ततः पितरं सत्यवदन्तं जनकं राजर्षिम् अहं धनुः प्राप्य, समवेतानां नृपाणां मध्ये तिष्ठन्तं दृष्टवति। स तु नृपतिः सर्वराजन्यसंनिधौ उद्घोषयामास—"यः कश्चिद् एतद् धनुः उद्यम्य सञ्जयेत्, स एव मम कन्यां पत्नीत्वेन लप्स्यते—नात्र संशयः।" ततः गिरिप्रख्यं तद् उत्तमं धनुः दृष्ट्वा, तत्र समागताः नृपाः विनयपूर्वकं प्रणम्य, तद् उद्यन्तुं अशक्ताः सन्तः प्रत्यगच्छन्। दीर्घकालानन्तरं तेजस्वी रामः भ्राता लक्ष्मणेन सह, सत्यवीर्यसमन्वितः विश्वामित्रेण सह, यज्ञदर्शनाय तत्र समुपागतः। तत्र धर्मात्मा विश्वामित्रः, पितरं मम पूजितम्, रामलक्ष्मणयोः विषये कथयामास। "एते दशरथस्य पुत्रौ धनुः द्रष्टुम् इच्छतः; एतत् दिव्यं धनुः रामाय राजपुत्राय दर्शय।" ऋषेः तस्य वचः श्रुत्वा पितरं मम तद् धनुः आनयामास। रामः क्षणेनैव तद् वीर्यवान् धनुः नमयामास। स वेगात् तद् धनुः सञ्जयित्वा, बलात् आकृष्य, मध्ये विदार्य द्विधा चकार; तस्य शब्दः आकाशात् पतितस्य विद्युतः इव भयानकः आसीत्। तदनन्तरं पितरं मम सत्यप्रतिज्ञः, माम् रामाय दातुम् निश्चित्य, उत्तमं कुम्भम् उद्धृतवान्। किन्तु तस्मिन् काले रामः, स्वपितुः अयोध्याधिपतेः अभिप्रायं अजानन्, दानम् न प्रतिजग्राह। पश्चात् पितरं मम, वृद्धं श्वशुरं दशरथं संबोधित्य, स्वयमेव माम् आत्मविज्ञाय रामाय दत्तवान्। धर्मचारिणीं सौम्यां च कन्याम्, उर्मिलां नाम, लक्ष्मणाय पत्नीत्वेन स्वयमेव दत्तवान्। एवं स्वयम्वरसमये अहं रामाय दत्ता, धर्मे पतिसंयुक्ता, बलिनां श्रेष्ठाय पतये समर्पिता। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। एवम् उक्तकथां श्रुत्वा, धर्मज्ञा अनसूया मैथिलीं बाहुभ्यां परिष्वज्य, शिरसि चुम्बितवती। सा तस्याः वाक्यानि स्पष्टानि सुविस्तीर्णानि मधुराणि च श्रुत्वा, स्वयम्वरस्य वृत्तान्तम् अपि शुश्राव, तस्याः कथायाः श्रवणेन सन्तुष्टा अभवत्। अस्तमिते दिवाकरे, शुभा रात्रिः आगता; पक्षिणां च शब्दः, यानि दिवसं भोजनार्थं विचरन्ति, तानि सायं विश्रान्तानि, श्रूयते। मुनयः अपि, स्नानात् अद्यापि आर्द्रवस्त्राः, कुम्भान् गृहीत्वा, समागताः; स्नानात् सिक्तवस्त्राः भवन्ति। यदा मुनयः अग्निषु विधिपूर्वकं हविः जुह्वन्ति, तदा धूमः कपोताङ्गरक्तः वातेन चालयमानः दृश्यते। वृक्षाः अपि अल्पपत्राः सन्तः, सर्वतः सघनाः जाताः; अस्मिन्नपि दूरदेशे दिशः न दृश्यन्ते। रात्रौ सर्वत्र निशाचराः सञ्चरन्ति, आश्रममृगाः तु तीर्थेषु शय्यां कृत्वा विश्रान्ताः। सा रात्रिः पूर्णरूपेण व्यतीता, सिततारागणाभूषिता; चन्द्रमा अपि चन्द्रकान्त्या आवृतः आकाशे उदितः दृश्यते। "गच्छ, अनुमतिः मया दत्ता; रामस्य परिचारिका भव। तव मधुरवचनैः अहं सन्तुष्टा।" इत्युक्त्वा, "इदानीं मैथिलि, मम पुरतः भूषणैः अलङ्कृत्य आत्मानं दर्शय; दिव्याभरणैः शोभमानां त्वां दृष्ट्वा मुदं प्राप्स्यामि, वत्से।" इति अनसूया उक्तवती। तदा अलङ्कृता सीता, देवाद्युतिसमा, तस्यै नमस्कृत्य, रामस्य समीपं जगाम। राघवः, उत्तमवक्ता, तां सीतां अलङ्कृतां दृष्ट्वा, तपस्विन्याः स्नेहदानं प्राप्य, हृष्टः अभवत्। मैथिली सीता रामाय सर्वं निवेदयामास—तपस्विन्याः स्नेहदानं, वसनानि, भूषणानि, माल्यं च। रामः च बलवान् लक्ष्मणः च, मैथिल्याः मानं दृष्ट्वा, मानुषेषु दुर्लभं, हर्षेण पूर्णौ अभवताम्। ततः प्रमुदितः रामः, मुखेन चन्द्रसमानप्रभः, तां शुभां रात्रिं मुनिभिः सिद्धैः च सत्कृतः व्यतीतवान्। यदा सा रात्रिः व्यतीता, तदा तौ नरर्षभौ अग्निहोत्रं कृत्वा, तपस्विभ्यः अभ्यनुज्ञां प्राप्य, वनवासिनां मुनिनां समीपे प्रणम्य, प्रस्थितौ। ते वने वसन्तः धर्मात्मानः मुनयः, तस्मिन् अरण्ये राक्षसभीते, रामलक्ष्मणयोः समक्षं, तत्र निवसतः राक्षसदोषं निवेदयामासुः। "अत्र, हे राघव, महावने बहुविधाः राक्षसाः, मनुष्यभक्ष्याः, रक्तपायी पशवः च वसन्ति। अत्रैव, हे राघव, एते धर्मनिष्ठान् मुनीन्, प्रमत्तान् शिष्टभोजनान् वा, बाधन्ते; तान् रक्ष। एष मुनिपन्थाः, ये फलार्थिनः वने विचरन्ति; अनेन मार्गेण, हे राघव, त्वम् अरण्यदुर्गमं प्रविश।" एवं तपस्विभ्यः ब्राह्मणेभ्यः अभ्यनुज्ञां प्राप्य, रामः सीतया लक्ष्मणेन सह, मेघसमूहं प्रविशन्निव सूर्यः, वनं प्रविष्टः। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य एकोनविंशत्युत्तरशततमः सर्गः समाप्तः। इदानीं आरण्यकाण्डस्य प्रथमः सर्गः श्रोतव्यम्। कुशाजिनवसानैः परिवृतं, दिव्यतेजसा युक्तं, द्युतिमन्तं सवितुः मण्डलमिव गगने दुष्प्रेक्ष्यं तदाश्रमं शोभते स्म। सर्वभूतानां शरणभूतम्, नित्यशुचि प्राङ्गणम्, मृगसमूहेन समन्तात् आवृतम्, पक्षिसंघैः च परिवृतम् आसीत्।