पुराकाले मम पितरं जनकं महात्मानं महायज्ञे वरुणः प्रीत्या दिव्यं धनुः अक्षय्यशरकोशौ च अदाद्। तद् धनुः महत्या गुरुत्वेन मनुष्यैः प्रयत्नेनापि न चल्यते स्म; नृपाश्च तं धनुः स्वप्नेऽपि न शेकुः संधातुम्। तत् धनुः प्राप्य सत्यवाग् मम पिता नृपतीन् संनिहितान् प्रति जगाद—"यः कश्चित् एतत् धनुः उद्धृत्य संधास्यति, स एव न संशयः, मम कन्यां भार्यां करिष्यति" इति। तत् गिरिमिव महान्तं तद् उत्तमं धनुः दृष्ट्वा, राजानः प्रणम्य तं धनुः उद्धर्तुं अशक्ता निराशाः प्रययुः। अतिविपुलकालात् अनन्तरं, एष तेजस्वी राघवः विश्वामित्रेण सह भ्रात्रा सत्यवीर्येण लक्ष्मणेन च, यज्ञदर्शनाय आगतः। तत्र धर्मात्मा विश्वामित्रः पितरं मम पूजितः राघवलक्ष्मणयोः वृत्तान्तं न्यवेदयत्। स उवाच—"एते दशरथस्य पुत्रौ धनुः द्रष्टुम् इच्छतः; राजपुत्राय रामाय दिव्यं धनुः दर्शय" इति। मुनिना एवमुक्तः मम पिता तत् धनुः समानीय, स वीरः क्षणेनैव तद् धनुः व्यमुञ्चत्। वेगेन स बलवान् तद् धनुः संधाय, दृढेन बलेन आकृष्य मध्ये भग्नम् अकरोत्; तस्य शब्दः आकाशात् पततो विद्युत्समः भीषणः आसीत्। तदा सत्यवाग् मम पिता माम् रामाय दातुम् उद्यतवान्, उत्तमं कुम्भं उदकस्य उद्धृत्य। किन्तु तस्मिन्न् काले रामः, पितुः अयोध्याधिपतेः अभिप्रायं अजानन्, दानम् न स्वीकृतवान्। ततः मम पिता, वयोवृद्धं दशरथं सम्बोध्य, आत्मनः कन्यां स्वयमेव आत्मविदे रामाय अददात्। स धर्मचारिणी मम अनुजा रम्या उर्मिला अपि पितृणा स्वयमेव लक्ष्मणाय भार्यायै प्रदत्ता। एवं स्वयम्वरे अहं रामाय दत्ता, धर्मे पतिसंयुक्ता वीरश्रेष्ठे पतौ स्थिता। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः वाल्मीकि-महर्षिणा विरचिते आदिकाव्ये समाप्तः। ततः धर्मज्ञा अनसूया तां महतीं कथां श्रुत्वा मैथिलीं बाहुभ्यां परिष्वज्य शिरसि चुम्बितवती। सा उवाच—"त्वया यः संवादः उक्तः, स सुस्पष्टः, सुविस्तृतः, मधुरश्च; त्वत्तः अहं स्वयम्वरस्य वृत्तान्तम् अश्रौषम्, मधुरभाषिणि, कथया तुष्टास्मि।" एवं तु सूर्यः अस्तं गतः, शुभा रात्रिः आगता, पक्षिणां सायंकाले शब्दाः श्रूयन्ते ये दिवा आहारार्थं विचरन्ति, तेऽपि निद्रां गताः। मुनयश्च स्नानात् सिक्तवस्त्राः कुम्भिनः संहताः, हस्तेषु जलकुम्भान् धारयन्तः। ऋषिभिः नियताहुतयः अग्नौ समर्पिताः, धूमः कपोतवर्णः वातेन परिवह्यते। वृक्षाः अल्पपत्राः सर्वतः सघनाः जाताः, दूरतः अपि दिशः न दृश्यन्ते। रात्रौ सर्वत्र निशाचराः विचरन्ति, आश्रममृगाः तु तीर्थेषु शयानाः। रात्रिः पूर्णा जाता, सितारमण्डिते हे सीते, चन्द्रमाः चन्द्रांशुकवेष्टितः आकाशे उदितः दृश्यते। गच्छ त्वम्, अनुमतिः मया दत्ता; रामस्य परिचारिका भव। तव मधुरवचनैः तुष्टा अस्मि। अद्य, मैथिलि, मम पुरतः भूषणैः अलङ्कृत्य स्वयम् शोभय; दिव्याभरणैः दीप्तिमती मां हर्षय। सा एवं विभूषिता सीता, देवाद्युत्या समा, अनसूयायै प्रणम्य रामस्य समीपं जगाम। राघवः वाक्यविशारदः, तां अलङ्कृतां सीतां दृष्ट्वा, तपस्विन्याः स्नेहदानात् प्रमुदितः। तदा मैथिली सीता रामाय सर्वम् आख्यात्—तपस्विन्याः स्नेहदानं, वसनानि, आभरणानि, माल्यं च। रामः च महाबलश्च लक्ष्मणः तस्यै मैथिल्यै दत्तमानसं सम्मानं दृष्ट्वा परमं हृष्टौ, यः मानुषेषु दुर्लभः। ततः प्रमुदितः रामः, मुखचन्द्रः, तां पुण्यां रात्रिं मुनिभिः सिद्धैश्च सत्कृतः सुखेन न्यवास। यदा सा रात्रिः व्यतीता, तदा तौ नरशार्दूलौ अग्निहोत्राणि कृत्वा तपस्विभ्यः वनवासिभ्यः अभ्यनुज्ञाप्य निर्जग्मतुः। तपस्विनः वनवासिनः धर्मात्मानः ताभ्यां वनस्य भयम् आख्याय, यत्र राक्षसाः विचरन्ति। "अत्र, राघव, महावने राक्षसाः बहुरूपा नरमांसभक्ष्याः वसन्ति, रक्ताशिनः मृगाश्च। एते राक्षसाः धर्मनिष्ठान् मुनीन्, प्रमादिनोऽपि अवशिष्टान् वा, पीडयन्ति; तान् रक्ष। एष महर्षिपथः, ये फलं संगृह्णन्ति; अनेन पन्था त्वं दुर्गमं वनं प्रविश" इति। एवं तैः तपस्विभिः ब्राह्मणैः कृतानुग्रहम् प्राप्य, राघवः सीतया लक्ष्मणेन च सह, मेघगणं प्रविशन्निव भास्करः, वनं प्रविवेश। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य एकोनविंशत्युत्तरशततमः सर्गः वाल्मीकि-महर्षिणा विरचिते आदिकाव्ये समाप्तः। अथ श्रीमदारण्यकाण्डस्य आद्यः सर्गः वाल्मीकि रामायणे श्रोतव्यः।