तस्मिन्नेव काले राघवः, अयोध्याधिपतेः पितुः अभिप्रायं न जानन्, दत्तं तद् वस्तु न प्रत्यग्रहीत। अथ तदा मम पितरं वृद्धं श्वशुरं दशरथं सम्बोध्य, मम एव जनकः मां आत्मनं वेत्ति रामाय ददौ। तथा मम धर्मपरा कनिष्ठा भगिनी रम्या उर्मिला अपि पित्रा एव लक्ष्मणस्य भार्यार्थं दत्ता। एवं तस्मिन् स्वयम्वरे रामाय अहं दत्ता, पतिसंयुक्ता धर्मेण, बलिनां श्रेष्ठे पतौ। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। अनसूया धर्मज्ञा सा, तस्याः महतीं कथां श्रुत्वा, मैथिलीं बाहुभ्यां परिष्वज्य, शिरसि च चुंबितवती। तवोक्तानि वाक्यानि स्पष्टानि, सुविस्तीर्णानि, मधुराणि च; त्वत्तः अहं स्वयम्वरस्य सम्पूर्णां कथां श्रुत्वा, हे मधुरभाषिणि, तव कथा श्रुत्वा परमं प्रहृष्टा अस्मि। अस्तं गतः श्रीमान् सूर्यः, शुभा रात्रिः आगता; सायं काले, दिवा भक्ष्योपार्जनपराः विहगाः, विश्रम्य तेषां शब्दः श्रूयते। मुनयः अपि, स्नानजलं अधिगम्य, कुम्भान् धारयन्तः, स्नानवस्त्रैः सिक्ताः, समागताः। ऋषिभिः यदा अग्नौ विधिपूर्वकं हविः हुतम्, तदा धूमः कपोताङ्गसन्निभः, वातेन चञ्चलितः, दृश्यते। वृक्षाः अल्पपत्राः सर्वतः सघनाः जाताः; अत्र दूरदेशे अपि दिशः न दृश्यन्ते। रात्रौ सर्वत्र निशाचराः विचरन्ति, यदा आश्रमपशवः तीर्थेषु शयानाः। रात्रिः सम्पूर्णा जाता, हे सीते, ताराभूषिता; चन्द्रमाः चन्द्रिकायाः आवरणेन आच्छन्नः, व्योम्नि उदितः दृश्यते। गच्छ त्वं, अनुज्ञातासि; रामस्य परिचारिका भव। तव मधुरवाक्यैः तुष्टा अस्मि। इदानीं मैथिलि, मम पुरतः अलंक्रियस्व; दिव्याभरणैः शोभमाना, माम् आनन्दय, वत्से। एवं सत्कृत्या, देवकन्यायाः सदृशी सीता, शिरसा तां प्रणम्य, रामस्य समीपं जगाम। राघवः, वाक्येषु श्रेष्ठः, सीतां तथालंकृतां दृष्ट्वा, तपस्विन्या दत्तस्नेहं ज्ञात्वा प्रमुदितः। ततः मैथिली सीता रामाय सर्वं न्यवेदयत्—तपस्विन्या दत्तं स्नेहम्, वस्त्राणि, आभरणानि, मालाः च। रामः च महाबलि लक्ष्मणः च, मैथिल्याः सत्कारं दृष्ट्वा, यः मानवेषु दुर्लभः, हृष्टमनसौ अभवताम्। ततः प्रमुदितः रामः, मुखेन चन्द्रसन्निभः, तां शुभां रात्रिं, मुनिभिः सिद्धैः च सत्कृतः, न्यवसत्। यदा सा रात्रिः व्यतीता, तदा नरशार्दूलौ तौ, मुनिनां अग्निहोत्रं कृत्वा, वनवासिनां मुनीनां अभ्यनुज्ञां जगृहतुः। ते वनवासिनः धर्मिष्ठाः मुनयः, तं वनं राक्षसैः आकीर्णं, तत्र विद्यमानं भयम्, रामाय आख्यायन्। हे राघव, अस्मिन्महावने राक्षसाः बहुविधरूपधारिणः, मनुष्यभक्ष्याः, रक्तपायी मृगाश्च निवसन्ति। हे राघव, अस्मिन्महावने, एते प्राणी धर्मनिष्ठान् मुनीन्, प्रमत्तान् अवशिष्टांश्च, आक्रमन्ति; तान् रक्ष। एषः महर्षीणां पन्थाः, ये वन्यं फलमूलं सञ्चिन्वन्ति; अनेन पन्था, हे राघव, त्वया दुर्विषहं वनं प्रवेष्टव्यम्। एवं तैः तपस्विभिः ब्राह्मणैः अनुग्रहीतः, राघवः सीतया लक्ष्मणेन च सह, मेघमण्डलमिव रविः, वनं प्रविवेश। एवं श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे आदिकाव्ये चतुर्विंशतिसाहस्र्यां संहितायां, श्रीमदायोध्याकाण्डे एकोनविंशत्यधिकशततमः सर्गः समाप्तः। श्रीमदारण्यकाण्डे प्रथमः सर्गः श्रोतव्यः। कुशचीरपरिवीतं दिव्यतेजसा युक्तं तत् आश्रमपदं, द्यौरिव द्युतेन दुष्प्रेक्ष्यं दीप्तं बभौ। सर्वभूताश्रयम्, सदैव शुचिसंस्थानम्, मृगसंघैः समाकीर्णम्, पक्षिसंघैः परिवृतम्। सदैव अप्सरसां गणैः पूजितं सेवितं च, विशालैः वेदिकाप्राकारैः, समिध्भिः, चमसैः, पात्रैः, अजिनैः, कुशैः च शोभितम्। समिध्भिः, कुम्भैः, फलमूलैः, शुभैः मधुरैः च महावनैः वृक्षैः आवृतम्। होमैः हविषा च शुद्धीकृतम्, ब्रह्मघोषनिनादितम्, पुष्पसमाकीर्णम्, पद्मिन्या च पद्मैः परिवृतम्। फलमूलाशिनः, वल्कलाजिनवाससः, सूर्याग्निसमप्रभाः, व्रतान्विताः प्राचीनाः मुनयः तत्र निवसन्ति। शुद्धाहारव्रतान्वितैः महर्षिभिः समलंकृतं, तत् स्थानं ब्रह्मलोकसदृशं, ब्रह्मघोषनिनादितम्। विद्वद्भिः, सुभगैः, ब्राह्मणैः शोभितं, तं मुनिसंघं श्रीमान् राघवः दृष्टवान्। देवज्ञानसम्पन्नाः महर्षयः, रामं दृष्ट्वा, धनुषि प्रत्यञ्चं बद्ध्वा, समीपं आगच्छन्। ततः प्रसन्नाः ते महर्षयः, श्रीमती वैदेहीं अभिवाद्य, धर्मज्ञां तां, उदितचन्द्रसमप्रभां दृष्ट्वा, प्रमुदिताः। लक्ष्मणं च विश्रुतां वैदेहीं च दृष्ट्वा, ते धैर्यवन्तः मुनयः, तौ स्वागतैः आशीर्वादैः सत्कृतवन्तः। अद्भुतं तु मुनयः रामस्य रूपं, सत्त्वं, सौम्यता, कोमलता, वस्त्रयुग्मं च दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुः।