दृश्यते। तत्र समिधः, कुम्भाः, फलानि, मूलानि च विद्यमानानि, शुभफलानि मधुराणि च महावृक्षैः आच्छादितम्। हविः-समर्पणैः, होमैः च पावितं, ब्रह्मनादैः गुञ्जितं, विविधैः पुष्पैः, सरसी च पद्मैः आवृतं तद स्थलम्। तत्र आत्मसंयमिनः तपस्विनः वासं कुर्वन्ति, फलमूलभक्ष्याः, वल्कलाजिनवसनाः, सूर्याग्निसमप्रभाः, पुरातनाः ऋषयः च तत्र निवसन्ति। शुद्धाहारयुक्तैः महर्षिभिः शोभितं, ब्रह्मलोकसदृशं तद आश्रमस्थानं ब्रह्मनादैः गुञ्जितम्। विद्यावान्, भाग्यशाली ब्राह्मणैः शोभितं, श्रीमान् राघवः तद आश्रममण्डलं अपश्यत्। ते दिव्यज्ञानसम्पन्नाः महर्षयः, धनुष्मन्तः, रामं दृष्ट्वा समीपं आगच्छन्। ततः प्रसन्नाः, वैदेहीं अभिवाद्य, धर्मात्मानं चन्द्रमिव उदयन्तं दृष्ट्वा हृष्टाः अभवन्। लक्ष्मणं, प्रसिद्धां वैदेहीं च दृष्ट्वा, दृढव्रताः तपस्विनः शुभाशीर्वादैः तान् स्वागतं चक्रुः। वनवासिनः विस्मिताः रामस्य स्वरूपं, आकृतिं, सौम्यतां, कोमलतां, शोभनवसनं च पश्यन्ति स्म। सर्वे वनवासिनः विस्मयेन, नेत्रैः निमीलनं विना, वैदेहीं, लक्ष्मणं, रामं च निरीक्षन्ति स्म। तत्र, महानुभावाः, सर्वभूतहितैः समर्पिताः, राघवम् अतिथिसंस्कारैः पत्रशालायाम् स्वागतं चक्रुः। ततः, धर्मानुसारं रामं पूज्य, तेजस्विनः तपस्विनः जलं आनिन्युः। परमसुखेन, शुभाशीर्वादैः, मूलानि, पुष्पाणि, फलानि, महात्मनः आश्रमसंपदः च उपनिन्युः। ततः, धर्मविदः, अञ्जलिं कृत्वा, रामं वदन्ति— "धर्मरक्षकः, जनाश्रयः, कीर्तिमान् त्वं—" "राजा दण्डधारी पूजनीयः, आदरणीयः; इन्द्रस्य चतुर्थांश इव, राघवः जनान् रक्षति।" "तस्मात्, राजा पूजितः उत्तमान् भोगान् भुञ्जते; वयं तव क्षेत्रवासिनः, रक्षितव्याः त्वया। नगरे वा, वनान्तरे वा, त्वमेव नः राजा, जनाधिपः।" "वयं, हे राजन्, दण्डं निक्षिप्य, क्रोधं इन्द्रियाणि च जित्वा, तपोसम्पन्नाः भ्रूणवत् तपस्विनः, सदा रक्षितव्याः त्वया।" एवं उक्त्वा, फलानि, मूलानि, पुष्पाणि, विविधानि वनभक्ष्याणि राघवाय लक्ष्मणाय च समर्प्य सत्कारं चक्रुः। अन्ये तपस्विनः, सिद्धाः, धर्मनिष्ठाः, अग्निसदृशाः, उचितं रामं संतुष्टवन्तः। तदनन्तरं, श्रीवाल्मीकिरामायणस्य आरण्यकाण्डस्य द्वितीयं अध्यायं शृणु। ततः, सत्कारं लब्ध्वा, रामः सर्वान् ऋषीन् अभ्यनुज्ञ्य, पूर्वदिशं प्रति वनं प्रविष्टः। लक्ष्मणेन सह, रामः तस्य वनस्य हृदयम् अपश्यत्, यत्र पक्षिणां शब्दः नास्ति, केवलं पिङ्गलानां शब्दः गुञ्जति। तत्र, सीतया सह, ककुत्स्थवंशजः एकं नरभक्षकम् अपश्यत्, भीषणं, उच्चस्वरं, क्रूरमृगैः परिवृतं, पर्वतशिखरसमं। गम्भीरनेत्रः, विशालमुखः, विकृतविपुलपार्श्वः, विकटः, विषमः, दीर्घः, विकृतः, दृष्ट्वा भयावहः। व्याघ्रचर्मधारी, तैलनवमांसलिप्तः, रक्तदिग्धः, सर्वभूतभीषः, मृत्युसदृशं विवृतमुखः। त्रयः सिंहाः, चत्वारः व्याघ्राः, द्वौ वृकौ, दश चित्रमृगाः, महागजशिरः, शृङ्गयुक्तः, तैलदिग्धः च— तानि लोहशूले आरोप्य, बृहद्रवेन गर्जनं चक्रे। रामं, लक्ष्मणं, मिथिलाजननीं सीतां च दृष्ट्वा, क्रोधात् मृत्युसमः, भूमिं कम्पयन् भयङ्करं शब्दं कृत्वा, तान् प्रति अभ्यधावत्। वैदेहीं बाहुभ्यां गृह्य, अपसृत्य, उवाच— "यूवां जटाजिनवसनौ, पत्न्या सह, जीवितस्य अन्तं प्राप्तौ।" "दण्डकारण्यं प्रविष्टौ, धनुषा, बाणैः, खड्गेन च युक्तौ; कथं तपस्विनौ स्त्रियाः सह वसथः?" "कः यूवां, पापकृतौ, अधर्मिष्ठौ, ऋषिदूषकौ? अहं विराधः, राक्षसः, दुर्गमं वनं विचरामि।" "सर्वदा आयुधधारी, ऋषिमांसभक्षः, अस्मि; एषा स्त्री शुभवर्णा मम पत्नी भविष्यति।" "यूवां पापौ, युद्धे रक्तं पिबामि।" इति दुष्टः विराधः उवाच। तस्य गर्वितवचनं श्रुत्वा, जनकनन्दिनी सीता, भयभीता, वातेन कदलीव कम्पमाना। सीतां विराधस्य गोद्र्यां दीप्तां दृष्ट्वा, राघवः लक्ष्मणं प्रति, शुष्कमुखः, उवाच— "पश्य, सौम्य, जनकस्य कन्या, धर्मवती, मम पत्नी, विराधस्य गोद्र्यां स्थितम्।" "राजकुमारी, सुखलालीता, प्रसिद्धा— यद् अस्माकं प्रियं, यत् तस्याः इच्छितम्—" "तद् सर्वं कैकेयी अद्य शीघ्रं साधितवती, लक्ष्मण, या राज्यम् अप्राप्त्य, पुत्रस्य लाभम् एव इच्छति, दूरदर्शिनी सा।" "यया अहं, सर्वभूतप्रियः, वनं प्रेषितः; अद्य सा मध्यमा मातरः स्वं कामं प्राप्तवती।" एवं तद् आश्रममण्डलं, तपस्विनां सत्कारः, राक्षसस्य आगमनं, सीताहरणं, रामस्य विषादः च, वाल्मीकिरामायणस्य आरण्यकाण्डे प्रकटितम्।