कुशकाषायवस्त्रैः परिवृतं दिव्यतेजसा युक्तं तत् आश्रमं दिवाकरेण नभसि दुष्प्रेक्ष्येण सूर्यमण्डलेन सदृशं दीप्तिमान्निर्भासितम्। स सर्वभूतानां शरणं, तस्य प्राङ्गणं नित्यशुचि, नानामृगसंघैः सहितं, पक्षिसमूहैः परितः परिवृतं च आसीत्। तत्र अप्सरसां गणैः नित्यं पूजितं सेव्यमानं, विस्तीर्णहोमकुण्डैः, स्रुवैः पात्रैः, चर्म कुशैः च शोभितं तदाश्रमम्। तत्र समिध्भिः, कुम्भैः, फलमूलैः, पुण्यरसैः महावनवृक्षैः, शुभैः मधुरैः फलैः च आच्छादितम्। हविर्होमसंस्कारैः पावनं, ब्रह्मनादेन निनादितं, नानापुष्पैः, पद्मैः च सरः परिवेष्टितम्। तत्र फलमूलाशिनः, वल्कलाजिनवाससः, आत्मसंयमिनः, सूर्याग्निसदृशप्रभाः, प्राचीनर्षयः च निवसन्ति। शुद्धाहारैः महर्षिभिः शोभितं, ब्रह्मध्वनिना निनादितं, ब्रह्मलोकसदृशं तदाश्रमपदं बभौ। तत्र विद्वांसः महाभाग्यवन्तः ब्राह्मणाः तं तपोवनमण्डलं श्रीरामः दृष्टवान्। ततः दिव्यज्ञानसम्पन्नाः महर्षयः, रामं दृष्ट्वा, धनुषि सन्धानं कृत्वा, समीपमागच्छन्। तदा तैः प्रमुदितैः श्रीमती वैदेही प्रणमिता; धर्मात्मानं चन्द्रमिव उदितं दृष्ट्वा ते सन्तुष्टाः अभवन्। लक्ष्मणं च प्रसिद्धां वैदेहीं च दृष्ट्वा, ते दृढव्रताः तपस्विनः शुभाशिषः प्रदाय स्वागतं कृतवन्तः। तपस्विनः सर्वे रामस्य रूपं, सौर्यम्, सौम्यत्वं, सौशील्यम्, शोभां च विस्मयेन निरीक्षन्तः तिष्ठन्ति। ते सर्वे वनवासिनः वैदेहीं लक्ष्मणं रामं च विस्मयचकितदृष्ट्या विमलदृष्टिभिः निरन्तरं पश्यन्ति। तत्र ते महाभागाः सर्वभूतहितैषिणः रामं स्वगृहकुटीषु अतिथिवत् सत्कारं कृतवन्तः। ततः विधिवत् पूज्य, ते अग्निसदृशाः महर्षयः धर्मात्मनः रामस्य पाद्यं जलं च आनिन्युः। परममुदिताः, शुभाशिषः दत्त्वा, मूलानि पुष्पाणि फलानि च, यथाशक्ति महात्मनः आश्रमोपयोग्यं सर्वं समर्पितवन्तः। एवं कृत्वा, धर्मविदः त एव अञ्जलिं कृत्वा प्राहुः— "त्वं धर्मस्य रक्षिता, जनस्य शरणं, कीर्तिमान्—"। "राजा दण्डधरो पूज्यः मान्यः च; चतुर्थांशेन इन्द्रस्य सदृशः राघवः प्रजाः रक्षति।" "तस्मात् राजा पूजितः उत्तमान् भोगान् अश्नुते; वयं तव विषयवासिनः रक्षितव्याः। नगरं वा वनं वा, त्वं अस्माकं राजा, प्रजापते।" "वयं हि राजन् दण्डं निक्षिप्य, क्रोधेन्द्रियजयिनः, तपसा सम्पन्नाः भ्रूणवत् मुनयः तव रक्षणीयाः।" एवं उक्त्वा, ते राघवं लक्ष्मणं च फलमूलपुष्पैः नानावन्यैः भोज्यैः सत्कृतवन्तः। तथैव अन्ये तपस्विनः सिद्धाश्च, धर्मशीलाः, अग्निसमाः, रामं यथार्हं तर्पयामासुः। अथ शृणु अद्य द्वितीयं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे। तत्र सत्कृत्य, रामः सर्वानृषीन् अभिवाद्य, प्राचीं दिशं प्रति प्रस्थितः, वनं प्रविष्टवान्। लक्ष्मणसहितः रामः तत्र वनमध्यं दृष्टवान्, यत्र न पक्षिणां शब्दः, केवलं भ्रमराः शब्दयन्ति। तत्र सीतया सह ककुत्स्थः पुरुषादं घोररूपं, भीमस्वनं, भीषणमृगसंघपरिवृतं, पर्वताग्रसदृशं दृष्टवान्। तस्य गभीरनयनं, विशालमुखं, विकृतं स्थूलोदरं, विरूपं, दीर्घं, विकटं, दृष्टुम् अपि भीषणं रूपम्। व्याघ्रचर्म धारयन्, अधः स्निग्धमांसयुक्तं, रक्तलेपनं, सर्वभूतानां भयंकरः, मुखं मृत्युसदृशं विकीर्णम्। तेन त्रयः सिंहाः, चत्वारः व्याघ्राः, द्वौ वृकौ, दश चित्रमृगाः, महागजशिरः, शृङ्गयुक्तं, स्निग्धमांसलेपनं च— लोहशङ्कुना तानि विदारितानि, स महाशब्देन गर्जन्, रामं लक्ष्मणं मिथिलां सीतां च दृष्ट्वा— स क्रुद्धः तान् प्रति यमकाल इव प्रलयकाले, भीमस्वनं कृत्वा, पृथिवीं कम्पयन्, अभ्यधावत्। स वैदेहीं बाहुभ्यां गृहीत्वा, निवर्त्य च, उवाच— "यूयं जटिलाः वल्कलधारिणौ, भार्यया सहितौ, यूष्माकं प्राणा शीघ्रं नश्यन्ति।" "यूयं धनुष्कोट्यरिसमायुक्ताः, दण्डकारण्यं प्रविष्टाः; कथं तपस्विनः स्त्रियं सहिताः इह वसथ?" "के यूयं, पापकर्मणः, अधर्मिष्ठाः, मुनिदुषकाः? अहं विराधः राक्षसः, दुस्तरं वनं विचरामि।" "सर्वदा शस्त्रपाणिः, मुनिमांसभक्षकः, अहम्; एषा रूपवती स्त्री मम भार्या भविष्यति।" "युवां तु पापकृतौ, युद्धे रक्तं पिबामि।" इति स दुष्टः, दुरात्मा विराधः उवाच। तस्य दर्पपूर्णं वचनं श्रुत्वा, जनकात्मजा सीता भीता कम्पमाना, वातेन कदलीव विह्वला। सीतां विराधाङ्के विराजमानां दृष्ट्वा, राघवः लक्ष्मणं प्रति, शुष्कमुखः, इदं वाक्यं उवाच— "पश्य सौम्य, जनकस्य दुहितरं, धर्मपत्नीं मम, विराधस्याङ्के स्थिताम्।