ततः सत्यप्रतिज्ञः मे पितरं रामाय मां दातुम् निश्चित्य उत्तमं कुम्भं उद्यम्य जलं संकल्पितवान्। तस्मिन्नेव काले राघवः, अयोध्याधिपतेः पितुः अभिप्रायं अजानन्, तद् दानं न प्रतिजग्राह। ततः वृद्धं श्वशुरं राजानं दशरथं संबोध्य, मम पितरः स्वयमेव आत्मज्ञं रामं प्रति मां दत्तवान्। अनन्तरं धर्मचारिणी मे कनिष्ठा भगिनी रमणीया उर्मिला अपि पित्रा लक्ष्मणस्य भार्येति दत्ता। एवं तस्मिन् स्वयंवरे अहं रामाय दत्ता, धर्मे पतिसंयुक्ता च वीर्यश्रेेष्ठाय पतये नित्यं समर्पिता। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। अनसूया धर्मज्ञा सा, तस्याः महतीं कथां श्रोतुं समाप्य, मैथिलीं बाहुभ्यां परिष्वज्य शिरसि च चुम्बितवती। तव उक्तानि वचनानि स्पष्टानि, सुसंस्कृतानि, मधुराणि च; त्वत्तः अहं स्वयंवरकथां सम्यग् श्रोतुं लब्धवती, वाक्यैः तव हृष्टा चास्मि। अत्र सूर्यः अस्तं गतः, शुभा रात्रिः आगता; संध्याकाले पक्षिणां स्वरः श्रूयते, ये दिवसं आहारार्थं विचरन्तः, इदानीं विश्रान्तिम् उपगच्छन्ति। एते मुनयः स्नानात् आप्लुताः, कुम्भान् गृहीत्वा, स्नानजलदिग्धवस्त्राः, समागताः। ऋषयः अग्नौ विधिवत् हविः जुह्वन्तः, धूमः कपोताङ्गारुणः पवनचालितः दृश्यते। वृक्षाः अल्पपत्राः सर्वतः सघनाः जाताः, अत्र दुर्गमेऽपि स्थले दिशः न दृश्यन्ते। रात्रौ सर्वत्र निशाचराः विचरन्ति, आश्रममृगाः च तीर्थेषु शय्यायाम् उपविशन्ति। रात्रिः सम्पूर्णा जाता, हे सीते, ताराभिः विभूषिता; चन्द्रः चन्द्रांशुकमलिनवसनः दिवि उदितः दृश्यते। गच्छ, त्वां विसृजामि; रामसेवायै प्रवर्तस्व; तव मधुरवाक्यैः तुष्टा अस्मि। इदानीं मैथिलि, मम पुरतः स्वर्णाभरणैः भूषयस्व; दिव्याभरणशोभिता त्वं मां हर्षय। एवं भूषिता सा सीता, देवकन्यायाः समाना, तस्यै प्रणम्य, रामं प्रति जगाम। तां तथा भूषितां सीतां दृष्ट्वा, राघवः सुमधुरवदनः, तपस्विन्याः स्नेहदानं दृष्ट्वा हृष्टः अभवत्। ततः मैथिली सीता रामाय सर्वं निवेदयामास—यत् तपस्विन्याः स्नेहदानं, वस्त्राणि, भूषणानि, माल्यं च। तदनन्तरं रामः सह महाबलिना लक्ष्मणेन मैथिल्याः मानं दृष्ट्वा, यः मानः मनुष्येषु दुर्लभः, अत्यन्तं हृष्टः अभवत्। एवं रमयन् रामः, शशाङ्कवदनः, तां शुभां रात्रिं मुनिसिद्धैः सत्कृतः व्यतीयाय। यदा सा रात्रिः व्यतीता, तदा तौ नरशार्दूलौ मुनिभिः सह अग्निहोत्रं कृत्वा, वनवासिनां मुनिनां अभिवादनं कृत्वा, गन्तुं समुपक्रम्य। ते वनवासिनः धर्मात्मानः मुनयः तौ उभौ वनस्य भीषणतां, राक्षसैः आकुलतां, निवेदयामासुः। "हे राघव! अस्मिन्महान्यरण्ये बहुविधरूपाः मानुषमांसादाः राक्षसाः, रक्ताशनाश्च मृगाः वसन्ति। अस्मिन्महान्यरण्ये, हे राघव, एते प्राणी धर्मनिष्ठान् मुनीन्, प्रमत्तान् शिष्टशेषभोजिनः वा, हिंसन्ति; तान् रक्ष। एषा मुनिपथिका, ये फलार्थिनः वनं प्रविशन्ति; एषा मार्गः त्वया गन्तव्यः, हे राघव, कष्टेऽस्मिन् वने।" एवं तैः तपस्विभिः ब्राह्मणैः अनुगृह्य, राघवः सीतया लक्ष्मणेन सह, मेघमालां प्रविशन्निव सूर्यः, वनं प्रविवेश। एवं श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणस्य आद्यकाव्यस्य चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकयुक्तस्य, आयोध्याकाण्डस्य एकोनविंशतितमः सर्गः समाप्तः। श्रीरामायणस्य आरण्यकाण्डस्य आद्यः सर्गः श्रोतव्यः। तत्र कुशाजिनवासोपरिवेष्टितः, दिव्यतेजसा युक्तः, स आरण्यकाण्डः दिवि दीप्तं सवितारमिव विरराज। सर्वभूतानां शरणं, नित्यशुचिः, नानामृगसंकीर्णः, पक्षिसंघैः परिवृतः, तस्य आश्रमस्य प्राङ्गणं बभौ। तत्र अप्सरोगणैः सततं पूजितः, विशालैः यज्ञवेद्युपकरणैः, चमसैः, पात्रैः, अजिनैः, कुशैः च शोभितः। समिध्भिः, कुम्भैः, फलमूलैः, पुण्यफलयुक्तैः महावनेन आच्छादितः। हविर्होमैः पावितः, वेदघोषेण निनादितः, नानापुष्पैः, पद्मैः च सरसि परिवृतः। फलमूलाशिनः वल्कलचर्मवासिनः, तपस्विनः, आदित्याग्निसमप्रभाः, वृद्धर्षिभिः सहिताः, तत्र वसन्ति। शुद्धाहारैः महर्षिभिः शोभितः, ब्रह्मलोकसदृशः, वेदघोषेण निनादितः। विद्वद्भिः, पुण्यैः ब्राह्मणैः शोभितं, स तेजस्वी राघवः तद् आश्रममण्डलं ददर्श। तदा दिव्यज्ञानसम्पन्नाः महर्षयः, रामं दृष्ट्वा, दृढधनुषः सज्यकृत्वा, समीपं समागच्छन्। ते तदा प्रसन्नचित्ताः, वैदेहीं दृष्ट्वा, धर्मचारिणीं, उदितचन्द्रसमप्रभां, प्रणम्य, हृष्टाः अभवन्। लक्ष्मणं च कीर्तिमतीं वैदेहीं च दृष्ट्वा, ते निश्चलव्रताः मुनयः, शुभाशिषः दत्त्वा, स्वागतं चक्रुः।