तदा तपस्विन्या सुमधुरैः वाक्यैः संतुष्टा सा तां मैथिलीं उवाच—"गच्छ त्वं, अनुज्ञातासि; रामस्य परिचारिका भव।" ततः पुनः सा प्रियया जनकात्मजया, "इदानीं, हे मैथिलेि, मम पुरतः दिव्याभरणैः विभूष्यस्व; मां हर्षय, सुमधुरे सुति, दिव्यैः भूषणैः शोभमानया," इति स्नेहेन उक्तवती। एवं विभूषिता सीता, देवनन्दिनीसमाना, तस्यै प्रणम्य, रामस्य समीपं जगाम। तदा राघवः, वाक्प्रवरः, तां सीतां दिव्याभरणविभूषितां दृष्ट्वा, तपस्विन्याः स्नेहप्रदानं दृष्ट्वा हृष्टोऽभवत्। ततः मैथिली सीता रामाय सर्वं निवेदयामास—तपस्विन्याः स्नेहप्रदानं, वस्त्राणि, भूषणानि, पुष्पमाल्यं च। रामः च महाबलश्च लक्ष्मणः, मानुषेषु दुर्लभं मैथिल्याः सत्कारं दृष्ट्वा, परमं हर्षं जग्मतुः। तदा प्रमुदितः रामः, शशिनः इव प्राभायुक्तमुखः, तैः तपस्विभिः सिद्धैश्च सत्कृतः, तां पुण्यां रात्रिं न्यवसत्। यदा सा रात्रिः व्यतीता, तदा तौ नरर्षभौ अग्निहोत्राणि कृत्वा, वने वसतां मुनिनां अनुमतिं प्राप्य, तैः तपस्विभिः सह वनं प्रस्थितौ। तैः धर्मात्मभिः वनवासिभिः ऋषिभिः तस्मै वने राक्षसभीषणे भीषणानि कथितानि। "हे राघव, अस्मिन्महावने नानारूपा मानुषमांसादाः राक्षसाः, रक्ताशनाश्च मृगाः वसन्ति।" "हे राघव, अस्मिन्महावने एते धर्मनिष्ठान् मुनीन्, प्रमत्तान् शेषभोजनान् वा, बाधन्ते; तान् त्वं रक्ष।" "एष महर्षिपन्थाः, ये फलं संहरन्ति; अनेन मार्गेण त्वं, हे राघव, दुर्गं वनं प्रविशितुमर्हसि।" एवं तैः तपस्विभिः ब्राह्मणैः सुस्वस्त्ययनैः अभिनन्दितः, राघवः सीतया लक्ष्मणेन सह, मेघपटलमिव सूर्यः, वनं प्रविष्टः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमः सर्गः समाप्तः। अथ श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे प्रथमः सर्गः श्रोतव्यः। तत्र कुटी कुशचीरपरिधानैः, दिव्यतेजसा युक्तैः, आकाशे दुष्प्रेक्ष्ये भास्करमण्डलमिव प्रज्वलितं विराजते स्म। सर्वभूतानां शरणं, सदा शुद्धमण्डपं, विविधमृगसंघैः समाकीर्णं, विहगगणैः परिवृतं च। सदा अप्सरसां गणैः पूज्यमानं, विस्तीर्णैः वेदिकाभिः, स्रुक्स्रुवपात्रैः, चित्रचर्म कुशैः च शोभितं। समिध्भिः, कुम्भैः, फलमूलैः च, शुभस्वादुफलवृक्षैः आच्छादितं तच्च। हविर्होमसंस्कारैः पावितं, ब्रह्मघोषेण निनादितं, पुष्पविविधैः, पद्मवनयुक्तेन पद्मसरोवरैश्च परिवृतं। फलमूलाशिनां, वल्कलाजिनवाससां, ब्रह्मतेजस्विनां, पुराणर्षीणां तपस्विनां च वासस्थानम्। शुद्धाहारमुनिभिः भूषितं, ब्रह्मलोकसदृशं, ब्रह्मघोषेण निनादितं तद्वनं। तत्र पण्डितैः पुण्यश्लोकैः ब्राह्मणैः शोभितं, तं रम्याश्रममण्डलं श्रीराघवः अपश्यत्। तदा दिव्यज्ञानसम्पन्ना महर्षयः, दृढधनुषः बन्धित्वा, रामदर्शनाय समुपेत्य, तुष्टाः सन्तः वैदेहीं अभिवाद्य, सा धर्मिष्ठा इवोदितचन्द्रमसीव शोभमाना दृष्ट्वा, प्रमुदिताः। लक्ष्मणं जनकात्मजानं च दृष्ट्वा, ते दृढव्रता मुनयः, शुभाशिषा स्वागतं कृत्वा, तान् सम्यक् पूजयामासुः। तत्र वनवासिनः सर्वे रामस्य रूपं, सौष्ठवं, माधुर्यं, सौकुमार्यं, शोभां च विस्मयेन अपश्यन्। सर्वे ते वनवासिनः, नेत्रैः निमेषरहितैः, वैदेहीं लक्ष्मणं रामं च विस्मयेन निरीक्षन्ते स्म। तत्र ते महाभागाः सर्वभूतहिते रताः, राघवं अतिथिं स्वकुटीगृह्य सत्कृतवन्तः। ततः तैः अग्निसमप्रभैः तपस्विभिः, विधिवत् रामं पूजयित्वा, आपः प्रायच्छन्। हर्षेण परमानन्देन, शुभाशिषा सहिताः, मूलानि, पुष्पाणि, फलानि, सर्वं च महात्मनः आश्रमसंपदः निवेदयामासुः। एवं दत्त्वा, धर्मविदः तैः अञ्जलिपुटैः उक्तम्—"त्वं धर्मस्य रक्षकः, जनानां शरणं, कीर्तिमान्—" "राजा दण्डधारी पूज्यश्च मान्यश्च; इन्द्रस्य चतुर्थांश इव राघवः प्रजाः रक्षति।" "तस्मात् राजा पूजितः श्रेष्ठान् भोगान् अश्नुते; वयं तव विषयवासिनः त्वया रक्षितव्याः। नगरे वा वने वा त्वं अस्माकं राजा, प्रजापतिः।" "वयं, हे राजन्, दण्डं न्यस्त्वा, क्रोधेन्द्रियं जित्वा, सदा त्वया रक्षितव्याः, गर्भाः इव, तपसा युक्ताः।" एवं उक्त्वा, तैः राघवः लक्ष्मणश्च फलमूलपुष्पैः, विविधैः वन्यैः भोज्यैः सत्कृतौ। तथा अन्यैः तपस्विभिः सिद्धैश्च, धर्मचारिभिः, अग्निसमप्रभैः, रामः प्रभुः यथान्यायं तुष्टः कृतः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वितीयः सर्गः श्रोतव्यः। तत्र, सत्कृत्य सर्वान् मुनीन्, रामः प्रत्यूषसमीपे, लक्ष्मणेन सह, पूर्वदिशं प्रति वने प्रविवेश। तत्र, लक्ष्मणसहितः रामः, वनस्य मध्यं दृष्टवान्, यत्र न विहगाः कूजन्ति, केवलं शलभनिनादः श्रूयते स्म।